Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΠΕΡΑΝΟΗΣ, ΜΙΧΑΗΛ: Ὁ ἄλλος Κοραῆς Θὰ μποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῆ ριζοσπαστικὸ τὸ μελέτημα τοῦτο τοῦ βετεράνου δοκιμιογράφου Μ.Π., ἄν ἡ πράγματι φονικὴ κριτικὴ ποὺ ἀσκεῖται σ ̓ αὐτὸ ἐναντίον τοῦ γενικὰ ἕως τώρα ἀποδεκτοῦ ὡς κορυφαίου τοῦ προεπαναστατικοῦ ἑλληνικοῦ Διαφωτισμοῦ ̓Αδαμαντίου Κοραῆ δὲν ἐντοπιζόταν κυρίως στὸ ἠθικὸ ξεγύμνωμά του ὡς ἀνθρώπου ἁπλῶς --καὶ ἄν δὲν ἀντιμετώπιζε δευτερευόντως μόνο τὴν καθαυτὸ πνευματικὴ του ἀξία ἤ τὴ συμβολή του στὴν ψυχολογικὴ προετοιμασία τοῦ ̓Αγῶνος. Εἶναι ἀλήθεια, ὅτι γίνεται καὶ σημαντικὴ προσπάθεια ἀποτιμήσεως τῆς πολιτικῆς σκέψεως τοῦ Χιώτη ἰατροφιλόσοφου (καὶ ἀπερίφραστη καταδίκη τῆς ὡς παιδαριώδους), τῶν παιδευτικῶν κατευθύνσεων ποὺ ἔδωσε στὸ Ἔθνος (καὶ μηδενισμός τους ὡς λανθασμένων ἤ ὡς περιττοῦ ἀναμασήματος τῶν θέσεων παλαιότερων διδασκάλων τοῦ Γένους) καὶ τοῦ γλωσσικοῦ του ἀγῶνα (καὶ ἀναθεματισμός του ὡς ἰδιαίτερα ζημιογόνου γιὰ τὴν ἐξέλιξη τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος). Μπορεῖ κανεὶς νὰ ἔχης τὶς ὅποιες ἀπόψεις του πάνω στὰ θέματα αὐτά. καὶ εἶναι γεγονὸς ὅτι τὸ ἀποδεικτικὸ ὑλικὸ ποὺ συγκέντρωσε γιὰ τὴν τεκμηρίωση τῶν ἐκτιμήσεών του ὁ Μ.Π., μολονότι ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρον, δὲν εἶναι τόσο ὅσο θὰ χρειαζόταν γιὰ ν ̓ ἀφήνη τὸν ἀναγνώστη του χωρὶς ἀμφιβολίες. "Ίσως τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο νὰ εἶναι ἀναπόφευκτο, δεδομένων ἀφ ̓ ἑνός, τῆς ἴσχυρότατης κρατούσης εὐμενοῦς ἀντιλήψεως ὑπὲρ τοῦ θεωρητικοῦ θεμελιωτῆ τοῦ ἑλληνικοῦ ̓Αστισμοῦ καὶ τοῦ πρωτοποριακοῦ, ὅσο καὶ τολμπροῦ χαρακτῆρα τῆς προσπάθειας τοῦ Μ.Π. ἀφ ̓ ἑτέρου. Θὰ χρειασθού» πάντως κι ἅλλες, πολλὲς ἴσως, ἀνάλογες ἐργασίες, γιὰ νὰ γκρεμισθῆ ὁ θρῦλος Κοραῆς καὶ νὰ τοποθετηθῆ μέσα στὶς πραγματικές του διαστάσεις ὁ θετικὸς ἤ ἀρνητικὸς ρόλος ποὺ ἔπαιξε στὴ χάραξη τῆς πνευματικῆς πορείας τῆς Νέας Ἑλλάδος, Τὰ «εἴδωλα» δὲν γκρεμμίζονται εὔκολα καὶ γρήγορα --ἀπόδειξη ἡ ἕως σήμερα διατήρηση «ἐν ζωῇ» ἑνὸς ἄλλου Χιώτη «πνευματικοῦ ἡγέτη», τοῦ Γιάννη Ψυχάρη, ποὺ μολονότι ὡς λογοτέχνης ἀλλὰ κι ὡς δημιουργὸς ἤ σχεδιαστὴς τῆς νέας ἑλληνικῆς γλώσσας ὑπῆρξε ἀπόλυτα ἀσήμαντος, ἀνύπαρκτος θᾶλεγα, ἐν τούτοις ἕνας ὠργανωμένος δοξαστικὸς χορὸς μαθητῶν καὶ θαυμαστῶν του ἐξακολουθεῖ νὰ ἄδη καὶ τώρα ἀκόμη τὰ ἐγκώμια του γιὰ τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ποὺ τὸ πραγματικὸ πνευματικὸ ἔργο του (κι ὄχι οἱ φιγοῦρες τῆς κλικατζήδικης δράσεώς του) ἔμεινε δίκαια ἐντελῶς ἄγνωστο κι ἄφησε ἀνεπηρέαστο τὸ ἑλληνικὸ λαὸ ὅπως καὶ τὴν δημοτικὴ γλῶσσα. Ἐκεῖ ὅμως ποὺ ἡ ἐργασία τοῦ Μ.Π. εἶναι πράγματι εἰδωλοκλαστική, εἷναι στὸ ζήτημα τοῦ κοραϊκοῦ ἤθους. Στὸν ”4λλο Κοραῆ ἀποδεικνύεται ἀναμφίβολα, ὅτι ὁ αὐτοεξόριστος τῶν Παρισίων δὲν ὑπῆρξεν ἁπλῶς ἕνας μοχθηρὸς καὶ ἐγωπαθὴς «κυκλάρχης», κατατρυχόμενος ἀπὸ τὸ σύνδρομο τοῦ πνευματικοῦ δικτότορα, ἀλλὰ καὶ δὲν δίσταζε (ὁ ἴδιος ἤ τὰ τσιράκια του) νὰ χρησιμοποιήση τὰ πιὸ ἀθέμιτα κι ἄνανδρα μέσα γιὰ νὰ ἐκμηδενίση τοὺς ἀντιπάλους του, ὡρισμένοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους, ὅπως ὁ Κοδρικᾶς, ὁ Ψαλλίδας, ὁ Νεόφυτος Δούκας κ.ἄ. πράγματι ἐκμηδενίστηκαν --ἀκόμη καὶ διὰ ροπάλου,