Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΠΕΡΑΝΟΗΣ, ΜΙΧΑΗΛ: Ὁ ἄλλος Κοραῆς Θὰ μποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῆ ριζοσπαστικὸ τὸ μελέτημα τοῦτο τοῦ βε- τεράνου δοκιμιογράφου Μ.Π., ἄν ἡ πράγματι φονικὴ κριτικὴ ποὺ ἀσκεῖται σ᾽ αὐτὸ ἐναντίον τοῦ γενικὰ ἕως τώρα ἀποδεκτοῦ ὡς κορυφαίου τοῦ προεπανα- στατικοῦ ἑλληνικοῦ Διαφωτισμοῦ ᾿Αδαμαντίου Κοραῆ δὲν ἐντοπιζόταν κυ- ρίως στὸ ἠθικὸ ξεγύμνωμά του ὡς ἀνθρώπου ἁπλῶς --καὶ ἄν δὲν ἀντιμετώπι- ζε δευτερευόντως μόνο τὴν καθαυτὸ πνευματικὴ του ἀξία ἤ τὴ συμβολή του στὴν ψυχολογικὴ προετοιμασία τοῦ ᾿Αγῶνος. Εἶναι ἀλήθεια, ὅτι γίνεται καὶ σημαντικὴ προσπάθεια ἀποτιμήσεως τῆς πολιτικῆς σκέψεως τοῦ Χιώτη ἰα- τροφιλόσοφου (καὶ ἀπερίφραστη καταδίκη τῆς ὡς παιδαριώδους), τῶν παι- δευτικῶν κατευθύνσεων ποὺ ἔδωσε στὸ Ἔθνος (καὶ μηδενισμός τους ὡς λαν- θασμένων ἤ ὡς περιττοῦ ἀναμασήματος τῶν θέσεων παλαιότερων διδασκά- λων τοῦ Γένους) καὶ τοῦ γλωσσικοῦ του ἀγῶνα (καὶ ἀναθεματισμός του ὡς ἰ- διαίτερα ζημιογόνου γιὰ τὴν ἐξέλιξη τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος). Μπορεῖ κα- νεὶς νὰ ἔχης τὶς ὅποιες ἀπόψεις του πάνω στὰ θέματα αὐτά. καὶ εἶναι γεγονὸς ὅτι τὸ ἀποδεικτικὸ ὑλικὸ ποὺ συγκέντρωσε γιὰ τὴν τεκμηρίωση τῶν ἐκτιμή- σεών του ὁ Μ.Π., μολονότι ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρον, δὲν εἶναι τόσο ὅσο θὰ χρειαζόταν γιὰ ν᾿ ἀφήνη τὸν ἀναγνώστη του χωρὶς ἀμφιβολίες. "Ίσως τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο νὰ εἶναι ἀναπόφευκτο, δεδοµένων ἀφ᾽ ἑνός, τῆς ἴσχυ- ρότατης κρατούσης εὐμενοῦς ἀντιλήψεως ὑπὲρ τοῦ θεωρητικοῦ θεμελιωτῆ τοῦ ἑλληνικοῦ ᾿Αστισμοῦ καὶ τοῦ πρωτοποριακοῦ, ὅσο καὶ τολμπροῦ χαρα- κτῆρα τῆς προσπάθειας τοῦ Μ.Π. ἀφ᾽ ἑτέρου. Θὰ χρειασθού» πάντως κι ἅλ- λες, πολλὲς ἴσως, ἀνάλογες ἐργασίες, γιὰ νὰ γκρεμισθῆ ὁ θρῦλος Κοραῆς καὶ νὰ τοποθετηθῆ µέσα στὶς πραγματικές του διαστάσεις ὁ θετικὸς ἤ ἀρνητικὸς ρόλος ποὺ ἔπαιξε στὴ χάραξη τῆς πνευματικῆς πορείας τῆς Νέας Ἑλλάδος, Τὰ «εἴδωλα» δὲν γκρεμµίζονται εὔκολα καὶ γρήγορα --ἀπόδειξη ἡ ἕως σήµερα διατήρηση «ἐν ζωῇ» ἑνὸς ἄλλου Χιώτη «πνευματικοῦ ἡγέτη», τοῦ Γιάννη Ψυ- χάρη, ποὺ μολονότι ὡς λογοτέχνης ἀλλὰ κι ὡς δημιουργὸς ἤ σχεδιαστὴς τῆς νέας ἑλληνικῆς γλώσσας ὑπῆρξε ἀπόλυτα ἀσήμαντος, ἀνύπαρκτος θᾶλεγα, ἐν τούτοις ἕνας ὠργανωμένος δοξαστικὸς χορὸς μαθητῶν καὶ θαυμαστῶν του ἐξακολουθεῖ νὰ ἄδη καὶ τώρα ἀκόμη τὰ ἐγκώμια του γιὰ τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ποὺ τὸ πραγματικὸ πνευματικὸ ἔργο του (κι ὄχι οἱ φιγοῦρες τῆς κλι- κατζήδικης δράσεώς του) ἔμεινε δίκαια ἐντελῶς ἄγνωστο κι ἄφησε ἀνεπηρέ- αστο τὸ ἑλληνικὸ λαὸ ὅπως καὶ τὴν δημοτικὴ γλῶσσα. Ἐκεῖ ὅμως ποὺ ἡ ἐργασία τοῦ Μ.Π. εἶναι πράγματι εἰδωλοκλαστική, εἷ- ναι στὸ ζήτημα τοῦ κοραϊκοῦ ἤθους. Στὸν ”4λλο Κοραῆ ἀποδεικνύεται ἀναμ- φίβολα, ὅτι ὁ αὐτοεξόριστος τῶν Παρισίων δὲν ὑπῆρξεν ἁπλῶς ἕνας µοχθη- ρὸς καὶ ἐγωπαθὴς «κυκλάρχης», κατατρυχόµενος ἀπὸ τὸ σύνδρομο τοῦ πνευματικοῦ δικτότορα, ἀλλὰ καὶ δὲν δίσταζε (ὁ ἴδιος ἤ τὰ τσιράκια του) νὰ χρησιµοποιήση τὰ πιὸ ἀθέμιτα κι ἄνανδρα µέσα γιὰ νὰ ἐκμηδενίση τοὺς ἀντι- πάλους του, ὡρισμένοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους, ὅπως ὁ Κοδρικᾶς, ὁ Ψαλλίδας, ὁ Νεόφυτος Δούκας κ.ἄ. πράγματι ἐκμηδενίστηκαν --ἀκόμη καὶ διὰ ροπάλου,