ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ - ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Πρωτίστως πολιτιστικὴ ἡ ἔννοια «Ἕλλην» (ΠΟΙΟΙ ΕΘΕΩΡΟΥΝΤΟ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ) Στὰ τεύχη 169, 171 καὶ 175 τοῦ «Δαυλοῦ» ὑπῆρξε διαφωνία μεταξὺ ἀναγνωστῶν γιὰ τὸ ποιό ἦτο τὸ περιεχόµενο τῆς λέξεως “Ελλην στὴν ἀρχαιότητα. Ἐπειδὴ τὸ θέµα εἶναι μεγίστης σημασίας, στὴν παρούσα ἐργασία θ᾽ ἀναπτυχθοῦν διεξο- δικῶς ὅλα τὰ στοιχεῖα. ποὺ ἀποδειχνύουν. τί ἀκριδῶς ἐννοοῦσαν, ὅταν ἔλεγαν τὴν λέξι «“Ελλην» στὴν ἀρχαιότητα. Ὃ Ἰσοκράτης δίδει σαφέστατα στὴ λέξι «Ἕλλην» ὄχι φυλετικὸ ἀλλὰ πνευµα- τικὸ περιεχόµενο: «... καὶ τῶν Ελλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους, ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον Ελληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας...». [Μερικοὶ τὸ ρῆμα «πε- ποίηκε» τὸ μεταφράζουν «κατήντησε». Ὅμως τὸ ρῆμα «πεποίηκε» σημαίνει. «ἔχει κάνει». «ἔχει ἐξελίξει» καὶ οὐδέποτε «ἔχει καταντήσει». Στηριζόμενος σ᾽ αὐτὸ τὸ χωρίο ὁ Δ. Λάμπρου στὸ θιθλίοτου «᾿Αναζήτηση» γράφει: «Οἱ φυλετικὰ “Ελλη- νες μπορεῖ νὰ εἶναι, ἀλλὰ μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι Ελληνες. Οἱ Ελληνες ὑπήκοοι [στο- οεῖ νὰ εἶναι, ἀλλὰ μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι “Ελληνες. Καὶ οἱ ἀλλοδαποὶ μπορεῖ ἐπί- σης νὰ εἶναι. Ο ὅρος δὲν ἔχει ἐθνικό, πολιτικὸ ἢ ρατσιστικὸ νόημα ἀλλὰ καθαρὰ πνευματικό. "Ελληνες εἶναι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι... ποὺ σκέπτονται καὶ πράττουν ἑλληνικά, δηλαδὴ εἶναι φορεῖς τῆς ἑλληνικῆς ἀντιλήψεως γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸν κό- σμο» (σελ. 139). Ἡ σημασία τῆς λέξεως - ἐννοίας «θάρθαρος» Οἱ Ἕλληνες, ὅταν ἔκαμαν τὸν πρῶτο ἀποικισμὸ χι ἐγνώρισαν τοὺς γύρω λα- οὐς, τοὺς ἀπεχάλεσαν «ὀαρθάρους». ᾿Αλλὰ ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν ἄλλων λαῶν ὡς ὑαρύάρων δὲν εἶχε φυλετιστικὴ σημασία, ὅπως θὰ δοῦμε. Ὃ Ὅμηρος στήν Οδύσσεια (Λ 112) θεωρεῖ τοὺς Κύκλωπες ἀγρίους. γιατὶ δὲν εἶχαν «συνελεύσεις. ὅπου νὰ συσχκέπτωνται» (ἀγορὰ θουληφόρους). Ὁμοίως καὶ ὁ Ἡρόδοτος στὸ θιολίο 1. 153 ἐπίστευε, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ διέκρινε περισσότερο τοὺς Ἕλληνες ἀπὸ τοὺς δαρθάρους Πέρσες, εἶναι ὅτι οἱ πρῶτοι εἶχαν ἀγορά, ἐνῷ οἱ ἄλλοι στὰ φεουδαρχικὰ χωριά τους δὲν εἶχαν οὔτε ἐμπορικὲς σχέσεις (Οἱ Πέρ- σες ἦσαν πανάρχαιο ἑλληνιχὸ φῦλο ὅπως καὶ οἱ Μῆδοι: Περσεὺς κ.τ.λ.) Ξεκόδο- ντας ἀπ᾿ τὸ μητροπολιτικὸ κέντρο καὶ ἀποκτῶντας ξενικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα ἐθεω- ρήθησαν μεταγενέστερα θάρθαροι. παρ᾽ ὅτι ὑπῆρξε ἡ ἀνάμνησι τῆς ἑλληνικῆς καταγωγῆςτους. Τοῦτο Φαίνεται σαφέστερα μὲ τοὺς Λύχιους καὶ τοὺς Φρύγες. Οἱ Φρύγες ἦσαν Θρακομακεδόνες, οἱ ὁποῖοι, καθὼς παρατηρεῖ ὁ Ἡρόδοτος (2.73). μετανάστευ- σαν στὴν ᾿Ασία, ὅπου ἄλλαξαν καὶ τὸ ὄνομά τους (Βρύγες) καὶ ὠνομάσθησαν Φρύγες: «μεταθάντες δὲ ἐς τὴν ᾿Ασίαν ἅμα τῇ χώρῃ καὶ τὸ οὔνομα μετέδαλον ἐς Φρύγας...». Ὅσον ἀφορᾷ στοὺς Λυκίους, ὁ Ἡρόδοτος τοὺς θεωρεῖ Κρῆτες, ποὺ ὠνομάζοντο «Τερμίλαι» (Ἠρόδ., Ἱστορία Α. 173). .Ο Παυσανίας ἀναφέρει, ὅτι