ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
194ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1998
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ — ΠΑΝΑΓΟΣ, ΣΑΡΑΝΤΟΣ
Κείμενο φύλλου
ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ιγ. Ζήνων ὁ Ἐλεάτης
Ὃ Ζήνων ὑπῆρξε μέγας ἐπιστήμων καὶ ἀγέρωχος --στὸν ἴδιο θαθιιὸ μὲ τὸν ΗράΧλειτομαχητὴς
τῆς ̓Ελληνικῆς ̓Αναγεννήσεως, ποὺ ἐποαγματοῦτο κατὰ τὴν
ἀρχαϊκὴν ἐποχή, μία θαυμάσια ἐποποιῖα τοῦ Ελληνικοῦ Πνεύματος, τὴν ὁποίαν
ἀνέκοψαν οἱ Περσικοὶ []όλεμοι.
'Ο Αριστοτέλης θεωρεῖ τὸν Ζήνωνα εὑρετὴν τῆς διαλεκτικῆς, ἐνῷ ὁ Πλάτων τὸν
χαρακτηρίζει Ελεατικὸν Παλαμήδην, ἱκανὸν νὰ πείσῃ τοὺς ἀκροατέςτου, ὅτι τὰ
ἴδια ἀκριδῶς πράγματα εἶναι συγχρόνως ὅμοια καὶ ἀνόμοια, ἕνα καὶ πολλά, κινούμενα
καὶ στάσιμα (Φαῖδρος 2616). Οἱ ἀπόψεις τῶν δύο αὐτῶν φιλοσόφων ἔγιναν
ἀφορμὴ νὰ συμπεριληφθῇ ὁ Ζήνων μεταξὺ τῶν σοφιστῶν, μ ̓ ἀποτέλεσμα νὰ
μὴν τύχῃ τῆς ἀναλόγου προσοχῆς ἀπ ̓ τοὺς ἐπιστήμονες τῆς Εὐρωπαϊκῆς ̓Αναγεννήσεως.
«Οὗτος ὅμως δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Σοφιστικῆς ἀλλ ̓ εἰς τὴν
ἱστορίαν τῶν Μαθηματικῶν καὶ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἀκριδῶς ὡς ὁ ἐνδεδειγμένος
ὑπὸ τῆς τύχης διὰ τὰ ἀρχαῖα μαθηματικὰ κατὰ τὴν ὥραν τῆς μεγίστης
των κρίσεως. Διὰ τῆς ἀτέγκτου κριτικῆς κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν μὴ πεπερασμένων
μεθόδων μὲ ἀπειροστὰ στοιχεῖα ἀπέδειξεν ἀναντιρρήτως τὸ λογικῶς ἀπαράδεχτον
τῆς νέας «τότε» ψευδοαριθμητικῆς καὶ ἀνεκάλεσεν εἰς τὸν δρόμον τῆς ἐπιστημονικῆς
αὐστηρότητοςτὴν Ελληνικὴν Μαθηματικὴν ̓Επιστήμην ἀπὸ ἕνα ἐπικίνδυνον
πλάγιον δρόμον» (Η. Ηα556 -- Η. δεμοί5).
Τὰ ἐπιχειρήματα - ἀντινομίες ποὺ διετύπωσεν ὁ Ζήνων σημειώνουν ἐκπληκτικὴν
ἀναόίωσιν ὑπὸ τὴν μορφὴν «ἀπειρομηχανῶν», οἱ ὁποῖες προκαλοῦν λογικὲς
δυσχέρειες στὴν σύγχοονη μαθηματικὴν φυσική. Οἱ ἐπιστήμονες ἔκτοτε καλοῦνται
ν ̓ ἀπαντήσουν σὲ πλεῖστα ἐρωτήματα, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι: Πῶς μποοεῖ
νὰ πραγματωθῇ μία δυνάμει ἄπειρη διαίρεσις οἱουδήποτε ἐκτατοῦ ἐντὸς πεπερασμένου
χρόνου; Εἶναι δυνατὸν ἕνα διαστατὸ ἀντικείμενο νὰ συνίσταται ἀπὸ
ἀδιάστατες ὀντότητες; Πῶς συμδαίνει, μία τροχιὰ κάποιου δέλους γιὰ παράδειγμα,
ποὺ πραγματώνεται ἐν χρόνῳ, ν ̓ ἀποτελῆται ἀπὸ τὶς ἑκάστοτε θέσεις τοῦ κινουμένου
σώματος, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σὲ τί διαφέρει ἡ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν
κατάστασις κινήσεως ἀπὸ τὴν ἀντίστοιχη κατάστασιν ἀκινησίας; Πῶς συμθαίνει
δηλαδή, μία συνεχὴς κίνησις νὰ σύγκειται ἀπὸ στοιχειώδεις καταστάσεις
ἀκινησίας, καὶ τί εἶναι αὐτὸ ποὺ μετουσιώνει καὶ μετασχηματίζει τὶς στοιχειώδεις
αὐτὲς καταστάσεις ἀκινησίας σὲ στοιχειώδεις ὀντότητες κινήσεως;
Τὰ παραπάνω ἐρωτήματα προκύπτουν ἀπὸ ἕναν καὶ μόνον συλλογισμὸ τοῦ Ζήνωνος,
ἀπὸ τὴν γνωστὴν ἀντινομίαν - παράδοξον τοῦ ὀέλους, ποὺ ἔχει ὡς ἑξῆς:
«Οιστὸς φερομένη ἔστηκεν», ποὺ κατὰ τὸν μαθηματικὸ Διόδωρο Κρόνον εἶχε
τὴν ἑξῆς διάταξιν: (1) Πᾶν σῶμα καταλαμόάνον χῶρον ἴσον πρὸς τὸ μέγεθός του
ἠρεμεῖ. (2) Ὅμως πᾶν σῶμα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν (νῦν) καταλαμθάνει χῶρον ἴσον
πρὸς τὸ μέγεθός του. (3) Αρα πᾶν κινούμενον σῶμα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν (νῦν)
ἠρεμεῖ. (4) Πᾶν κινούμενον σῶμα κινεῖται πάντοτε ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ἑκάστοτε
νῦν ἢ παρόντος. (5) ̓Αρα πᾶν κινούμενον σῶμα μένει διαρκῶς (καθ ̓ ὅλην τὴν
διάρκειαν τῆς κινήσεώς του) ἀκίνητον: ὅθεν καὶ «ὀιστὸς κινουμένη ἔστη κεν»!
Μὲ τὶς ἀντινομίες «Στάδιον» καὶ « ̓Αχιλλεὺς» ὁ Ζήνων ἀποδεικνύει τὴν δυνάμει
ἄπειρη διαιρετότητα τοῦ χρόνου καὶ τοῦ χώρου, ἐνῷ παράλληλα θέτει τὶς θά-