ΦΙΛΕΡΕΥΝΟΣ Οἱ διεθνεῖς καὶ τοπιχὲς συνθῆκες κατὰ τὴν ἐποχὴ δράσεως τοῦ Ρήγα ΡΗΓΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ. Σημαντικὸς ὑπῆρξε ὁ δος αἰὼν στὴν ἐξέλιἕξιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ στὰ νεώτερα χρόνια. Τὸν αἰῶνα αὐτὸν τὸν χαρακτηρίζει ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ διάδοσις τῆς παιδείας. Κυριολεχτικὰ ὁ Ίδος αἰὼν σηματοδοτεῖ τὴν ἔξοδον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τὸν μεσαίωνα. Γιὰ τὸ Φαινόμενο αὐτὸ ὁ Κ. Κούμας γράφει: « Ητο σπανιώτατον χρῆμα ἡ παιδεία, ἄν τις ὀνομάσῃ παιδείαν μετρίαν τινὰ εἴδησιν τῆς γλώσσης κατὰ γραμματικήν" μέρος τοῦ γένους ἐγνώριζε μόνον νὰ διαδάζῃ καὶ νὰ γράφῃ, ὅπως ἔτυχε, καὶ τὸ πεοισσότερον ἦτο θυθισμένον εἰς ἀπόλυτον ἀγραμματίαν. Τούτου τεθέντος ἐμπορεῖ νὰ λογαριασθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐξήσεως τῆς παιδείας ἑκατὸν ἢ ἑκατὸν δέκα ἐνιαυτῶν, ἤγουν περίπου κατὰ τὸ 1720 ἔτος» («Ἱστορία ̓Ανθρωπίνων Πράξεων», θιόδλίον Γ’ «Οἱ Ἕλληνες», σελ. 38, Βιέννη 1832). Γιὰ τὴν ἴδια ἐποχὴ στὸ όὀιόλίο τοι: «Φυσικῆς ̓Απάνθισμα» ὁ Ρήγας ἔγραφε στὸ σημείωμα πρὸς τοὺς ἀναγνῶστες: «Κάθε νουνεχὴς φιλόπατρις λυπεῖται ὀλέποντας τοὺς δυστυχεῖς ἀπογόνους τῶν εὐκλεεστάτων ̓Αριστοτέλους καὶ Πλάτωνος ἢ πάντῃ γεγυμνωμένους ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς φιλοσοφίας ἢ, ἀφοῦ ἐγήρασαν ἐπικεκυφότες εἰς μόνα τὰ σπάνια τῆς ἑλληνικῆς διαλέκτου διόλία, νὰ ἐκαρποφορήθησαν πολλὰ ὀλίγον ἢ παντελῶς». Γιὰ πληρέστερη κατανόησιν αὐτῆς τῆς ἐποχῆς ἂς λάδουμε ὑπ ̓ ὄψιν μας, ὅτι παρὰ τὴν μέτρια μόρφωσίν του στὰ σχολεῖα τῆς πατρίδος του ὁ Ρήγας ἤσκησε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ οἰκοδιδασκάλου. ὅταν ἔφθασε στὴν Κωνσταντινούπολιν. Πνευματικὰ τὸν Ρήγα τὸν συνετάραξε ἡ μετάδασίς του στὸ Βουκουρέστι καὶ ἣ εἴσοδός του στὸν κύκλο τοῦ Καταρτζῇ. ̓Απὸ τὸ 1786 ποὺ ἔφθασε στὸ Βουκουρέστι ἕως τὸ 1790 ποὺ ἐξέδωσε τὸ «Σχολεῖο Ντελικάτων Ἐραστῶν», ὁ Ρήγας πρέπει νὰ ἐπιδόθηκε στὴν ἐπιμόρφωσίν τοι!. .Ο συναγωνιστήςτου καὶ διογράφος τους Χρ. Περραιδὸς γράφει γι ̓ αὐτὴν τὴν περίοδο: «Γοητευθεὶς λοιπὸν ὁ Καταρτζῆς ὑπὸ τῶν προτερημάτων τοῦ Ρήγα ἠγάπησεν αὐτὸν πατρικῶς, τὸν ἐδίδαξε τὴν γαλλικὴν καὶ τὴν ἀραδικὴν διάλεκτον, τὸν συνέδραμεν, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῶν σοφῶν καὶ πολιτικῶν του γνώσεων καθ’ ὅλα τὰ ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς ἐλευθερίας ἐπιχειοήματά του». Ἑκτὸς δὲ ἀπὸ τὴν ἀραδικὴ καὶ γαλλική γλῶσσα ὁ Ρήγας ἐσπούδασε καὶ τὴν γερμανική, ὅπως φανερώνεται ἀπὸ τὶς μεταφράσεις του. Στὸ πρῶτο του ταξίδι στὴ Βιέννη (1790 ἕως ἀρχὲς 1791) ἔρχεται σ ̓ ἐπαφῆ μὲ τὸν ἑλληνικὸ κύκλο τῆς αὐστριακῆς πρωτεύουσας. Πρὶν δὲ ἐπανακάμψῃ στὸ Βοι.-