OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ιγ. Μέλισσος ὁ Σάμιος Ὁ Μέλισσος δικαίως μπορεῖ νὰ συναριθμηθῇ μετὰ τῶν πολιτικῶν καὶ φιλοσο- φικῶν ἡρώων, οἱ ὁποῖοι δαμάζουν τὶς ψυχὲς καὶ παρασύρουν εἰς κοινὴν συγκί- νησιν καὶ ἐνθουσιασμόν. «Ἠξιωμένος ἀποδοχῆς παρὰ τοῖς πολίταις πολιτικὸς καὶ ναύαρχος αἱρεθείς, ἔτι μᾶλλον ἐθαυμάσθη διὰ τὴν οἰκείαν ἀρετὴν» (Διογένης Λαέρτιος). «Πλεύσαντος δὲ τοῦ ἰδίου τοῦ Περικλέους κατὰ τῆς Σάμου, ἔπεισε τοὺς πολίτας νὰ καταφρονήσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀθηναϊκῶν πλοίων καὶ νὰ ὑπε- ρασπισθοῦν τὴν ἐλευθερίαν τους· ἐνίκησε δὲ καὶ ἐχάρισε δόξαν καὶ εὐδαιμονίαν εἰς τοὺς συμπολίτας του» (Πλούταρχος, «Θεμιστοκλῆς» 2). Οἱ δειλιασμένες ψυχές, ποὺ τρέχουν πίσω ἀπὸ τὴν ῥέουσαν πραγματικότητα κυνηγῶντας ματαίως τὴν γνῶσιν – «οὐ γὰρ εἶναι τῶν ῥεόντων ἐπιστήμη» (Ἀρι- στοτέλης, «Μετὰ τὰ Φυσικά», 1078 b) –μποροῦν νὰ ἠρεμοῦν μελετῶντας τοὺς Ἐλε- άτες, οἱ ὁποῖοι διδάσκουν τὴν ὑπέρβασιν τῆς ἐμπειρικῆς πολλαπλότητος καὶ τὴν στάσιν τοῦ Ὄντος. ὉΜέλισσος ἀπεδείχθη ἄξιος μαθητὴς τοῦ Παρμενίδου, ἀφοῦ τὸ δόρυ τῆς φι- λοσοφίας, ποὺ ἐκεῖνος ἄφησε καταγῆς, τὸ πέταξε πολὺ μακρύτερα. Μὲ τὴν ἴδιαν ἀποδεικτικὴν μέθοδο καὶ τὸν «ἀδήριτον ἔλεγχον» κατέδειξε τὸ ἀγέννητον καὶ ἀνώλεθρον καὶ ἀκίνητον καὶ ἀμετάβλητον καὶ ἀπαθὲς τοῦ ἑνὸς καὶ μοναδικοῦ Ὄντος, ποὺ ἐκτείνεται στὴν ἀπειρότητα τοῦ χώρου καὶ τοῦ χρόνου. Ἔσπασε τοι- ουτοτρόπως τὰ «χάλκινα δεσμά», ἐντὸς τῶν ὁποίων τὸ εἶχε φυλακίσει ὁ δάσκαλός του, αἴροντας ἔτσι τὶς ἀντινομίες, ποὺ συνεπάγεται ἡ ἀποδοχὴ τοῦ ἐνεργείᾳ ἀπεί- ρου, τὸ ὁποῖο ὁδηγεῖ στὸν νόμον τῶν πιθανοτήτων καὶ σ’ ἄλλα παράδοξα. Ἡ κατάφασις τοῦ φιλοσόφου στὸ δυνάμει ἄπειρον ἀποδεικνύεται διὰ τοῦ ἑξῆς συλλογισμοῦ του: «Ἐὰν τὸ ὂν εἶναι ἄπειρον, πρέπει κατ’ ἀνάγκη νὰ εἶναι ἕνα καὶ μοναδικό· διότι, ἂν ἦσαν δύο, τότε δὲν θὰ ἦσαν πιὰ ἄπειρα, ἀφοῦ τὰ ὅρια τοῦ ἑνὸς θὰ προσέκρουαν στὰ ὅρια τοῦ ἄλλου». Ἔτσι «τὰ δεσμὰ τοῦ πέρατος» τοῦ Παρμενίδου ἐξοβελίζονται καὶ τὸ ἄπειρον ἐκτείνεται στὸ διηνεκὲς τοῦ χώρου καὶ τοῦ χρόνου. Ὁ Πλάτων θὰ δανεισθῇ αὐτούσιον αὐτὸν τὸν συλλογισμό, προκει- μένου ν’ ἀποδείξῃ τὴν μοναδικότητα τοῦ Οὐρανοῦ –Σύμπαντος–, ποὺ περιέχει ὅλα τὰ ὄντα («Τίμαιος»), «ὁρατά τε πάντα καὶ ἀόρατα» κατὰ τοὺς πατέρες τῆς ἐκκλησίας. Ἄρα δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ προσυμπαντικὸν καὶ ἐξωσυμπαντικόν, ὅπως ἰσχυρίζεται ὁ ἐξ Ἀνατολῶν ἐξουσιασμός. Τὸ Ὂν τοῦ Σαμίου εἶναι ἀγέννητον καὶ αἰώνιον, ἄφθορον καὶ ἀμετάβλητον: «πάντα ὑπῆρχε ὅ,τι ὑπάρχει καὶ πάντα θὰ ὑπάρχῃ· διότι, ἂν ἔγινε, πρέπει κατ’ ἀνάγκην, πρὶν νὰ γίνῃ, νὰ μὴν ὑπῆρχε τίποτε· ὅμως, ἂν δὲν ὑπῆρχε τίποτε, δὲν θὰ μποροῦσε νὰ γίνῃ τίποτε· διότι ἐκ τοῦ μηδενὸς τίποτε δὲν γίνεται. Ὅ,τι ὡστόσο δὲν ἔγινε, αὐτὸ ὑπῆρχε πάντοτε καὶ φυσικὰ θὰ ὑπάρχῃ ἐσαεί, χωρὶς καμμιὰν ἀφε- τηρία καὶ κανένα τέρμα. Ὅμως καὶ χωρικὰ εἶναι ἄπειρον· διότι αὐτὸ ποὺ ἔχει ἀρχὴν καὶ τέλος εἴτε ἐν χρόνῳ εἴτε ἐν χώρῳ δὲν εἶναι ἄπειρον». Τὸ ἀμετάβλητον καὶ τὴν ἀφθαρσίαν τοῦ ὄντος ὁ Μέλισσος ἀπέδειξεν ὡς ἑξῆς: «Τὸ ὂν εἶναι αἰώνιον καὶ ὁμοιογενές· ἀδύνατον νὰ χάσῃ κάτι ἢ νὰ τοῦ προστεθῇ