ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Μαζοποίηση καὶ Οἰκονομισμός: Οἱ δύο πληγὲς τοῦ σύγχρονου πολιτισμοῦ ᾿Αναρωτιέμαι, ἄν τὴν ἐποχὴ ποὺ ἄρχισε ἡ «βιομηχανικὴ ἐπανάσταση», ποὺ μέσω τῆς διαδικασίας τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως ὁδήγησε στὸ σηµερι- νὸ ψυχολογικὸ ἀδιέξοδο, οἱ τότε ἄνθρωποι εἶχαν ὑπόψη τους τὸ τίμημα τοῦ ᾱ- χαλίνωτου οἰκονομισμοῦ ποὺ θὰ πλήρωναν καὶ ἄν στὴν περίπτωση αὐτὴ θὰ ἔ- καναν τὴν ἐπιλογὴ ποὺ ἔκαναν ἤ θὰ ἔβαζαν ὅρους. Γιατὶ τὸ τίμημα τῆς εὐημε- ρίας ἦταν ὄχι µόνο ἀκριβὸ ἀλλὰ καὶ ὀδυνηρό. Πληρώθηκε καὶ πληρώνεται μὲ ἀπώλεια ἐλευθερίας. Καὶ εἶναι πράγματι τραγικὸ δίλημμα ἡ βελτίωση τῶν οἱ- κονομικῶν ὅρων ζωῆς νὰ πληρώνεται μὸ ἀπώλεια ἐλευθερίας καὶ πολλὰ ἄλλα μαζί. Ὅμως, τί ἀκριβῶς εἶναι ἐκεῖνο ποὺ τελικὰ στραγγαλίζει καὶ ἐξουθενώνει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς οἰκονομικῆς ἀνάπτυξης, δηλαδὴ τί φταίει, ὥστε κανεὶς νὰ μὴν εἶναι εὐχαριστημένος, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπολαμβάνουμε ἕνα οἰκο- νομικὸ ἐπίπεδο ζωῆς ἄνευ προηγουμένου στὴν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας; Τὸ περίεργο εἶναι, ὅτι, ἐνῶ ὅλοι χλευάζουµε τὴν καταναλωτική µας κοινωνία, ᾱ- ναπόσπαστο µέρος τῆς ὁποίας εἶναι ὁ καθεὶς ἐξ ἡμῶν, οὐδεὶς εἶναι διατεθει- μένος νὰ ἐγκαταλείψει τὶς ἀνέσεις του καὶ νὰ γυρίσει στὸν ἀγροδίαιτο βίο τῆς οἰκιακῆς οἰκονομίας, τῆς αὐτάρκειας, ποὺ περιγράφεται ἀπὸ τὸν ᾿Αριστοτέ- λη ἤ καὶ ἀπὸ τὸ 'Ἡσίοδο ἀκόμη στὸ σοφὸ ἐγχειρίδιό του « Ἔργα καὶ Ημέρα». Ἢ ἀπάντηση στὸ τί φταίει σήµερα, ἔχει αἰτίες ποὺ ξεκινᾶνε ἀπὸ τά βάθη τῶν αἰώνων: καὶ χρειάστηκε ὁ οἰκονομισμὸς τῆς ἐποχῆς µας, μὲ τὸ εἰδικό βάρος ποὺ κουβαλάει, γιὰ νὰ ὁλοκληρωθοῦν οἱ παράµετρες τοῦ ἀδιεξόδου καὶ νὰ δώσουν τὸ συνολικὸ ἀποτέλεσμα, ποὺ κοινὸ παρονομαστὴ ἔχει τὸ ᾱ- πάνθρωπο τέρας ποὺ φέρει τὸ ὄνομα: Μαζοποίηση. Μιὰ ἔννοια ὄχι μόνο ἀνύ- παρκτη στὰ πλαίσια τῆς ἑλληνικότητας, ἀλλὰ καὶ διαμετρικὰ ἀντίθετη. Για- τί, ἄν κάτι μᾶς δίδαξε ἡ ἑλληνικότητα καὶ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα, εἶναι ἡ ἆκε- ραίωση τοῦ ἀτόμου, ἐπὶ αὐθυπάρκτου βάσεως, σὲ πλαίσια ἐλεύθερης συνερ- γασίας στὴν κοινωνία καὶ ἡ ἀπόρριψη κάθε ἔννοιας ὀχλοποίησης καὶ κοπα- δοποίησης τοῦ ἀνθρώπου. Γιατὶ ἡ µαζοποίηση µοιραίως μάχεται τὶς ἀχρονι- κὲς καὶ αἰώνιες ἀξίες τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀλήθειας, κάτω ἀπὸ δογµατι- κοὺς καὶ ἐξουσιαστικοὺς μανδύες πάσης φύσεως (θρησκευτικούς, πολιτι- κούς, πολιτιστικούς, οἰκονομικούς, κομματικούς κλπ.). Ἔτσι στὸ φαῦλο κύ- κλο: δόγµα-ἐξουσία-οἰκονομικὴ μαζοποίηση-ἀνάπτυξη-οἰκονομισμὸς- ἀνελευθερία-άναλήθεια, χαλκεύτηκαν τὰ δεσμὰ τοῦ σημερινοῦ ὑλικοπνευμα- τικοῦ ἀδιεξόδου τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Αλλὰ ἄς δοῦμε πιὸ ἀναλυτικὰ τοὺς συντελεστὲς τῆς µαζοποίησης στὴν ἐξέλιξη καὶ διαδικασία τῆς ἱστορίας. "Αν ἐξαιρέσουμε τὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ Πάνθεο, ποὺ στηριζότανε στὴν ἐλευθερία, καὶ ὅπου οἱ σχέσεις ἀνθρώπου- θεῶν δὲν κυριαρχοῦνταν ἀπὸ δογματικὲς «ἀποκαλύψεις» καὶ ἀνεξιχνίαστα μυστήρια μὲ ἀπαγορευμένη τὴν ἔρευνα πρὸς ἀνεύρεση τῆς ἀλήθειας, ὅλες οἱ ἄλλες θρησκεῖες ποὺ διαδέχτηκαν τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ λατρεία ἦσαν καὶ εἷ- ναι δογματικὲς καὶ μοιραίως ἐξουσιαστικές. Οἱ θρησκεῖες αὐτές, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τυχὸν τελετουργικές, κοσμοθεωρητικὲς καὶ δογματικὲς διαφορές, συν-