O ΖΕΪΜΠΕΚΙΚΟΣ ΡΥΘΜΟΣ Διάλογος μεταξὺ τῶν κ.κ. Στ. Βασδέκη καὶ K. Σκαβάντζου ❶ Στὸν χῶρο τῆς μουσικολογίας στὴν Ἑλλάδα προβάλλουν καὶ προβάλλονται οἱ ἐπικαρέκλιοι μουσικολόγοι. Ὑπάρχουν καὶ χειρότεροι: Ἐθνομουσικολόγοι ποὺ ἀγνοοῦν ἀκόμη καὶ τὰ βασικὰ στοιχεῖα τῆς Ἑλληνικῆς Μουσικῆς. Στὴν χώρα αὐτὴ εἶναι κανεὶς ὅ,τι δηλώσει. Οἱ ἀληθινοὶ μουσικολόγοι τῆς χώρας σιωποῦν ἀπὸ εὐγένεια πλὴν ἐλαχίστων. Ἡ παγίωσις ὅμως τοῦ καθεστῶτος αὐτοῦ τροφοδοτεῖ μὲ ἔπαρσι καὶ παρρησία τοὺς ψευδομουσικολόγους. Ἐπὶ πλέον σχεδὸν ἅπαντες τυγχάνουν βυζαντινόπληκτοι. Ἡ ἄγνοια πασπαλισμένη μὲ μπόλικη βυζαντινοθολούρα μπορεῖ νὰ φθάσῃ μέχρι καὶ στὸ σημεῖο νὰ ἀποφανθῇ: Ὁ Ζεϊμπέκικος χορὸς δὲν ἔχει ρυθμὸ 9/8. Βεβαίως λόγῳ ἀγνοίας δὲν μᾶς λέει, τί ρυθμὸ ἔχει. Μᾶλλον δηλαδὴ δὲν ἔχει καθόλου ρυθμό. Ὁρίστε τί μᾶς λέει ὁ κ. Γιῶργος E. Παπαδάκης σὲ ἄρθρο του μὲ τίτλο «Ζεϊμπέκικος» στὸ περιοδικὸ «Δίφωνο» (τεῦχος 12, Σεπτέμβριος 1996): «... Μὲ τὴν εὐκαιρία ἂς ἐπισημάνουμε καὶ τὴν ἀνορθογραφία πολλῶν ἐλαφρομουσικολογούντων, ποὺ ταυτίζουν τὸν Ζεϊμπέκικο μὲ τό ... κλάσμα 9/8. Πρῶτον, ἡ Ἑλληνικὴ μουσικὴ θεωρία (Βυζαντινὴ) οὔτε γνωρίζει οὔτε συναλλάσσεται μὲ ὄγδοα, τέταρτα κ.λπ. Ὡς κληρονόμος τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς μουσικῆς θεωρίας καὶ πρακτικῆς, ποὺ ὥριζε τοὺς ρυθμοὺς καὶ τὰ ποιητικὰ μέτρα μὲ τὴ συλλαβικὴ ποσότητα, γνώριζε χρόνους, μὲ τοὺς ὁποίους δημιουργεῖ ρυθμικὰ σχήματα ...». Εἶναι φανερὸ ἐδῶ, ὅτι ἡ ἀπάτη ποὺ ἐπιχειρεῖται μὲ τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ εἶναι συνειδητή. Ἀπόδειξι: Ὅλα τὰ Ζεϊμπέκικα τραγούδια ἀνήκουν στὸ δημοτικὸ καὶ στὸ λαϊκὸ ἀστικὸ τραγούδι (ρεμπέτικο) ἀλλὰ καὶ στὸ «μεταρεμπέτικο» λαϊκὸ καὶ τὸ ἔντεχνο λεγόμενο. Οὔτε ἕνα δεῖγμα δὲν ὑπάρχει στὴν ἐκκλησιαστικὴ μουσική. Πῶς λοιπὸν κρίνεται ὁ Ζεϊμπέκικος ρυθμὸς μὲ τὰ μέτρα μιᾶς μουσικῆς, ἡ ὁποία τὸ ἀγνοεῖ παντελῶς; Ἐπὶ πλέον κληρονόμος τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Μουσικῆς δὲν εἶναι ἡ Βυζαντινὴ ἀλλὰ τὸ δημοτικὸ καὶ στὴ συνέχεια τὸ ἀστικὸ λαϊκὸ τραγούδι. Θὰ τὸ ξαναπῶ κι ἐδῶ, ὅπως καὶ σὲ παλαιότερο σχετικό μου ἄρθρο στὸν «Δαυλό»: Ὅση σχέσι ἔχει τὸ «ἀρχὴ σοφίας φόβος κυρίου» τῶν ἰουδαιοχριστιανῶν μὲ τὸ «ἀρχὴ βλακείας φόβος κυρίου» τῶν Ἐπικουρείων τόση σχέσι ἔχει καὶ ἡ βυζαντινὴ μουσικὴ μὲ τὴν ἀρχαία ἑλληνική. Καὶ στὰ δύο ἀξιώματα τὰ 3/4 τῶν λέξεων εἶναι κοινά. Παρ’ ὅλα αὐτὰ δηλώνουν ἐντελῶς διαφορετικὰ νοήματα. Κι ἐνῷ ὅλοι οἱ παραδοσιακοὶ χοροί, μηδενὸς ἐξαιρουμένου, διαθέτουν ἀπαραιτήτως συγκεκριμένο ρυθμό, διότι ἀλλιῶς δὲν χορεύονται μὲ τίποτε, κατὰ τὸν κ. Παπαδάκη χρεώνονται τὴν ἀρρυθμία, καὶ ἀποδίδεται ἀπὸ τὸν ἴδιο ὁ ρυθμὸς στὴν βυζαντινὴ μουσική, ἡ ὁποία εἶναι ἄρρυθμη, γιὰ τὸν ἁπλούστατο λόγο ὅτι ὁ ψάλτης μπορεῖ ἀνὰ πᾶσα στιγμή, ὅπως πάντοτε τὸ κάνει, νὰ πετάξῃ τὴν κορώνα του, ἀφοῦ κανεὶς δὲν θὰ μείνῃ τὴν στιγμὴ ἐκείνη μὲ τὸ πόδι του στὸν ἀέρα. Ἐὰν ἀνακαλυφθῇ ἔστω κι ἕνα τραγούδι δημοτικὸ ἢ ἀστικὸ λαϊκὸ –πλὴν τῶν ἐπιτραπεζίων– ἀλλὰ ἐπίσης καὶ κάποιος Βυζαντινὸς ὕμνος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ σπάῃ συνεχῶς τὸν ρυθμό του, τότε θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὅσα λέγονται ἐδῶ εἶναι ἀναληθῆ. Ἐπίσης μεταξὺ τῶν χιλιάδων Ζεϊμπέκικων τραγουδιῶν δὲν ὑπάρχει οὔτε ἕνα, ποὺ νὰ μὴν ἔχῃ ρυθμὸ ἀκριβῶς 9/8. Στὰ τραγούδια αὐτὰ τὰ ὄργανα συνοδείας ἀκολουθοῦν τοὺς ἑξῆς τρόπους (ὅπου Λ ἰσχυρὸ μέρος):