ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΚΟΒΙΣΤΑΣ Οἱ 20 αἰῶνες τῶν ἑλληνικῶν «παθῶν» O ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΔΟΥΛΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Τὸ 1845 ὁ Κωνσταντῖνος Παπαρρηγόπουλος ἔγραφε γιὰ τὴν μέσην ἑλληνικὴν ἱστορία, ὅτι αὐτὴ «...οὐσιωδέστατα διακρίνεται ἀπὸ τῆς βυζαντινῆς ἱστορίας». Ἀκόμη ὁ ἱστορικὸς δὲν εἶχε δεχθῆ, ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ Ἀνατολικοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους (τῆς Ρωμανίας) ἀποτελεῖ τὴν μέσην ἑλληνικὴν ἱστορία. Μέχρι τότε ἡ ἀναφορὰ καὶ μόνον στὸ Βυζάντιο ἀπετέλει ὀλίσθημα. Ἡ θεώρησις τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας κατέλιπε ἕνα κενό· διεκόπτετο τὸ 145 π.X., ρωμαϊκὴ κατάκτησις (ἔτος ποὺ θεωρεῖ καὶ ὁ Παπαρρηγόπουλος τελευταῖο τοῦ ἐλευθέρου ἑλληνικοῦ βίου), καὶ ἐπανεύρισκε τὴν συνέχειάν της τὸ 1821, ἔτος ἐκρήξεως τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος. Στὸ ἔργο του «Ἱστορία τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων», στὸ βιβλίο του γιὰ τοὺς Ἕλληνες, στὴν εἰσαγωγή, γράφει ὁ K. Κούμας: «Εἴκοσι περίπου ἑκατονταετηρίδες παρῆλθον, ἀφοῦ ἔπαυσε τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος νὰ μνημονεύεται εἰς τὴν ἱστορίαν ὡς ἱστορικὸν ἔθνος. Ὅσα ἐλέγοντο περὶ αὐτοῦ εἰς τοῦτο τὸ μεταξὺ δὲν ἦσαν ἔργα ἀλλὰ πάθη Ἑλληνικά». Καὶ ἦταν γενικὴ ἡ ἀποστροφὴ πρὸς τὴν ἱστορία τοῦ Βυζαντίου. Ἡ κρίσις ὅτι ἡ τουρκικὴ αὐτοκρατορία ἀντικατέστησε τὴν βυζαντινήν, εἶχε γίνει ἀποδεκτή. Θὰ ἐχρειαζόμεθα μεγάλο χῶρο, γιὰ νὰ καταχωρίσουμε τὶς περιπτώσεις, ὅπου ἡ τουρκικὴ ἐξουσία ἐχαρακτηρίζετο βυζαντινή. Πλῆθος περιοδικῶν καὶ βιβλίων (φιλοβυζαντινικῶν καὶ μὴ) περιέχουν τέτοιους χαρακτηρισμούς. Ἐνδεικτικὰ ἀναφέρουμε τὸν ἱστορικὸ καὶ πολιτικὸ Σπ. Τρικούπη, πού, ὅταν γράφῃ γιὰ τὸν τουρκικὸ στόλο, τὸν ἀποκαλεῖ «βυζαντινόν»· ἐνῷ πρὸς τὸ τέλος τοῦ 19ου αἰῶνος ὁ Γ. Ἰακωβᾶτος Τυπάλδος ἐδήλωνε, ὅτι, «ὅπου πατεῖ ὁ Τοῦρκος, σῴζεται ἡ ρωμηοσύνη». Οἱ Φαναριῶτες, ποὺ ἐθεώρουν ἑαυτοὺς βυζαντινοὺς ἄρχοντες, καὶ ἡ ἀγαστὴ σύμπλευσις ἐκκλησίας καὶ τουρκικῆς ἐξουσίας ἐστερέωσαν τὴν πεποίθησιν αὐτή. Γιὰ τὸν λόγον αὐτὸν καὶ ἡ ἀνακήρυξις τοῦ αὐτοκέφαλου τῆς ἑλληνικῆς ἐκκλησίας ἐστηρίχθηκε στὴν συνάφεια πατριαρχείου καὶ τουρκικῆς ἐξουσίας, ἐνῷ στὸ σκεπτικὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ποὺ προετοίμασε τὸν σχετικὸ νόμο τὸ 1833, ἀναφέρεται σαφῶς, ὅτι τὴν ρωμαϊκὴ (βυζαντινὴ) κυριαρχία ἀντικατέστησε ἡ ὀθωμανική. Ὁ δὲ ἀρχιμανδρίτης καὶ γραμματεὺς τῆς συνόδου τῆς ἑλληνικῆς ἐκκλησίας Θεόκλητος Φαρμακίδης διεκήρυττε: «ἀπέχετε τῶν πατριαρχῶν». Τοὺς ἐθεώρει λύμη τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ὁ δραματουργὸς Σπ. Βασιλειάδης ἐσημείωνε, ὅτι: «...ὅλως ἡμαρτημένη ἡ πεποίθησις ἐκείνων καὶ μάταιος ὁ ἀγών, ὅσοι πειρῶνται νὰ συνεχίσωσι τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα μετὰ τοῦ Βυζαντίου καὶ τοῦτο μετὰ τῆς συγχρόνου ἡμῶν πατρίδος, καθ’ ὅσον ἐλάχιστα ἀναγνωρίζεται ὁ ρυπαρὸς βυζαντινὸς χαρακτὴρ εἰς τὰ γνήσια ἤθη τοῦ σήμερον ἔθνους, ἰδίως τῆς ἐλευθερωθείσης μερίδος, ὅπως τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀμυδρῶς ἀνεφαίνετο εἰς τὴν βυζαντινὴν σηπεδόνα». Καὶ ὁ Σπ. Βασιλειάδης καλύπτει τὸ κενὸν ἱστορίας μὲ τὴν φράσιν του: «τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀμυδρῶς ἀνεφαίνετο εἰς τὴν βυζαντινὴν σηπεδόνα». Δοῦλος ὁ