ΒΑΚ. ΒΟΙ σΑΚ3 Ἢ ἑπίδραση τῆς ἑλληνικότητας στὴν ᾿᾽Αναγέννηση Αὐτὸ ποὺ διακρίνει τὴν ᾿Αναγέννηση ἀπὸ τὸν Μεσαίωνα στὸν τοµέα τῶν ἑλληνι- κῶν σπουδῶν εἶναι ἡ μετατόπιση τοῦ ἐνδιαφέροντος ἀπὸ τὶς θετικὲς ἐπιστημονικές γνώσεις (ἤ ὅ,τι ἐθεωρεῖτο ἐπιστημονικὸ) στὴ λογοτεχνία, τὶς θεωρητικὲς σπουδὲς καὶ τὴν πολιτικὴ ἐπιστήμη. ᾿Αρχικὰ ὁ Ι4ος αἰῶνας ἀκολούθησε τὸ ὑπόδειγμα τοῦ 13ου. Οἱ σχέσεις τῆς Δύσε- ως μὲ τὸ Βυζάντιο δεσπόζονταν ἀπὸ τὰ ἐμπορικὰ καὶ ἐκκλησιαστικὰ συμφέροντα. Γί- νονταν ἐπανειλημμένα ἐκκλήσεις ἀπὸ σχολὲς ὅπου διδάσκονταν τὰ ἑλληνικά, ἀλλ᾽ οἱ ἐκκλήσεις αὐτές, ὅπως ὁ συχνὰ ἀναφερόμενος ἑνδέκατος κανόνας τῆς Συνόδου τῆς Βιέννης (1312 μ.Χ.), δυνάμει τοῦ ὁποίου καθιερώθηκαν ἕδρες τῆς ἑλληνικῆς σὲ πέντε πανεπιστήμια, κυρίως ἀπηχοῦσαν τὴν ἀνάγκη ἀναλήψεως ἱεραποστολικῶν ἀπο- στολῶν ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ θὰ μποροῦσαν ν᾿ ἀσκήσουν ἐπιρροὴ στὴν Βυζαντινὴ Ἐκ- κλησία. Δὲν ὑπῆρχε ἀκόμη θέµα γιὰ οἱασδήποτε μορφῆς σπουδὲς τῆς κλασσικῆς γλώσσας. Πάντως ὡρισμένοι ἄνδρες εἶχαν ἐν τῷ μεταξὺ ἀρχίσει νὰ ἐνδιαφέρωνται ἅπαξ ἔτι γιὰ τὰ ἐπιτεύγματα τῆς ἀρχαιότητας. Οἱ πρῶτες ἐνδείξεις γιὰ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ μπο- ροῦν ν᾿ ἀνιχνευθοῦν στὸ τελευταῖο τέταρτο τοῦ 13ου αἰῶνα“ καὶ ἀμέσως μετὰ ἀπ᾽ τὸ αὐτό, ἐμφανίζεται ὁ Πετράρχης ὡς ἔνδοξος προπαγανδιστὴς τῆς ποιήσεως καὶ τῆς ρη- τορικῆς. Τὰ ὀνόματα ὡρισμένων Ἑλλήνων συγγραφέων ---συγκεκριμένα τοῦ Ὁμήρου καὶ τοῦ Πλάτωνος--- ἦταν ἀπὸ μακροῦ γνωστὰ στὴ Δύση καί, κατὰ κάποιο ἀνεξήγητο τρόπο, εἶχε ἀναγνωρισθῆ τὸ μεγαλεῖο τους ἀλλὰ ὁ Πετράρχης ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος ποὺ ἀντιμετώπισε συνειδητὰ τὸ χρέος ποὺ προέκυπτε ἀπὸ τὴ διαπίστωση ὅτι ἐπρόκειτο γιὰ μεγαλοφυεῖς συγγραφεῖς. Ἣ λαχτάρα του νὰ διαβάσῃ τὰ ἕργα τους τὸν ὤθησε στὸ νὰ προσπαθήση νὰ ἐκμάθη τὴν ἑλληνική. Ὁ πρῶτος του δάσκαλος, ὁ Βαρλαάμ, ἦταν διακεκριμένος λόγιος καὶ θεολόγος. Ἔγραφε μὲ τὴν ἴδια ἐπιτυχία ἔργα γιὰ τὸ Στωϊκι- σμὸ καὶ τὴν "Αλγεβρα. ᾿Αλλὰ ὁ Πετράρχης δὲν θεώρησε τὴ διδασκαλία του ἐπιβοηθη- τική. Μιὰ δεύτερη ἀπόπειρα νὰ μάθη ἑλληνικὰ εἴκοσι χρόνια ἀργότερα, ὅταν µαθήτευ- σε σ᾽ ἕνα Βυζαντινό, τὸν Λεόντιο Πιλᾶτο, ἀπέτυχεν ἐπίσης. Οἱ βιογράφοι τοῦ Πετράρ- χη θρήνησαν τὴν ἀτυχία του νὰ βρῆ καλύτερους ἐκπαιδευτές' ἀλλ᾽ ἴσως τὸ σφάλμα ἡ- ταν δικό του. Εἶναι πιθανὸν ὅτι δὲν διέθετε ὑπομονή. Ἐν πάση περιπτώσει, τελικὰ ἕλυ- σε τὸ πρόβλημά του βάζοντας τὸν Πιλᾶτο νὰ τοῦ µετραφράση τὴν Ἰλιάδα. Ἢ κατὰ λέξιν μετάφραση τοῦ Πιλάτου ἀπογοήτευσε τὸν Πετράρχη. Καὶ καθὼς δημοσιεύθηκε τελικὰ δίπλα στὸ ἑλληνικὸ κείµενο σὰν «τυφλοσούρτης», προξενοῦσε παρόμοια ἀπογοήτευση στὶς μεταγενέστερες γενιὲς τῶν μελετητῶν. Οἱ ἔμμετρες µετα- φράσεις ποὺ ὁ Ματειρρίπί (περ. 1450) καὶ ὁ Εοῦαπυς Ἠέςςυς (1 540) φιλοτέχνησαν φαίνε- ται πὼς δὲν ἦταν πολὺ καλύτερες: καὶ τελικὰ οἱ οὐμανιστὲς ἔφθασαν στὸ σημεῖο νὰ νομίζουν, ὅτι τὰ ἐλαττώματα δὲν ὠφείλονταν ἐξ ὁλοκλήρου στὶς μεταφράσεις. ᾿Ανέμε- ναν ἡ Ἰλιάδα νὰ ἐμφανίζη τὰ προτερήματα τῆς Αἰνειάδας σὲ πολὺ ὑψηλότερο βαθµό’ ἀλλὰ οἱ ἀναφορὲς τοῦ 'Οµήρου σὲ ἁπλᾶ γεγονότα τῆς καθημερινῆς ζωῆς φαίνονταν λαϊκὲς μὲ βάση τὸ κριτήριο τῆς Αἰνειάδας. Θρηνοῦσαν γιὰ τὴν ἀνυπαρξία μεγάλων πο- λιτικῶν θεμάτων στὸν "Όμηρο ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἠθικὴ τῶν ἡρώων του: δὲν ἦταν οὔτε ἱππότες οὔτε χριστιανοί. Συνέχιζαν νὰ μνημονεύουν τὸν Ὅμπρο σὰν µεγάλο ποιητή, ἀλλὰ τὸν διάβαζαν λίγο’ κι ὅταν τὸν διάβαζαν, δὲν τοὺς ἄρεσε οὔτε τὸν καταλάβαι- ναν. "Ὁ Κ. ΕΚ. Βοἱρατ εἶναι καθηγητὴς τῆς κλασσικῆς φιλολογίας στὸ Κιπρς (ομερε τοῦ Καίμ- πριτζ. Τὸ δικαίωµα τῆς µεταφράσεως καὶ δημοσιεύσεως τοῦ ἄρθρου του αὐτοῦ στὴν 'Ελλάδα ὁ Δαυλὸς ἀγόρασε ἀπὸ τὸ Οχίοτγά Ὀπινεγςίιγ Ρτεςς. ποὺ ἔχει τὴν παγκόσμια ἀποκλειστικότητά του.