Ἔξοδος Ἡ ἱστορικὴ ἧττα τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρὸ πολλῶν αἰώνων καὶ ἡ κατ’ ἀκολουθίαν ἔκλειψη τῆς ἱστορικῆς του αὐτοσυνειδησίας ἐκμηδένισαν ἀφ’ ἑνὸς τὶς ἐθνικὲς ἀντιστάσεις του καὶ ἐξ ἄλλου τοῦ τροχοπέδησαν τὶς δημιουργικές του ὁρμές. Ὁ μετὰ Χριστὸν Ἕλλην δὲν μποροῦσε πιὰ νὰ κατανοήσῃ τὸ ἱστορικό του γίγνεσθαι καὶ ἐξ ἀντιδράσεως ἐστρέφετο ὄχι σπάνια ἐναντίον τοῦ παρελθόντος του. Εἶναι πιθανόν, ὅτι οἱ με- γαλύτεροι ἀφανεῖς ἢ ἐμφανεῖς παλαιοί, ἀλλὰ καὶ σημερινοί, μισέλλη- νες εἶναι ἑλληνικῆς καταγωγῆς μὲ λειψὴ ἢ στρεβλὴ συνείδηση τῆς ἑλληνικότητάς τους, κατατρυχόμενοι ἀπὸ τὸ παρεπόμενο στὶς περι- πτώσεις αὐτὲς σύνδρομο τῆς πατροκτονίας. Ἡ διασῳζόμενη φτωχότατη ἱστορικὴ ἑλληνικὴ συνείδηση στηριζό- ταν ἀποκλειστικὰ σὲ δύο ὑπολείμματα τῆς ἑλληνικῆς μνήμης, τὴν ἑλλη- νικὴ γλῶσσα καὶ τὴν ἑλληνικὴ γεωγραφικὴ ἐντοπιότητα. Τὰ δύο αὐτὰ στοιχεῖα εἶναι τὰ μοναδικὰ ποὺ τροφοδότησαν τὸ (ἀνεπαρκέστατο καὶ συχνὰ νοσηρὸ βεβαίως) ἐπιζῶν κομμάτι Ἑλληνικότητας ἐπὶ μακρὰν σειρὰν αἰώνων – καὶ παραμένουν ἀκόμη τὰ μόνα ὑπαρκτὰ γιὰ τὴν πλει- ονότητα τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων. Ἕνα τρίτο ζωντανὸ κομμάτι Ἑλλη- νικότητας, ἡ παντοδύναμη σήμερα παρουσία τοῦ Ἑλληνικοῦ σκέπτε- σθαι καὶ ζῆν στὸν πανανθρώπινο πολιτισμό, φθάνει στὸν Ἕλληνα ἀσαφὲς καὶ μὴ ἀναγνωρίσιμο λόγῳ τῆς δικῆς του (ἐθνικῆς) στρεβλώ- σεως. Ὅμως μία μειονότητα, μικρότερη παλαιότερα καὶ μεγαλύτερη σή- μερα, πιθανῶς ὕστερα ἀπὸ σύγκλιση κάποιων ὑποκειμενικῶν καὶ ἀντι- κειμενικῶν προϋποθέσεων μποροῦσε πάντοτε μὲ ἐφαλτήρια τὴν μη- τρίδα γλῶσσα καὶ τὴν πατρίδα γῆ νὰ κατακτᾷ καὶ νὰ συμπληρώνῃ κά- ποια κενὰ (κατὰ περίπτωσιν πολλὰ ἢ λίγα) τῆς ἱστορικῆς μνήμης καὶ κατὰ συνέπειαν τῆς ἐθνικῆς αὐτογνωσίας καὶ νὰ ἀποκτᾷ ἔτσι μιὰ ἱστο- ρικὴ δυναμικὴ ἐξαιρετικὰ πολύπλοκη καὶ ὄχι σπάνια ἀνεξέλεγκτη. Ἔτσι ἀσήμαντα στοιχεῖα τοῦ παρελθόντος μας μεγιστοποιοῦνται καὶ σημαντικὰ ὑποτιμῶνται, κίνδυνοι (φανταστικοὶ) προκύπτουν, ἡ «ἀνα- πομπὴ» τῶν προβλημάτων καὶ τῶν ἐθνικῶν εὐθυνῶν σὲ ἐχθροὺς ἢ «ἐπουράνιους» καὶ «μεταφυσικοὺς» παράγοντες γίνεται τὸ πιὸ βολικὸ «ἄλλοθι» καὶ ἡ πιὸ πρόχειρη πολιτικὴ διέξοδος ἢ «λύση», οἱ ὀπισθο- * Ἐδῶ μὲ τὴ σημασία τοῦ τελευταίου μέρους τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς τραγῳδίας