ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ἢ χρεοκοπία τῆς ἐξουσιαστικῆς Παιδείας Τ 1ο. ἄλλοτε ἡ Ἑλλάδα δὲν δαπανοῦσε τόσο μεγάλα ποσὰ γιὰ τὴν παιδεία. Κάθε χρόνο τὰ σχετικὰ κονδύλια αὐξαίνουν μ ̓ ἕνα ρυθμὸ ἱλιγγιώδη, γεγονὸς ποὺ προκαλεῖ πολλὲς ἀπορίες καὶ περισσότερα ἐρωτηματικά: Ἣ ποιότητα τῆς παρεχόμενης μόρφωσης στοὺς νέους εἶναι ἀνάλογη; Τὰ παιδιά μας ἐπωφελοῦνται, ὅσο θὰ ἔπρεπε, ᾱπὸ τὶς τόσες εὐκαιρίες γιὰ μάθηση, ποὺ τοὺς παρέχονται σήμερα; Δὲν νομίζω, πὼς χρειάζεται μεγάλη σκέψη, γιὰ νὰ καταλήξουμε σὲ κάθε ἄλλο παρὰ εὐχάριστα συμπεράσματα γύρω ἀπὸ τὴν σημερινὴ μορφὴ τῆς παιδείας μας, τὴν ποιότητά της καὶ τὴν ἀπόδοσή της. Κατὰ γενικὴ ὁμολογία ἡ παιδεία μας χωλαίνει. Ἐνῶ ἀπορροφᾶ τεράστιες πιστώσεις καὶ διαθέτει χιλιάδες διδαχτικοὺς φορεῖς ---σ ̓ ὅλα τὰ ἐπίπεδα καὶ τὶς εἰδικότητες--τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι πενιχρό. Δυστυχῶς δὲν εἶναι μόνο τὰ χρήματα, οἱ δάσκαλοι, ὁ τεχνικὸς ἐξοπλισμός, τὰ καλὰ ἐκπαιδευτικὰ βιβλία, τὸ κατάλληλο σύστημα ποὺ προάγουν σ ̓ ἕνα τόπο τὴν παιδεία. Εἶναι καὶ κάτι ἄλλο ποὺ ἴσως διαφεύγει ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς καὶ τοὺς κάθε λογῆς ἁρμόδιους, μὲ τοὺς παχυλοὺς μισθοὺς καὶ τὰ ὑψηλὰ πόστα στὶς διάφορες βαθμίδες τῆς ἱεραρχίας στὸ χῶρο τῆς ἐκπαίδευσης. Εἶναι ἡ ἔλλειψη προσανατολισμοῦ καὶ σωστῆς προοπτικῆς. Εἶναι, θἄλεγα, ἀκόμα ἡ ἀδυναμία μας νὰ δοῦμε σωστὰ τί ἀκριβῶς εἶναι τὸ εἶδος τῆς παιδείας ποὺ ἐπιθυμοῦμε γιὰ τοὺς νέους μας καὶ τί ἀκριβῶς θέλουμε νὰ ἐπιτύχουμε μ ̓ αὐτήν. Ἔτσι πέρα ἀπὸ τὶς γνωστὲς ὀργανωτικὲς ἐλλείψεις, τὶς ἀδυναμίες, τὶς ἀσάφειες, ποὺ ὅλοι γνωρίζουμε καὶ τοὺς κακοὺς προγραμματισμοὺς τὸ πρόβλημα τῆς ἑλληνικῆς παιδείας παραμένει ἀκέραιο. Κανένας δὲν θέλησε ἤ δὲν μπόρεσε ὡς τώρα νὰ ἀναζητήσει τὰ βαθύτερα αἴτια τῆς χαμηλῆς ἀπόδοσης ἐκεῖ πού, πραγματικά, θὰ τὰ εὕρισκε. Χρειάζεται φαντασία καὶ εὐρύτητα πνεύματος, τόλμη καὶ παρρησία, γιὰ νὰ πεῖς ἀπροκατάληπτα τὴν ἀλήθεια γιὰ τὴν ἄπνοη, τὴν δεκάρικη, τὴν χωρὶς νεῦρο παιδεία μας, πού, ἐνῶ ἀπορροφᾶ τόσα χρήματα, ἱκανοποιεῖ τὶς φιλοδοξίες τόσων δασκάλων, δὲν προσφέρει τίποτα τὸ οὐσιαστικὸ καὶ τὸ οὐσιῶδες στοὺς νέους μας. Ἢ συμβατικότητα, ἡ κατευθυνόμενη γνώση, ἡ στεγνὴ χρησιμοθηρία, ἡ ἄγονη σχολαστικότητα, ἡ ἔντονη πολιτικοποίηση, ἡ στενότητα, νὰ μερικὰ ἀπὸ τὰ μεγάλα, τὰ θανάσιμα μειονεκτήματα τῆς παιδείας μας σήμερα. ̓Αλλὰ πάνω ἀπ ̓ ὅλα εἶναι ἣ ἔλλειψη εἰλικρίνειας. Εἶναι ἡ ἀδυναμία της ν ̓ ἀνταποκριθεῖ πρὸς τὶς ἀληθινές, τὶς αἰώνιες ψυχικὲς καὶ πνευματικὲς ἀνάγκες τῶν νέων, ποὺ δὲν διψοῦν μόνο γιὰ γνώσεις ἀλλὰ καὶ ἰδέες, πού, πρὶν μάθουν, θέλουν νὰ ξέρουν ποιοί εἶναι, γιατὶ ὑπάρχουν καὶ ποιό εἶναι τὸ νόημα καὶ ἡ οὐσία ὅλης αὐτῆς τῆς περιπέτειας ποὺ λέγεται ζωή. "Αν καλοεξετάσουμε τὸ πρόβλημα, πέρα ἀπὸ τὶς ἐπὶ μέρους αἰτίες, ὅλες γνωστὲς καὶ χιλιοειπωμμένες, ὁ κυριώτερος λόγος τῆς ἀποτυχίας τῆς Παιδείας μας σήμερα εἶναι ἡ ἀνεπίτρεπτη ἄμεση ἐξάρτησή της ἀπὸ τὴν Εξουσία. Τὴν ὁποιαδήποτε ἐξουσία, τὴν κυβερνητική, τὴν πολιτική, τὴν ἐξουσία τῆς ἑκάστοτε κρατούσας ἰδεολογίας, θρησκείας͵ φιλοσοφίας, ποὺ περιορίζουν καὶ στενεύουν τὶς προοπτικέςτης. Σύμφωνα μ ̓ ἕνα μελετητὴ δύο εἶναι τὰ σκέλη τῆς παιδείας ποὺ παρέχει σήμερα τὸ Κατεστημένο σ ̓ ὅλο τὸν Κόσμο (Ἀνατολὴ καὶ Δύση). Τὸ δογματικὸ καὶ τὸ τεχνοκρατικό. Σκοπὸς τοῦ πρώτου εἶναι ἡ ἅλωση τῆς ψυχῆς καὶ τῆς σκέψης. Σκοπὸς τοῦ δεύτερου εἶναι ἡ παραγωγὴ ἀνθρώπων - μηχανῶν γιὰ τὴν ὑλικὴ - ὀργανωτικὴ θεμελίωση τῆς ἐξουσίας!. Προεκτείνοντας τὶς πιὸ πάνω θέσεις θὰ προσθέσουμε, πὼς ἕνα ἀκόμα κύριο ὅσο (1) Δημ. Λάμπρου, « ̓Αναζήτηση», ἔκδ. «Δαυλός», ̓Αθήνα 1981, σελ. 73.