ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Ἢ χρεοκοπία τῆς ἐξουσιαστικῆς Παιδείας Τ 1ο. ἄλλοτε ἡ Ἑλλάδα δὲν δαπανοῦσε τόσο μεγάλα ποσὰ γιὰ τὴν παιδεία. Κάθε χρόνο τὰ σχετικὰ κονδύλια αὐξαίνουν μ᾽ ἕνα ρυθμὸ ἱλιγγιώδη, γεγονὸς ποὺ προ- καλεῖ πολλὲς ἀπορίες καὶ περισσότερα ἐρωτηματικά: Ἣ ποιότητα τῆς παρεχόµενης μόρφωσης στοὺς νέους εἶναι ἀνάλογη; Τὰ παιδιά µας ἐπωφελοῦνται, ὅσο θὰ ἔπρεπε, ᾱ- πὸ τὶς τόσες εὐκαιρίες γιὰ μάθηση, ποὺ τοὺς παρέχονται σήμερα; Δὲν νομίζω, πὼς χρειάζεται µεγάλη σκέψη, γιὰ νὰ καταλήξουμε σὲ κάθε ἄλλο παρὰ εὐχάριστα συµπε- ράσµατα γύρω ἀπὸ τὴν σημερινὴ μορφὴ τῆς παιδείας µας, τὴν ποιότητά της καὶ τὴν ἀ- πόδοσή της. Κατὰ γενικὴ ὁμολογία ἡ παιδεία µας χωλαίνει. Ἐνῶ ἀπορροφᾶ τεράστιες πιστώ- σεις καὶ διαθέτει χιλιάδες διδαχτικοὺς φορεῖς ---σ᾽ ὅλα τὰ ἐπίπεδα καὶ τὶς εἰδικότη- τες--- τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι πενιχρό. Δυστυχῶς δὲν εἶναι µόνο τὰ χρήματα, οἱ δάσκα- λοι, ὁ τεχνικὸς ἐξοπλισμός, τὰ καλὰ ἐκπαιδευτικὰ βιβλία, τὸ κατάλληλο σύστημα ποὺ προάγουν σ᾽ ἕνα τόπο τὴν παιδεία. Εἶναι καὶ κάτι ἄλλο ποὺ ἴσως διαφεύγει ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς καὶ τοὺς κάθε λογῆς ἁρ- µόδιους, μὲ τοὺς παχυλοὺς μισθοὺς καὶ τὰ ὑψηλὰ πόστα στὶς διάφορες βαθμίδες τῆς ἱεραρχίας στὸ χῶρο τῆς ἐκπαίδευσης. Εἶναι ἡ ἔλλειψη προσανατολισμοῦ καὶ σωστῆς προοπτικῆς. Εἶναι, θἄλεγα, ἀκόμα ἡ ἀδυναμία µας νὰ δοῦμε σωστὰ τί ἀκριβῶς εἶναι τὸ εἶδος τῆς παιδείας ποὺ ἐπιθυμοῦμε γιὰ τοὺς νέους μας καὶ τί ἀκριβῶς θέλουμε νὰ ἐ- πιτύχουμε μ᾽ αὐτήν. Ἔτσι πέρα ἀπὸ τὶς γνωστὲς ὀργανωτικὲς ἐλλείψεις, τὶς ἀδυνα- μίες, τὶς ἀσάφειες, ποὺ ὅλοι γνωρίζουμε καὶ τοὺς κακοὺς προγραμματισμοὺς τὸ πρό- βλημα τῆς ἑλληνικῆς παιδείας παραμένει ἀκέραιο. Κανένας δὲν θέλησε ἤ δὲν μπόρεσε ὡς τώρα νὰ ἀναζητήσει τὰ βαθύτερα αἴτια τῆς χαμηλῆς ἀπόδοσης ἐκεῖ πού, πραγματι- κά, θὰ τὰ εὕρισκε. Χρειάζεται φαντασία καὶ εὐρύτητα πνεύματος, τόλμη καὶ παρρη- σία, γιὰ νὰ πεῖς ἀπροκατάληπτα τὴν ἀλήθεια γιὰ τὴν ἄπνοη, τὴν δεκάρικη, τὴν χωρὶς νεῦρο παιδεία μας, πού, ἐνῶ ἀπορροφᾶ τόσα χρήματα, ἱκανοποιεῖ τὶς φιλοδοξίες τό- σων δασκάλων, δὲν προσφέρει τίποτα τὸ οὐσιαστικὸ καὶ τὸ οὐσιῶδες στοὺς νέους μας. Ἢ συµβατικότητα, ἡ κατευθυνόµενη γνώση, ἡ στεγνὴ χρησιµοθηρία, ἡ ἄγονη σχολαστικότητα, ἡ ἔντονη πολιτικοποίηση, ἡ στενότητα, νὰ μερικὰ ἀπὸ τὰ μεγάλα, τὰ θανάσιμα μειονεκτήματα τῆς παιδείας µας σήµερα. ᾽Αλλὰ πάνω ἀπ᾽ ὅλα εἶναι ἣ ἔλλειψη εἰλικρίνειας. Εἶναι ἡ ἀδυναμία της ν᾽ ἀνταποκριθεῖ πρὸς τὶς ἀληθινές, τὶς αἰώ- νιες ψυχικὲς καὶ πνευματικὲς ἀνάγκες τῶν νέων, ποὺ δὲν διψοῦν µόνο γιὰ γνώσεις ἀλ- λὰ καὶ ἰδέες, πού, πρὶν μάθουν, θέλουν νὰ ξέρουν ποιοί εἶναι, γιατὶ ὑπάρχουν καὶ ποιό εἶναι τὸ νόημα καὶ ἡ οὐσία ὅλης αὐτῆς τῆς περιπέτειας ποὺ λέγεται ζωή. "Αν καλοεξετάσουµε τὸ πρόβλημα, πέρα ἀπὸ τὶς ἐπὶ μέρους αἰτίες, ὅλες γνωστὲς καὶ χιλιοειπωμµένες, ὁ κυριώτερος λόγος τῆς ἀποτυχίας τῆς Παιδείας µας σήµερα εἶναι ἡ ἀνεπίτρεπτη ἄμεση ἐξάρτησή της ἀπὸ τὴν Εξουσία. Τὴν ὁποιαδήποτε ἐξουσία, τὴν κυβερνητική, τὴν πολιτική, τὴν ἐξουσία τῆς ἑκάστοτε κρατούσας ἰδεολογίας, θρη- σκείας͵ φιλοσοφίας, ποὺ περιορίζουν καὶ στενεύουν τὶς προοπτικέςτης. Σύμφωνα μ᾽ ἕ- να μελετητὴ δύο εἶναι τὰ σκέλη τῆς παιδείας ποὺ παρέχει σήµερα τὸ Κατεστημένο σ᾽ ὅλο τὸν Κόσμο (Ἀνατολὴ καὶ Δύση). Τὸ δογματικὸ καὶ τὸ τεχνοκρατικό. Σκοπὸς τοῦ πρώτου εἶναι ἡ ἅλωση τῆς ψυχῆς καὶ τῆς σκέψης. Σκοπὸς τοῦ δεύτερου εἶναι ἡ παρα- γωγὴ ἀνθρώπων - μηχανῶν γιὰ τὴν ὑλικὴ - ὀργανωτικὴ θεμελίωση τῆς ἐξουσίας!. Προεκτείνοντας τὶς πιὸ πάνω θέσεις θὰ προσθέσουμε, πὼς ἕνα ἀκόμα κύριο ὅσο (1) Δημ. Λάμπρου, «᾿Αναζήτηση», ἔκδ. «Δαυλός», ᾿Αθήνα 1981, σελ. 73.