ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ (Ἀναμνήσεις ἀπὸ μία προσωπικὴ γνωριμία καὶ ἀναφορὰ στὴ ζωὴ καὶ τὴ σκέψη του) Ὁ Κορνήλιος Καστοριάδης εἶναι πιὸ γνωστὸς ἔξω παρὰ ἐδῶ. Κανονικὰ θἄπρεπε, μιὰ καὶ εἶναι Ἕλληνας, νὰ συνέβαινε τὸ ἀντίθετο. Ποιά νὰ εἶναι ἡ ἐξήγηση τοῦ πράγματος; Δὲν μπορεῖ νἆναι ἄλλη ἀπὸ τὴν πνευματική μας καθυστέρηση. Γιατὶ στὴν Ἑλλάδα μας (ὀφείλουμε νἄμαστε εἰλικρινεῖς) ὑπάρχει ἔλλειμμα πνευματικό. Τοὐλάχιστον στὸν τομέα τῆς θεωρίας. Δὲν ἔχουμε θεωρητικούς. Δὲν ἔχουμε φιλοσόφους νεοέλληνες. Ποιητὲς ἔχουμε. Μουσικούς, γλύπτες, ζωγράφους, ποὺ οἱ πιὸ πολλοὶ ἀντιγράφουν βέβαια τοὺς ξένους ρυθμούς, ναί. Ἀλλὰ θεωρητικούς, ἀνθρώπους ὑψηλῶν θεωρήσεων, δηλαδὴ αὐτοὺς ποὺ εἶναι ἡ κεφαλὴ τῆς φάλλαγγας στὴν πνευματικὴ προκοπή, ὄχι. Ἂν μάλιστα ὁ Κορνήλιος πέθαινε στὴν Ἑλλάδα κι ἂν δὲν ἄρχιζαν οἱ ξένοι νὰ τὸν προβάλλουν μὲ τελετὲς καὶ φανφάρες, τίποτα δὲν θὰ γραφότανε στὸν ἑλληνικὸ τύπο. Γιατὶ ἐδῶ κηδεύουμε«δημοσίᾳ δαπάνῃ» δημοσιογράφους καὶ θεατρίνες... Στερούμαστε ἱεράρχησης. Δὲν ξέρουμε τί προηγεῖται καὶ τί ἕπεται. Ἐπὶ πλέον γίναμε καὶ ὀλίγον πρόχειροι. Δηλαδὴ ἐδῶ «εἶσαι ὅ,τι δηλώσῃς»!.. Ἀλλὰ ἂς ἐπανέλθουμε στὸν Κορνήλιο κι ἂς ποῦμε, ἂν μποροῦμε, μὲ μία λέξη, τί ἀκριβῶς ἦταν. Ὁ Κορνήλιος ἦταν ἕνας ἰδεολόγος. Ὁ ἰδεολόγος δὲν εἶναι ὁ «ἥρωας». Εἶναι ἐκεῖνος ποὺ προηγεῖται. Ὁ ἐφευρέτης τῶν λύσεων. Ἐκεῖνος ποὺ φιλοτεχνεῖ τὸ αὔριο. Ὁ ἀνήσυχος. Ὁ μὴ ἱκανοποιημένος μὲ τὸ σήμερα. Καὶ ὁ κοινωνικός. Ὁ ἄνθρωπος τοῦ ὁμαδικοῦ πνεύματος. Ὁ μὴ ἀτομικιστής. Καὶ οἱ ἰδεολόγοι δὲν εἶναι τόσο συχνοί, ὅπως νομίζουμε. Γιατὶ καὶ ἡ ἰδιότητα αὐτὴ εἶναι σχετική. Δηλαδὴ ἐξαρτᾶται σὲ τί ποσοστὸ βρίσκεται μέσα στὸ αἷμα μας... Ἐνῷ ὁ Καστοριάδης ἦταν ὁλοκληρωτικὰ ἰδεολόγος. Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν ξέπεσε στὸ ἐπίπεδο τῆς πρακτικῆς πολιτικῆς. Ἂν τὤκανε, θὰ βρισκόταν ὑποχρεωμένος νὰ προσαρμόζεται, νὰ συμβιβάζεται. Καὶ στὸ βαθμὸ ποὺ θὰ τὤκανε αὐτό, θὰ νόθευε τὴν ἰδεολογία του. Οἱ γνήσιοι θεωρητικοὶ ἔχουν ἄλλες ἀξίες ἀπ’ τοὺς πολιτικούς, δηλαδὴ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐξουσίας. Οἱ πολιτικοὶ ἐνδιαφέρονται γιὰ τὴ σκοπιμότητα. Οἱ θεωρητικοὶ γιὰ τὴν ἀλήθεια. Τελικὰ ὁ Κορνήλιος δὲν καταλήγει σὲ καμμιὰ μαγικὴ λύση «ἄμεσης χρήσης». Καταλήγει σὲ διαπιστώσεις. Οἱ προϋποθέσεις ποὺ βάζει στὴ δική του προοπτικὴ εἶναι τόσο πολυτελεῖς,ποὺ ὁ «ἐπίγειος παράδεισος», ποὺ ἐπιζητοῦμε ὅλοι μας ἄμεσα, εἶναι ἀδύνατος. Γιὰ νὰ τὸ διαπιστώσῃ κανένας αὐτό, δὲν ἔχει παρὰ νὰ γυρίσῃ νὰ δῇ τὰ ὑπανάπτυκτα πλήθη τῆς ἐποχῆς μας (τὰ ἑκατομμύρια τῶν ἀμαθῶν τοῦ Τρίτου Κόσμου) μὲ τὴ στοιχειώδη τους ἀντίληψη. Τὴ σχεδὸν ζωώδη. Κι ἔτσι θὰ καταλάβῃ, ἂν εἶναι δυνατὴ ἡ «πολιτικὴ δημιουργικότητα» τῶν μαζῶν, ποὺ θέλει ὁ Κορνήλιος ἢ ἡ «ἀστυνόμος ὄργα», ὅπως τὴν ἀποκαλεῖ ἀλλοῦ (ποὺ εἶναι μιὰ φράση παρμένη ἀπ’ τὸν Σοφοκλῆ). Καὶ ποὺ σημαίνει ἀκριβῶς τὸ ἴδιο: τὴν αὐτοελεγχόμενη θεσμοθετικὴ δραστηριότητα τῶν μαζῶν μέσα σ’ ἕνα καθεστὼς ἄμεσης δημοκρατίας. Ἡ δημοκρατία αὐτὴ εἶναι ἕτοιμη θεωρητικά. Εἶναι ξεσηκω-