ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ (Ἀναμνήσεις ἀπὸ μία προσωπικὴ γνωριμία καὶ ἀναφορὰ στὴ ζωὴ καὶ τὴ σκέψη του) Ὁ Κορνήλιος Καστοριάδης εἶναι πιὸ γνωστὸς ἔξω παρὰ ἐδῶ. Κανονικὰ θἄπρε- πε, μιὰ καὶ εἶναι Ἕλληνας, νὰ συνέβαινε τὸ ἀντίθετο. Ποιά νὰ εἶναι ἡ ἐξήγηση τοῦ πράγματος;Δὲν μπορεῖ νἆναι ἄλλη ἀπὸ τὴν πνευματική μας καθυστέρηση. Γιατὶ στὴν Ἑλλάδα μας (ὀφείλουμε νἄμαστε εἰλικρινεῖς) ὑπάρχει ἔλλειμμα πνευ- ματικό. Τοὐλάχιστον στὸν τομέα τῆς θεωρίας. Δὲν ἔχουμε θεωρητικούς. Δὲν ἔχου- με φιλοσόφους νεοέλληνες. Ποιητὲς ἔχουμε. Μουσικούς, γλύπτες, ζωγράφους, ποὺ οἱ πιὸ πολλοὶ ἀντιγράφουν βέβαια τοὺς ξένους ρυθμούς, ναί. Ἀλλὰ θεωρη- τικούς, ἀνθρώπους ὑψηλῶν θεωρήσεων, δηλαδὴ αὐτοὺς ποὺ εἶναι ἡ κεφαλὴ τῆς φάλλαγγας στὴν πνευματικὴ προκοπή, ὄχι. Ἂν μάλιστα ὁ Κορνήλιος πέθαινε στὴν Ἑλλάδα κι ἂν δὲν ἄρχιζαν οἱ ξένοι νὰ τὸν προβάλλουν μὲ τελετὲς καὶ φαν- φάρες, τίποτα δὲν θὰ γραφότανε στὸν ἑλληνικὸ τύπο. Γιατὶ ἐδῶ κηδεύουμε«δη- μοσίᾳ δαπάνῃ»δημοσιογράφους καὶ θεατρίνες... Στερούμαστε ἱεράρχησης. Δὲν ξέρουμε τί προηγεῖται καὶ τί ἕπεται. Ἐπὶ πλέον γίναμε καὶ ὀλίγον πρόχειροι. Δη- λαδὴ ἐδῶ «εἶσαι ὅ,τι δηλώσῃς»!.. Ἀλλὰ ἂς ἐπανέλθουμε στὸν Κορνήλιο κι ἂς ποῦμε, ἂν μποροῦμε, μὲ μία λέξη, τί ἀκριβῶς ἦταν. Ὁ Κορνήλιος ἦταν ἕνας ἰδεολόγος. Ὁ ἰδεολόγος δὲν εἶναι ὁ «ἥρωας». Εἶναι ἐκεῖνος ποὺ προηγεῖται. Ὁ ἐφευρέτης τῶν λύσεων. Ἐκεῖνος ποὺ φιλοτεχνεῖ τὸ αὔριο. Ὁ ἀνήσυχος. Ὁ μὴ ἱκανοποιημένος μὲ τὸ σήμερα. Καὶ ὁ κοινωνικός. Ὁ ἄνθρωπος τοῦ ὁμαδικοῦ πνεύματος. Ὁ μὴ ἀτομικιστής. Καὶ οἱ ἰδε- ολόγοι δὲν εἶναι τόσο συχνοί, ὅπως νομίζουμε. Γιατὶ καὶ ἡ ἰδιότητα αὐτὴ εἶναι σχετική. Δηλαδὴ ἐξαρτᾶται σὲ τί ποσοστὸ βρίσκεται μέσα στὸ αἷμα μας... Ἐνῷ ὁ Καστοριάδης ἦταν ὁλοκληρωτικὰ ἰδεολόγος. Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν ξέπεσε στὸ ἐπίπε- δο τῆς πρακτικῆς πολιτικῆς. Ἂν τὤκανε, θὰ βρισκόταν ὑποχρεωμένος νὰ προ- σαρμόζεται, νὰ συμβιβάζεται. Καὶ στὸ βαθμὸ ποὺ θὰ τὤκανε αὐτό, θὰ νόθευε τὴν ἰδεολογία του. Οἱ γνήσιοι θεωρητικοὶ ἔχουν ἄλλες ἀξίες ἀπ’ τοὺς πολιτικούς, δηλαδὴ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐξουσίας. Οἱ πολιτικοὶ ἐνδιαφέρονται γιὰ τὴ σκο- πιμότητα. Οἱ θεωρητικοὶ γιὰ τὴν ἀλήθεια. Τελικὰ ὁ Κορνήλιος δὲν καταλήγει σὲ καμμιὰ μαγικὴ λύση «ἄμεσης χρήσης». Καταλήγει σὲ διαπιστώσεις. Οἱ προϋποθέσεις ποὺ βάζει στὴ δική του προοπτικὴ εἶναι τόσο πολυτελεῖς,ποὺ ὁ «ἐπίγειος παράδεισος», ποὺ ἐπιζητοῦμε ὅλοι μας ἄμεσα, εἶναι ἀδύνατος. Γιὰ νὰ τὸ διαπιστώσῃ κανένας αὐτό, δὲν ἔχει παρὰ νὰ γυ- ρίσῃ νὰ δῇ τὰ ὑπανάπτυκτα πλήθη τῆς ἐποχῆς μας (τὰ ἑκατομμύρια τῶν ἀμαθῶν τοῦ Τρίτου Κόσμου) μὲ τὴ στοιχειώδη τους ἀντίληψη. Τὴ σχεδὸν ζωώδη. Κι ἔτσι θὰ καταλάβῃ, ἂν εἶναι δυνατὴ ἡ «πολιτικὴ δημιουργικότητα» τῶν μαζῶν, ποὺ θέ- λει ὁ Κορνήλιος ἢ ἡ «ἀστυνόμος ὄργα», ὅπως τὴν ἀποκαλεῖ ἀλλοῦ (ποὺ εἶναι μιὰ φράση παρμένη ἀπ’ τὸν Σοφοκλῆ). Καὶ ποὺ σημαίνει ἀκριβῶς τὸ ἴδιο: τὴν αὐτο- ελεγχόμενη θεσμοθετικὴ δραστηριότητα τῶν μαζῶν μέσα σ’ ἕνα καθεστὼς ἄμε- σης δημοκρατίας. Ἡ δημοκρατία αὐτὴ εἶναι ἕτοιμη θεωρητικά. Εἶναι ξεσηκω-