ΕΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ. Ποίηση καὶ Ἔρως «Ποίηση εἶναι ἡ μαγεία τῆς συγκίνησης τῶν λέξεων», λέει ὁ Τόμας Ντύλαν. Καὶ αὐτό, ὄχι βέβαια ἐπειδὴ οἱ λέξεις εἶναι τὸ ἀποκλειστικὸ ὑλικὸ τοῦ ποιήματος. Κάτι ἄλλο συμβαίνει. Ἣ λέξη, σὰν ἔννοια ἀλλὰ καὶ σὰν ἦχος περισσότερο, διαμορφώνει μιὰν ἀτμόσφαιρα γοητευτικὴ μεταξὺ φαντασίας καὶ πραγματικότητος. Ἣ λέξη, βλέπεις, δημιουργεῖ εἰκόνες καὶ μπορεῖ μ ̓ αὐτὲς ν ̓ ἀπαλλαγεῖ καὶ ἀπὸ τὸν ὑποχρεωτικὸ φόρτο τοῦ συγκεκριμένου νοήματος. Ἡ εἰκόνα ἔχει μιὰ παραστατικότητα ἄμεση καὶ οἱ λέξεις καταλήγουν σὲ εἰκόνες συχνὰ συγκλονιστικές. Οἱ σουρρεαλιστὲς βυθίζονται στὸ ὑποσυνείδητο (προσπαθοῦν τουλάχιστον), καὶ ἐκεῖ στὸ ὑπόγειο τοῦ ἐγώ, κάτω ἀπὸ τὴν σκοτεινὴ καταπακτὴ ἀνασύρουν τὶς εἰκόνες τους χωρὶς τὴ βοήθεια τῆς λογικῆς καὶ τῆς κρίσεως. Προκύπτει βέβαια τότε ἕνας μὴ συνειδητός, ὀνειρικὸς κόσμος, πιὸ ἀληθινὸς ὅμως ἀπὸ τὸν θεωρούμενο ὡς πραγματικό. Ὅσο ὅμως εἶναι τέχνη τὸ καταπληκτικὸ σὲ ὀμορφιὰ βότσαλο τῆς λίμνης ποὺ ἔχει στὴ συλλογὴ του ὁ Ρίτσος, ἄλλο τόσο εἶναι τέχνη καὶ ὁ ὀνειρικός, φαντασμαγορικὸς κόσμος τοῦ ὑποσυνειδήτου. Καὶ οἱ σταλαγμίτες τῶν σπηλαίων εἶναι χάρμα ὀμορφιᾶς ὅπως καὶ κάθε δύση ἤ ἀνατολὴ τοῦ ἠλίου, ἀλλὰ οὔτε τὸ πρῶτο ὀνομάζουμε γλυπτικὴ οὔτε τὸ δεύτερο ζωγραφική. "Αρα οὔτε καὶ οἱ αὐθεντικὲς σουρρεαλιστικὲς ἐπιδόσεις εἶναι ποίηση. Καὶ λέω αὐθεντικὲς, διότι ἄν ἔχει ἐπέμβη ἡ συνείδηση στὶς λέξεις ποὺ προκύπτουν ἀπὸ τὸ ὑποσυνείδητο, τότε δὲν ἔχουμε τὴ φύση στὴν ἀκεραιότητά της, ἔχουμε ὅμως ποί(ηση, δηλ. ἀποτέλεσμα ἐπεξεργασμένο ἀπὸ τὸν πολιτισμό. Ἡ λεγόμενη σουρρεαλιστικὴ ἀσυναρτησία, δέχομαι ὅτι περικλείει μιὰν οὐσιαστικότερη πραγματικότητα, ἐνίοτε καὶ ὁμορφιά, δὲν εἶναι ὅμως συνειδητὸ ἀποτέλεσμα, ἑπομένως δὲν εἷναι τέχνη. Σὲ μιὰ γωνιὰ ἡ γρήγορη αἰμομιξία. Στριφογυρίζει γύρω ἀπὸ τὴν παρθενιὰ μιᾶς μικρῆς ρόμπας. [Π. ̓Ελυάρ] Μά, θὰ μοῦ πεῖτε, οἱ μεγάλοι σουρρεαλιστές, ὅπως ὁ Μπρετὸν ἤ οἱ ̓Αραγκόν καὶ Ἐλυάρ, δὲν εἶναι δηλ. καλλιτέχνες; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ ποὺ συμβαίνει μὲ τὸ δικό μας Ελύτη, πρέπει νὰ συμβαίνει καὶ μ ̓ αὖτούς. Ὃ Ελύτης μᾶς ἔχει ἐξηγήσει, ὅτι ἐπεμβαίνει συνειδητὰ στὸ ἄμορφο ὑλικὸ ποὺ αὐθόρμητα ἔχει προκύψει ἀπὸ μέσα του καὶ τοῦ δίνει σχῆμα, χρῶμα καὶ ἔκφραση. Καὶ λέω: αὐτὸ ποὺ συνειδητὰ ἔκανε ὁ Ἐλύτης, αὐθόρμητα θὰ. ἔκανε καὶ ὁ Ελυάρ. Δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ ἀπολαύσω τὴ ποίησή τυς, γιατὶ τὰ γαλλικά μου εἶναι ἄθλια, ὅμως ξέρω, ὅτι τὸ αἰσθητικὸ κριτήριο τῶν ποιητῶν αὐτῶν ἦταν ἤδη πολὺ προηγμένο, ὅταν ἄρχισαν τὸ σουρρεαλιστικὸ πείραμα. Τὸ πρωτόγονο ὑλικὸ τοῦ ὑποσυνειδήτου εὕρισκε ἔτοιμο λοιπὸν ἕνα καταπληκτικὰ ἀνεπτυγμένο, καλλιεργημένο καί, ἐπὶ πλέον, ταλαντοῦχο ἐκφραστικὸ μηχανισμό. Ἐδῶ πιὰ τὸ ὑποσυνείδητο καὶ ἡ περιοχὴ τοῦ συνειδητοῦ εἶναι δυσδιάκριτα. Η αὐθόρμητα προκύπτουσα εἰκόνα ἐκφραζόταν ἀμέσως σὲ ποιητικώτατες λεκτικὲς φόρμες. “ - Μετὰ τοὺς σουρρεαλιστὲς ποὺ ἀνήκουν στὸ εἶδος τῆς αὐτόματης γραφῆς, ἔχουμε τοὺς παραδοσιακοὺς ποετάστρους μὲ τὰ ὁμοιοκατάληκτα στιχάκια ποὺ γέμιζαν τὰ παλιὰ σχολικὰ βιβλία. Ὃ πολὺς κόσμος αὐτοὺς προτιμᾶ, διότι εἶναι... εὔπεπτοι. Ὁ πολὺς κόσμος, βλέπεις, νομίζει, ὅτι ἡ ποίηση πρέπει νὰ ἔχει τὴν ἴδια σαφήνεια ποὺ ἔχουν καὶ οἱ συνταγὲς μαγειρικῆς. ̓Αλλὰ ἡ ποίηση εἶναι περίπου σὰν τὴ μουσική. Τὸ αἴσθημα καὶ ἡ μουσικὴ ἐντύπωση εἶναι τὸ πᾶν. "Ολο τὸ βάρος δίνεται στὴ σκηνοθεσία, στὴ στάση, στὴν ψυχολογικὴ διάθεση, ὄχι στὰ δρώμενα. Ἣ ψυχολογικὴ ἀτμόσφαιρα τοῦ ποιητῆ εἶναι ποὺ