ΕΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ. Ποίηση καὶ Ἔρως «Ποίηση εἶναι ἡ μαγεία τῆς συγκίνησης τῶν λέξεων», λέει ὁ Τόμας Ντύλαν. Καὶ αὐτό, ὄχι βέβαια ἐπειδὴ οἱ λέξεις εἶναι τὸ ἀποκλειστικὸ ὑλικὸ τοῦ ποιήµατος. Κάτι ἄλλο συμβαίνει. Ἣ λέξη, σὰν ἔννοια ἀλ- λὰ καὶ σὰν ἦχος περισσότερο, διαμορφώ- νει μιὰν ἀτμόσφαιρα γοητευτικὴ μεταξὺ φαντασίας καὶ πραγματικότητος. Ἣ λέ- ξη, βλέπεις, δημιουργεῖ εἰκόνες καὶ μπο- ρεῖ μ᾽ αὐτὲς ν᾿ ἀπαλλαγεῖ καὶ ἀπὸ τὸν ὑ- ποχρεωτικὸ φόρτο τοῦ συγκεκριμένου νοήματος. Ἡ εἰκόνα ἔχει μιὰ παραστατι- κότητα ἄμεση καὶ οἱ λέξεις καταλήγουν σὲ εἰκόνες συχνὰ συγκλονιστικές. Οἱ σουρρεαλιστὲς βυθίζονται στὸ ὑπο- συνείδητο (προσπαθοῦν τουλάχιστον), καὶ ἐκεῖ στὸ ὑπόγειο τοῦ ἐγώ, κάτω ἀπὸ τὴν σκοτεινὴ καταπακτὴ ἀνασύρουν τὶς εἰκόνες τους χωρὶς τὴ βοήθεια τῆς λογι- κῆς καὶ τῆς κρίσεως. Προκύπτει βέβαια τότε ἕνας μὴ συνειδητός, ὀνειρικὸς κό- σμος, πιὸ ἀληθινὸς ὅμως ἀπὸ τὸν θεω- ρούμενο ὡς πραγματικό. Ὅσο ὅμως εἶναι τέχνη τὸ καταπληκτι- κὸ σὲ ὀμορφιὰ βότσαλο τῆς λίμνης ποὺ ἔ- χει στὴ συλλογὴ του ὁ Ρίτσος, ἄλλο τόσο εἶναι τέχνη καὶ ὁ ὀνειρικός, φαντασμαγο- ρικὸς κόσμος τοῦ ὑποσυνειδήτου. Καὶ οἱ σταλαγμίτες τῶν σπηλαίων εἶναι χάρμα ὀμορφιᾶς ὅπως καὶ κάθε δύση ἤ ἀνατολὴ τοῦ ἠλίου, ἀλλὰ οὔτε τὸ πρῶτο ὀνομάζου- με γλυπτικὴ οὔτε τὸ δεύτερο ζωγραφική. "Αρα οὔτε καὶ οἱ αὐθεντικὲς σουρρεαλι- στικὲς ἐπιδόσεις εἶναι ποίηση. Καὶ λέω αὐθεντικὲς, διότι ἄν ἔχει ἐπέμβη ἡ συνεί- δηση στὶς λέξεις ποὺ προκύπτουν ἀπὸ τὸ ὑποσυνείδητο, τότε δὲν ἔχουμε τὴ φύση στὴν ἀκεραιότητά της, ἔχουμε ὅμως ποί(- ηση, δηλ. ἀποτέλεσμα ἐπεξεργασμένο ἀ- πὸ τὸν πολιτισμό. Ἡ λεγόμενη σουρρεα- λιστικὴ ἀσυναρτησία, δέχομαι ὅτι περι- κλείει μιὰν οὐσιαστικότερη πραγµατικό- τητα, ἐνίοτε καὶ ὁμορφιά, δὲν εἶναι ὅμως συνειδητὸ ἀποτέλεσμα, ἑπομένως δὲν εἷ- ναι τέχνη. Σὲ μιὰ γωνιὰ ἡ γρήγορη αἰμομιξία. Στριφογυρίζει γύρω ἀπὸ τὴν παρθενιὰ μιᾶς μικρῆς ρόμπας. [Π. ᾿Ελυάρ] Μά, θὰ μοῦ πεῖτε, οἱ μεγάλοι σουρρεα- λιστές, ὅπως ὁ Μπρετὸν ἤ οἱ ᾿Αραγκόν καὶ Ἐλυάρ, δὲν εἶναι δηλ. καλλιτέχνες; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ ποὺ συμβαίνει μὲ τὸ δικό μας Ελύτη, πρέπει νὰ συμβαίνει καὶ μ᾽ αὖ- τούς. Ὃ Ελύτης μᾶς ἔχει ἐξηγήσει, ὅτι ἐ- πεμβαίνει συνειδητὰ στὸ ἄμορφο ὑλικὸ ποὺ αὐθόρμητα ἔχει προκύψει ἀπὸ µέσα του καὶ τοῦ δίνει σχῆμα, χρῶμα καὶ ἔκφραση. Καὶ λέω: αὐτὸ ποὺ συνειδητὰ ἔκανε ὁ Ἐλύ- της, αὐθόρμητα θὰ. ἔκανε καὶ ὁ Ελυάρ. Δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ ἀπολαύσω τὴ ποίησή τυς, γιατὶ τὰ γαλλικά µου εἶναι ἄθλια, ὅμως ξέρω, ὅτι τὸ αἰσθητικὸ κριτήριο τῶν ποιη- τῶν αὐτῶν ἦταν ἤδη πολὺ προηγμένο, ὅταν ἄρχισαν τὸ σουρρεαλιστικὸ πείραμα. Τὸ πρωτόγονο ὑλικὸ τοῦ ὑποσυνειδήτου εὕρι- σκε ἔτοιμο λοιπὸν ἕνα καταπληκτικὰ ἀνε- πτυγµένο, καλλιεργημένο καί, ἐπὶ πλέον, ταλαντοῦχο ἐκφραστικὸ μηχανισμό. Ἐδῶ πιὰ τὸ ὑποσυνείδητο καὶ ἡ περιοχὴ τοῦ συ- νειδητοῦ εἶναι δυσδιάκριτα. Η αὐθόρμητα προκύπτουσα εἰκόνα ἐκφραζόταν ἀμέσως σὲ ποιητικώτατες λεκτικὲς φόρμες. - “ Μετὰ τοὺς σουρρεαλιστὲς ποὺ ἀνήκουν στὸ εἶδος τῆς αὐτόματης γραφῆς, ἔχουμε τοὺς παραδοσιακοὺς ποετάστρους μὲ τὰ ὁ- μοιοκατάληκτα στιχάκια ποὺ γέμιζαν τὰ παλιὰ σχολικὰ βιβλία. Ὃ πολὺς κόσμος αὐτοὺς προτιμᾶ, διότι εἶναι... εὔπεπτοι. Ὁ πολὺς κόσμος, βλέπεις, νομίζει, ὅτι ἡ ποίη- ση πρέπει νὰ ἔχει τὴν ἴδια σαφήνεια ποὺ ἔ- χουν καὶ οἱ συνταγὲς μαγειρικῆς. ᾿Αλλὰ ἡ ποίηση εἶναι περίπου σὰν τὴ μουσική. Τὸ αἴσθημα καὶ ἡ μουσικὴ ἐντύ- πωση εἶναι τὸ πᾶν. "Ολο τὸ βάρος δίνεται στὴ σκηνοθεσία, στὴ στάση, στὴν ψυχολο- γικὴ διάθεση, ὄχι στὰ δρώμενα. Ἣ ψυχο- λογικὴ ἀτμόσφαιρα τοῦ ποιητῆ εἶναι ποὺ