ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ Ἕνα ἱστορικὸ ψεῦδος σὲ μυθιστόρημα περὶ Ἑλλάδος Κύριε διευθυντά, Εὔστοχη εἶναι ἡ βιβλιοκρισία τοῦ συνεργάτη σας κ. Μάριου Μαμανέα γιὰ τὸ μυθιστόρημα «Ἔγλημα στὴν ἀρχαία ἀγορὰ» τῆς Claude Mossé (βλ. τεῦχος 196, «Ἡ Κίνησις τῶν Ἰδεῶν», σελ. 12236). Πράγματι πρόκειται γιὰ ἕνα συναρπαστικὸ ἀστυνομικὸ λογοτέχνημα καὶ μία ἀξιόλογη ἱστορικὴ ἀναπαράσταση ἐποχῆς. Ἐπίσης ἄξια μνείας εἶναι ἡ μετάφραση τῆς Εὐδοξίας Δελλῆ. Ὡστόσο, ὀφείλω νὰ ἐπισημάνω πὼς στὸ ἴδιο βιβλίο ἀναφέρεται τὸ ἑξῆς: «Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἄποψη οἱ Σπαρτιάτες, ποὺ τόσο ἐσεῖς (δηλ. οἱ Ἀθηναῖοι) ὑποτιμᾶτε καὶ τοὺς ὁποίους ἐμεῖς (δηλ. οἱ Ἑβραῖοι) θεωροῦμε ξαδέλφια μας, γιατὶ λένε ὅτι κατάγονται κι αὐτοὶ ἀπὸ τὸν Ἀβραάμ, εἶναι πιὸ φιλελεύθεροι ἀπὸ ἐσᾶς» (σελ. 150 ἑλληνικῆς ἐκδόσεως). Παραπάνω λοιπόν μὲ τὸ «λένε» πιθανῶς ἐννοεῖται τὸ «λέγεται». Ἡ θέση ὅμως ποὺ ἀκολουθεῖ, εἶναι ἀνιστόρητη καὶ ἀνεδαφική, διότι ἐπιστημονικῶς πουθενὰ δὲν εἶναι ἀνιχνεύσιμη. Εἶναι γεγονὸς πὼς ἀποτελεῖ κοινὸν τόπο τόσο γιὰ τὴν συμβατικὴ προσπάθεια ἐξιστο- ρήσεως, ὅσο καὶ γιὰ τὴν μὴ-συμβατικὴ Ἱστορία, ὅτι γεωγραφικῶς κινοῦνται στὰ εὐρωπαϊκὰ αἰγαιακὰ πλαίσια καὶ χρονολογικῶς προϋπάρχουν τῆς ἐμφανίσεως τοῦ ἑβραϊκοῦ ἔθνους καὶ οἱ Δωριεῖς καὶ βεβαίως ἀνάμεσά τους οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ οἱ Σπαρτιάτες. Κατάπληξη προκαλεῖ ἡ μὴ-ἐπιστημονικὴ ἀναφορὰ τῆς συγγραφέως στὸ συγκεκριμένο σημεῖο. Εὐκτέο βεβαίως, νὰ εἶναι ἄδολα τὰ κίνητρα τοῦ σφάλματος. Διότι ἡ Claude Mossé δὲν εἶναι τυχαία· πρόκειται γιὰ καθηγήτρια τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Ἱστορίας στὸ Πανεπιστήμιο H´ τῶν Παρισίων. Χρήσιμο θὰ ἦταν νὰ ὑπάρξῃ σχετικὴ διευκρίνιση ἀπὸ τὸν ὑπεύθυνο ἐκδόσεως τοῦ ἐν λόγῳ μυθιστορήματος. Εὐχαριστῶ Ἀλέξανδρος X. Μήτσιου Ὡραιόκαστρο Θεσσαλονίκης Y.Γ. Μήπως πρόκειται ἀπλῶς γιὰ φληνάφημα ἑλληνομαθῶν Ἑβραίων τῆς Ἀλεξανδρείας; Ἂς διευκρινισθῇ πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων καὶ παρερμηνεύσεων. Σημείωση τοῦ M.M.: Ἡ ὀρθότητα τῆς παρατηρήσεως τοῦ A. Μήτσιου εἶναι ἀναμφισβήτητη. Τὰ ἐπίμαχα λόγια πάντως προερχόμενα ἀπὸ ἕνα πρόσωπο ἰουδαϊκῆς καταγωγῆς – τὸν «Ἰωνάθαν» – ποὺ συμμετέχει στὴν ὑπόθεση τοῦ μυθιστορήματος, ἀπηχοῦν προφανῶς τὸ ψεῦδος περὶ σχέσεων μεταξὺ Ἑβραίων καὶ Λακεδαιμονίων τὸ ὁποῖο ἀναπαράγει ἡ συγγραφέας τοῦ ἔργου. Τὸ ἐὰν ἡ «ἄχροη» αὐτὴ ἀναφορὰ ὑποκρύπτει δόλο ἢ εἶναι ἁπλᾶ ἀτυχὴς, ἀποτελεῖ ἐρώτημα στὸ ὁποῖο μόνο ἡ C. Mossé δύναται ν’ ἀπαντήσῃ. Ἐὰν δὲ συλλογισθοῦμε τὸ βάθος καὶ τὸ εὖρος τῆς συγκεκριμένης προπαγάνδας, ποὺ φθάνει μέχρι τὰ ἑλληνικὰ σχολικὰ βιβλία, κάθε ἐρμηνεία εἶναι δυνατή. Πρόταση γιὰ τὴν συγγραφὴ ἱστορικῶν μυθιστορημάτων Κύριε διευθυντά, Ἂν ἱκανοὶ ἄνθρωποι, ὅπως οἱ συνεργάτες