ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ Ἕνα ἱστορικὸ ψεῦδος σὲ μυθιστόρημα περὶ Ἑλλάδος Κύριε διευθυντά, Εὔστοχη εἶναι ἡ βιβλιοκρισία τοῦ συνερ- γάτη σας κ. Μάριου Μαμανέα γιὰ τὸ μυθι- στόρημα «Ἔγλημα στὴν ἀρχαία ἀγορὰ» τῆς Claude Mossé(βλ. τεῦχος 196, «Ἡ Κίνησις τῶν Ἰδεῶν», σελ. 12236). Πράγματι πρόκειται γιὰ ἕνα συναρπαστικὸ ἀστυνομικὸ λογοτέ- χνημα καὶ μία ἀξιόλογη ἱστορικὴ ἀναπαρά- σταση ἐποχῆς. Ἐπίσης ἄξια μνείας εἶναι ἡ με- τάφραση τῆς Εὐδοξίας Δελλῆ. Ὡστόσο, ὀφείλω νὰ ἐπισημάνω πὼς στὸ ἴδιο βιβλίο ἀναφέρεται τὸ ἑξῆς: «Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἄποψη οἱ Σπαρτιάτες, ποὺ τόσο ἐσεῖς (δηλ. οἱ Ἀθηναῖοι) ὑποτιμᾶτε καὶ τοὺς ὁποίους ἐμεῖς (δηλ. οἱ Ἑβραῖοι) θεωροῦμε ξαδέλφια μας, γιατὶ λένε ὅτι κατάγονται κι αὐτοὶ ἀπὸ τὸν Ἀβραάμ, εἶναι πιὸ φιλελεύθεροι ἀπὸ ἐσᾶς» (σελ. 150 ἑλληνικῆς ἐκδόσεως). Παραπάνω λοιπόν μὲ τὸ «λένε» πιθανῶς ἐννοεῖται τὸ «λέ- γεται». Ἡ θέση ὅμως ποὺ ἀκολουθεῖ, εἶναι ἀνιστόρητη καὶ ἀνεδαφική, διότι ἐπιστημο- νικῶς πουθενὰ δὲν εἶναι ἀνιχνεύσιμη. Εἶναι γεγονὸς πὼς ἀποτελεῖ κοινὸν τόπο τόσο γιὰ τὴν συμβατικὴ προσπάθεια ἐξιστο- Σημείωση τοῦ M.M.: ρήσεως, ὅσο καὶ γιὰ τὴν μὴ-συμβατικὴ Ἱστο- ρία, ὅτι γεωγραφικῶς κινοῦνται στὰ εὐρω- παϊκὰ αἰγαιακὰ πλαίσια καὶ χρονολογικῶς προϋπάρχουν τῆς ἐμφανίσεως τοῦ ἑβραϊκοῦ ἔθνους καὶ οἱ Δωριεῖς καὶ βεβαίως ἀνάμεσά τους οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ οἱ Σπαρτιάτες. Κα- τάπληξη προκαλεῖ ἡ μὴ-ἐπιστημονικὴ ἀνα- φορὰ τῆς συγγραφέως στὸ συγκεκριμένο ση- μεῖο. Εὐκτέο βεβαίως, νὰ εἶναι ἄδολα τὰ κί- νητρα τοῦ σφάλματος. Διότι ἡClaude Mossé δὲν εἶναι τυχαία· πρόκειται γιὰ καθηγήτρια τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Ἱστορίας στὸ Πανε- πιστήμιο H´ τῶν Παρισίων. Χρήσιμο θὰ ἦταν νὰ ὑπάρξῃ σχετικὴ διευ- κρίνιση ἀπὸ τὸν ὑπεύθυνο ἐκδόσεως τοῦ ἐν λόγῳ μυθιστορήματος. Εὐχαριστῶ Ἀλέξανδρος X. Μήτσιου Ὡραιόκαστρο Θεσσαλονίκης Y.Γ. Μήπως πρόκειται ἀπλῶς γιὰ φληνάφημα ἑλλη- νομαθῶν Ἑβραίων τῆς Ἀλεξανδρείας; Ἂς διευκρι- νισθῇ πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων καὶ παρερμη- νεύσεων. Ἡ ὀρθότητα τῆς παρατηρήσεως τοῦ A. Μήτσιου εἶναι ἀναμφισβήτητη. Τὰ ἐπίμαχα λό- για πάντως προερχόμενα ἀπὸ ἕνα πρόσωπο ἰουδαϊκῆς καταγωγῆς – τὸν «Ἰωνάθαν» – ποὺ συμμετέχει στὴν ὑπόθεση τοῦ μυθιστορήματος, ἀπηχοῦν προφανῶς τὸ ψεῦδος περὶ σχέσεων μεταξὺ Ἑβραίων καὶ Λακεδαιμονίων τὸ ὁποῖο ἀναπαράγει ἡ συγγραφέας τοῦ ἔργου. Τὸ ἐὰν ἡ «ἄχροη» αὐτὴ ἀναφορὰ ὑποκρύπτει δόλο ἢ εἶναι ἁπλᾶ ἀτυχὴς, ἀποτε- λεῖ ἐρώτημα στὸ ὁποῖο μόνο ἡ C. Μosséδύναται ν’ ἀπαντήσῃ. Ἐὰν δὲ συλλογισθοῦμε τὸ βάθος καὶ τὸ εὖρος τῆς συγκεκριμένης προπαγάνδας, ποὺ φθάνει μέχρι τὰ ἑλληνικὰ σχολικὰ βιβλία, κάθε ἐρμηνεία εἶναι δυνατή. Πρόταση γιὰ τὴν συγγραφὴ ἱστορικῶν μυθιστορημάτων Κύριε διευθυντά, Ἂν ἱκανοὶ ἄνθρωποι, ὅπως οἱ συνεργάτες