ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἢ «ἰνδοευρωπαϊκὴ γλώσσα», ἡ χρονολόγηση τοῦ Ομήρου καὶ οἱ θεωρίες περὶ προελεύσεως τοῦ ἑλληνικοῦ ἀλφαβήτου Σκέψεις μὲ ἀφορμὴ ἕνα δοκίµιο τοῦ Γαιςίο (οάΐπο 1. ᾿Αφορμὴ γιὰ τὴ σύνταξη τοῦ παρόντος ἄρθρου στάθηκε τὸ βιβλίο τοῦ Εαμςίο (Οα!- 0 Εἰσαγωγὴ στὸν Ὅμηρο, ποὺ μεταφράσθηκε πρόσφατα στὰ ἑλληνικὰ ἀπὸ τὸν Γ.Δ. Βανδῶρο. Στὸν ΕδιιΞξίο (οήϊπο, ποὺ σπούδασε κλασσικὴ φιλολογία στὴ δομοία ΝΟΘΥΠΙαΙθ ΦΗΡΟΤΙΟΓ τῆς Πίζας καὶ στὴν Ζυρίχη, ὅπως ἀναφέρεται στὸ σύντομο βιογραφικό του σημείωμα, «ἡ ἴδια ἡ ὕλη, ποὺ εἶναι ἀμφιλεγόμενη, ἐπέβαλλε νὰ γράψει κάτι ποὺ εἶναι ᾱ- νάµεσα σ᾽ ἕνα δοκίµιο ἑρμηνείας καὶ σ᾽ ἕνα ἐγχειρίδιο. Γιὰ τὴ διαµόρφωση τῶν πολλῶν, διαφορετικῶν μεταξύ τους, θεωριῶν γιὰ τὴν προέλευση τῶν ποιημάτων, ποὺ κρατοῦν ᾱ- κόμη χωρισµένους τοὺς κριτικούς, σκέφθηκε ὅτι εἶναι ἀρκετὲς λίγες βασικὲς πλήροφο- ρίες στὸ εἰσαγωγικὸ µέρος». Αὐτὲς λοιπὸν οἱ «λίγες βασικὲς πληροφορίες» --ποὺ παρ᾽ ὅλον ὅτι ἀντιτίθενται μεταξύ τους, οἱ «ἀντιθέσεις» τους δὲν ξεπερνοῦν ποτὲ τὰ ὅρια τῶν κατεστηµένων ἀντιλήψεων--- θὰ μᾶς ἁπασχολήσουν ἐδῶ. Ὁ συγγραφεὺς ξεκινώντας τὴν ἀνάλυση μᾶς λέει ὅτι σήµερα «ἡ συσσώρευση ἀρ- χαιολογικῶν, γλωσσικῶν καὶ λοιπῶν δεδοµένων μᾶς ἀποκαλύπτει ἕναν Ὅμηρο ὄχι πιὰ ἀπομονωμένο καὶ χαμένο µέσα στὰ σκοτάδια, ἀλλὰ τοποθετημένο σ᾽ ἕνα σημεῖο --ποὺ ὁλοένα ὁρίζεται καλύτερα-- τῆς πορείας ποὺ ἔφερε τὴν Ἑλλάδα ἀπ᾿ τὴν μυκηναϊκὴ ἐπο- χὴ στὴν λεγόμενη ἀρχαϊκὴ περίοδο». Παρὰ ταῦτα ὁ συγγραφεὺς ἀντὶ νὰ ἐνδιαφερθεῖ σὰν μελετητὴς τοῦ Ὁμήρου ν᾽ ἀποσπάσει σπουδαῖες κι ἔγκυρες πληροφορίες ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Ὅμηρο γιὰ τὴν χρονολόγηση τοῦ πολιτισμοῦ τῆς λεγομένης «ἀρχαϊκῆς περιό- δου», ἀντιπαρέρχεται τὶς ὑποδείξεις τοῦ Οιαπιῦαί(ἰδία Ὑἱοο (1730), ποὺ ὁ φιλόσοφος αὖ- τὸς τῆς ἱστορίας, προκειµένου γιὰ τὸν "Όμηρο, ἔκανε, γράφονταα: γιὰ νὰ ξαναβρεϊ κανεὶς τὴν ἀλήθεια γιὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ 'Οµήρου καὶ γιὰ τὴν πατρίδα του µόνο στὸν ἴδιο τὸν Ὅμηρο μπορεῖ νὰ τὴν ἀναζητήσει (Ώείία αἰκοονοθγίὰ αἱ νΟΓΟ ΟΠΙΕΤΟ). ᾽Αντίθετα παρ᾽ ὅλο ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ὁ (οαϊπο πιστεύει ὅτι μὲ τὸν Ο. Νο «ἡ ὁμηρι- κὴ κριτικὴ βγῆκε ἀπ᾿ τὶς προκαταλήψεις τοῦ κλασσικισμοῦ» (σελίς 41), συνεχίζει νὰ ἑ- ρευνᾶ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὁμήρου στηριζόμενος ἀποκλειστικὰ στὸ «συσωρευμένο ὑλικό» τῶν κατεστηµένων θεωριῶν προσπαθῶντας νὰ βρεῖ τὸ δικό του δρόµο. Αὐτὴ τὴ στάση του, ποὺ δύσκολα κανεὶς μπορεῖ ἀκριβῶς νὰ τὴν ἐντοπίσει, δηλαδὴ νὰ καθορίσει τὶ πράγματι πιστεύει ἤ τὶ δὲν πιστεύει ἀπ᾿ ὅλους τοὺς περὶ τὸν Ὅμηρο ἀντικρουόμενους ἰσχυρισμούς, μοῦ ἐπιτρέπει νὰ σχηµατίσω μιὰ δική µου γνώμη γιὰ τὶς ἐπιλογὲς ποὺ ἔ- κανε γιὰ νὰ στηρίξει τὴν δική του ἐργασία. Δέχεται λοιπὸν ὁ Ε. Οοάϊΐπο ὅτι: «Στὴν Ἑλλάδα, στὴν ἀρχὴ τῆς δεύτερης χιλιετίας, ἔγινε εἰσβολὴ λαῶν ποὺ μιλοῦσαν ἱνδοευρωπαϊκὴ γλῶσσα καὶ εἶχαν ἔρθει ἀπ᾿ τὴν ἀνα- τολικὴ Εὐρώπη. Ἡ οἰκονομία τους ἦταν ἀποκλειστικὰ ἢ κυρίως ποιμενική. Οἱ εἰσβο- λεῖς κυριάρχησαν πάνω σ᾽ ἕναν παλιότερο πολιτισμό |...] ποὺ ἧταν ἤδη ἐν μέρει ἀστικο- ποιημένος. Μποροῦμε νὰ ὀνομάσουμε «Πρωτοέλληνες» αὐτοὺς τοὺς εἰσβολεῖς ποὺ εἰ- σήγαγαν τὴ γλῶσσα ποὺ ἐπρόκειτο νὰ κυριαρχήσει στὴ χερσόνησο. » Πρέπει ὅμως νὰ μὴν δώσουμε πολὺ μεγάλη σημασία στὸ ὄνομα καὶ νὰ μὴν παρα- νοήσουμε τὴ σημασία τοῦ ὅρου «ἸἸνδοευρωπαῖοι» ποὺ ἔχουν συντελέσει στὴν καλλιέργεια τοῦ ὕποπτου μύθου γιὰ τὸν ἀσύγκριτο « Ἕλληνα ἄνθρωπο» καὶ στὴν νόθευση πολλῶν ἑρμηνειῶν τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἱστορίας. Τὸ ν᾿ ἀποδώσει κανεὶς τὶς μετέπειτα ἐπιτυ-