ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
200-201ΑΥΓ. - ΣΕΠΤ. 1998
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η απάνθρωπη μονομέρεια της Ratio — ΚΟΥΒΑΛΑΚΗΣ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
Κείμενο φύλλου
Ἡ ἀπάνθρωπη μονομέρεια τῆς ratio
Ὁ Γερμανὸς φιλόσοφος Ἕγελος (1770-1831) στὸ ἔργο του «Φιλοσοφία
τῆς Ἱστορίας» ὑποστήριξε ὅτι χωρὶς τὴν ἀπειλὴ τοῦ πολέμου καὶ τὴν ψυχολογία
τῆς προετοιμασίας καὶ τῆς προσμονῆς ποὺ αὐτὴ συνεπάγεται, οἱ ἄνθρωποι
θὰ ἔχαναν τὴν δυναμικότητά τους, θὰ γίνονταν νωθροί, μαλθακοὶ καὶ
ἄκρως ἐγωκεντρικοί. Ἡ κοινωνία θὰ ἐκυριαρχεῖτο ἀπ’ τὸν ἀτομικισμὸ καὶ
τὴν ἡδονοθηρία, θὰ ὡδηγεῖτο στὸν ἐκφυλισμὸ καὶ θὰ διελύετο. Ὁ ἕτερος μεγάλος
Γερμανὸς φιλόσοφος Νίτσε (1844-1900) ὑπεστήριζε κι αὐτός ὅτι ἡ νεώτερη
«φιλελεύθερη δημοκρατία» δημιουργεῖ ἀνθρώπους χωρὶς ψυχικὸ σθένος,
βυθισμένους μέσα στὴν ἔγνοια τους νὰ ἱκανοποιήσουν τὶς πιὸ εὐτελεῖς ἐπιθυμίες
τους, ἀνήμπορους νὰ αἰσθανθοῦν κάτι τὸ ἀνώτερο καὶ νὰ ὑπηρετήσουν
μὲ θυσίες τὶς ἀξίες καὶ τὰ ἰδανικά.
Σήμερα, παρατηρώντας τὸν βίο καὶ τὴν πολιτεία τοῦ συγχρόνου δυτικοῦ
τύπου ἀνθρώπου, ἐκτιμᾶ κανεὶς ὅτι καὶ οἱ δύο φιλόσοφοι δὲν ἔσφαλαν στὶς
προβλέψεις τους. Ὅμως ἡ νέα στάση ζωῆς τῆς Δύσης ἔχει γενεσιουργὰ αἴτια
τὴν ἔλλειψη τοῦ πολέμου (Ἕγελος) ἢ τὴν ἐγκαθίδρυση τῆς ἀστικῆς δημοκρατίας
(Νίτσε) ἢ κάτι ἄλλο ἀκόμη βαθύτερο;
Ἡ ἱστορία τῶν δύο-τριῶν τελευταίων αἰώνων ἀνέδειξε δύο κυρίαρχα
στοιχεῖα, ποὺ ἐπηρεάζουν πλέον καταλυτικὰ τὴν ἀνθρώπινη σκέψη: τὴν παγκοσμιοποίηση
καὶ τὸν ὀρθολογισμὸ (μὲ τὴν ἔννοια τοῦ εὐρωπαϊκοῦ ρασιοναλισμοῦ,
ποὺ δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν ἔννοια τοῦ Ἑλληνικοῦ Λόγου). Τὰ δύο
αὐτὰ στοιχεῖα γεννήθηκαν μαζὶ καὶ συνεπορεύθηκαν στὴν ἐξέλιξη τοῦ εὐρωπαϊκοῦ
πνεύματος. Ἡ παγκοσμιοποίηση ὡς συλλογικὴ συνείδηση ἐμφανίζεται
ἤδη ἀπὸ τὸν 15ο αἰῶνα, τὴν ἐποχὴ τῶν Ἱσπανῶν καὶ Πορτογάλων θαλασσοπόρων,
ποὺ ἀφήνουν τὴν Εὐρώπη γιὰ νὰ ἀνταμώσουν ἐντελῶς πρωτόγνωρους
ἀνθρώπους καὶ λαοὺς μὲ ἤθη καὶ συνήθειες διαφορετικὲς ἀπ’ τὶς δικές
τους. Τὴν ἴδια ἐποχὴ ὁ Κοπέρνικος ἐπαναφέρει στὴν ἐπιφάνεια τὴν ἀνακάλυψη
τοῦ Ἀριστάρχου τοῦ Σαμίου γιὰ τὸ ἡλιοκεντρικὸ σύστημα καὶ τὴν
κυκλικότητα καὶ τὸ πεπερασμένο μέγεθος τῆς Γῆς, πρᾶγμα ποὺ ἐπιβεβαιώνουν
καὶ τὰ ταξίδια τῶν μεγάλων θαλασσοπόρων. Ἡ Γῆ παύει πλέον νὰ εἶναι τὸ κέντρο
τοῦ Σύμπαντος καὶ καθίσταται ἕνας μικρὸς σχετικὰ πλανήτης, δίνοντας
παράλληλα τὴν δυνατότητα στὸν ἄνθρωπο νὰ τὸν περιηγηθῇ καὶ νὰ τὸν γνωρίσῃ
μὲ κάθε λεπτομέρεια.
Πρόκειται λοιπὸν γιὰ μιὰ μεγάλη διανοητικὴ ἐπανάσταση, τὴν ὁποία ἔρχεται
νὰ καταστήσῃ χειροπιαστὴ γνώση ἡ λογικὴ σκέψη, κλονίζοντας ταυτόχρονα
τὰ θεοκρατικὰ δόγματα καὶ τὴν θεολογικὴ γνώση περὶ κόσμου τοῦ Μεσαίωνος:
Ἀνακαλύπτεται ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ ἀναγεννᾶται (Ἀναγέννηση)
ἡ ἀρχαιοελληνικὴ θέαση τοῦ κόσμου. Μὲ μιὰ ὅμως οὐσιαστικὴ διαφορά, ποὺ
σήμερα εἶναι δραματικῶς ἐμφανής: υἱοθετεῖται μονομερῶς ἡ Τυπικὴ Λογικὴ