ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
200-201ΑΥΓ. - ΣΕΠΤ. 1998
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η απάνθρωπη μονομέρεια της Ratio — ΚΟΥΒΑΛΑΚΗΣ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
Πρωτογενές κείμενο, χωρίς καμία ἐπέμβαση
Ἡ ἀπάνθρωπη μονομέρεια τῆς ratio
ὉΓερμανὸς φιλόσοφος Ἕγελος (1770-1831) στὸ ἔργο του«Φιλοσοφία
τῆς Ἱστορίας» ὑποστήριξε ὅτι χωρὶς τὴν ἀπειλὴ τοῦ πολέμου καὶ τὴν ψυχο-
λογία τῆς προετοιμασίας καὶ τῆς προσμονῆς ποὺ αὐτὴ συνεπάγεται, οἱ ἄνθρω-
ποι θὰ ἔχαναν τὴν δυναμικότητά τους, θὰ γίνονταν νωθροί, μαλθακοὶ καὶ
ἄκρως ἐγωκεντρικοί. Ἡ κοινωνία θὰ ἐκυριαρχεῖτο ἀπ’ τὸν ἀτομικισμὸ καὶ
τὴν ἡδονοθηρία, θὰ ὡδηγεῖτο στὸν ἐκφυλισμὸ καὶ θὰ διελύετο. Ὁ ἕτερος με-
γάλος Γερμανὸς φιλόσοφος Νίτσε (1844-1900) ὑπεστήριζε κι αὐτός ὅτι ἡ νε-
ώτερη «φιλελεύθερη δημοκρατία» δημιουργεῖ ἀνθρώπους χωρὶς ψυχικὸ σθέ-
νος, βυθισμένους μέσα στὴν ἔγνοια τους νὰ ἱκανοποιήσουν τὶς πιὸ εὐτελεῖς ἐπι-
θυμίες τους, ἀνήμπορους νὰ αἰσθανθοῦν κάτι τὸ ἀνώτερο καὶ νὰ ὑπηρετή-
σουν μὲ θυσίες τὶς ἀξίες καὶ τὰ ἰδανικά.
Σήμερα, παρατηρώντας τὸν βίο καὶ τὴν πολιτεία τοῦ συγχρόνου δυτικοῦ
τύπου ἀνθρώπου, ἐκτιμᾶ κανεὶς ὅτι καὶ οἱ δύο φιλόσοφοι δὲν ἔσφαλαν στὶς
προβλέψεις τους. Ὅμως ἡ νέα στάση ζωῆς τῆς Δύσης ἔχει γενεσιουργὰ αἴτια
τὴν ἔλλειψη τοῦ πολέμου (Ἕγελος) ἢ τὴν ἐγκαθίδρυση τῆς ἀστικῆς δημο-
κρατίας (Νίτσε) ἢ κάτι ἄλλο ἀκόμη βαθύτερο;
Ἡἱστορία τῶν δύο-τριῶν τελευταίων αἰώνων ἀνέδειξε δύο κυρίαρχα
στοιχεῖα, ποὺ ἐπηρεάζουν πλέον καταλυτικὰ τὴν ἀνθρώπινη σκέψη: τὴν πα-
γκοσμιοποίηση καὶ τὸν ὀρθολογισμὸ (μὲ τὴν ἔννοια τοῦ εὐρωπαϊκοῦ ρασιο-
ναλισμοῦ, ποὺ δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν ἔννοια τοῦ Ἑλληνικοῦ Λόγου). Τὰ δύο
αὐτὰ στοιχεῖα γεννήθηκαν μαζὶ καὶ συνεπορεύθηκαν στὴν ἐξέλιξη τοῦ εὐρω-
παϊκοῦ πνεύματος. Ἡ παγκοσμιοποίηση ὡς συλλογικὴ συνείδηση ἐμφανίζε-
ται ἤδη ἀπὸ τὸν 15ο αἰῶνα, τὴν ἐποχὴ τῶν Ἱσπανῶν καὶ Πορτογάλων θα-
λασσοπόρων, ποὺ ἀφήνουν τὴν Εὐρώπη γιὰ νὰ ἀνταμώσουν ἐντελῶς πρωτό-
γνωρους ἀνθρώπους καὶ λαοὺς μὲ ἤθη καὶ συνήθειες διαφορετικὲς ἀπ’ τὶς δι-
κές τους. Τὴν ἴδια ἐποχὴ ὁ Κοπέρνικος ἐπαναφέρει στὴν ἐπιφάνεια τὴν ἀνα-
κάλυψη τοῦ Ἀριστάρχου τοῦ Σαμίου γιὰ τὸ ἡλιοκεντρικὸ σύστημα καὶ τὴν
κυκλικότητα καὶ τὸ πεπερασμένο μέγεθος τῆς Γῆς, πρᾶγμα ποὺ ἐπιβεβαιώνουν
καὶ τὰ ταξίδια τῶν μεγάλων θαλασσοπόρων. Ἡ Γῆ παύει πλέον νὰ εἶναι τὸ κέ-
ντρο τοῦ Σύμπαντος καὶ καθίσταται ἕνας μικρὸς σχετικὰ πλανήτης, δίνοντας
παράλληλα τὴν δυνατότητα στὸν ἄνθρωπο νὰ τὸν περιηγηθῇ καὶ νὰ τὸν γνω-
ρίσῃ μὲ κάθε λεπτομέρεια.
Πρόκειται λοιπὸν γιὰ μιὰ μεγάλη διανοητικὴ ἐπανάσταση, τὴν ὁποία ἔρχε-
ται νὰ καταστήσῃ χειροπιαστὴ γνώση ἡ λογικὴ σκέψη, κλονίζοντας ταυτό-
χρονα τὰ θεοκρατικὰ δόγματα καὶ τὴν θεολογικὴ γνώση περὶ κόσμου τοῦ Με-
σαίωνος: Ἀνακαλύπτεται ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ ἀναγεννᾶται (Ἀναγέννηση)
ἡ ἀρχαιοελληνικὴ θέαση τοῦ κόσμου. Μὲ μιὰ ὅμως οὐσιαστικὴ διαφορά, ποὺ
σήμερα εἶναι δραματικῶς ἐμφανής: υἱοθετεῖται μονομερῶς ἡ Τυπικὴ Λογικὴ