ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ - ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ἡ ἰδεολογικὴ δολοφονία τοῦ Διονύσου O ΑΓΡΙΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ KAI ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ ΑΠΟ TON ΦΑΝΑΤΙΣΜΟ Ὁ Δάμων ὁ τεχνίτης (ἄλλον πιὸ ἱκανὸ στὴν Πελοπόννησο δὲν ἔχει) εἰς παριανὸ μάρμαρο ἐπεξεργάζεται τὴν συνοδεία τοῦ Διονύσου. Ὁ θεὸς μὲ θεσπεσία δόξαν ἐμπρός, μὲ δύναμη στὸ βάδισμά του. Ὁ Ἄκρατος πίσω. Στὸ πλάγι τοῦ Ἀκράτου ἡ Μέθη χύνει στοὺς Σατύρους τὸ κρασὶ ἀπὸ ἀμφορέα ποὺ τὸν στέφουνε κισσοί. Κοντά των ὁ Ἡδύοινος ὁ μαλθακός, τὰ μάτια του μισοκλειστά, ὑπνωτικός. Καὶ παρακάτω ἔρχοντ’ οἱ τραγουδισταὶ Μόλπος κ’ Ἡδυμελής, κι ὁ Κῶμος ποὺ ποτὲ νὰ σβήσῃ δὲν ἀφίνει τῆς πορείας τὴν σεπτὴ λαμπάδα ποὺ βαστᾶ· καὶ, σεμνοτάτη, ἡ Τελετή. ( K. Καβάφης, «Ἡ Συνοδεία τοῦ Διονύσου») I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ὁ ὕπατος θεὸς τῶν Ἑλλήνων Ζεὺς ἐγέννησε τὸν Ἀπόλλωνα καὶ τὸν Διό-νυσο. Ταυτόχρονα ὅμως ἐπέτυχε τὴν «ζεῦξι» (Ζεὺς) τῶν δύο τέκνων του, ἤτοι τοῦ Ἀπολλωνείου καὶ τοῦ Διονυσιακοῦ πνεύματος. Εἶναι ἱστορικὸν ψεῦδος ἡ ὑποστηριζομένη ἀπὸ μερικοὺς ἄποψι, ὅτι οἱ δύο αὐτοὶ θεοὶ ἦσαν ἀντίπαλοι. Τοὐναντίον ὁ Ἀπόλλων καὶ ὁ Διόνυσος συγκατοικοῦσαν στοὺς Δελφοὺς καὶ ποτὲ δὲν ἀντιδίκησαν. Στὰ ἀετώματα τοῦ Δελφικοῦ ναοῦ τοῦ Ἀπόλλωνος στὴν μιὰ πλευρὰ ἀπεικονίζεται ὁ Ἀπόλλων μὲ τὴν Λητώ, τὴν Ἄρτεμι καὶ τὶς Μοῦσες, ἐνῷ στὴν ἄλλη πλευρὰ ὁ Διόνυσος καὶ οἱ Θυϊάδες. Χαρακτηριστικὸ εἶναι, ὅτι στὸ ἄδυτο τῶν Δελφῶν ὑπῆρχε ὁ τάφος τοῦ Διονύσου. Κι ὅταν ὁ Ἀπόλλων μετέβαινε κάθε ἔτος στοὺς Ὑπερβορείους γιὰ τρεῖς μῆνες, ὁ Διόνυσος ἔμενε μόνος του στοὺς Δελφούς. Αὐτὸ ὅμως δὲν συνέβαινε μόνο στοὺς Δελφούς. Στὸ ἱερὸ τοῦ Ἀπόλλωνος στὶς Ἀμύκλες τῆς Λακωνικῆς ὑπῆρχε ὁ τάφος τοῦ Ὑακίνθου, θεότητος ποὺ ταυτίζεται μὲ τὸν Διόνυσο. Γι’ αὐτὸ καὶ στὴν ἑορτὴ στὶς Ἀμύκλες πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος οἱ ἑορτάζοντες ἦσαν στεφανωμένοι μὲ κισσό, ὁ ὁποῖος εἶναι ἱερὸ φυτὸ τοῦ Διονύσου. Χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν τραγῳδία τοῦ Σοφοκλῆ «Ἀντιγόνη» (στ. 1120), ὅπου φαίνεται καθαρὰ ἡ παρουσία τοῦ Διονυσιασμοῦ στὸν «Απολλώνειο» Παρνασό: «Πάνω στὶς δύο ψηλὲς κορφὲς τοῦ Παρνασοῦ, ὅπου χορεύουν στὴν σειρὰ οἱ Βακχίδες, οἱ Κηρύκειες νύμφες, σὲ βλέπουν, Διόνυσε, συχνὰ οἱ καπνοὶ ἀπὸ τὶς δᾶδες καὶ τὰ ὕδατα τῆς Κασταλίας». Ἡ ζεῦξι τοῦ Ἀπολλωνείου καὶ τοῦ Διονυσιακοῦ πνεύματος διαφαίνεται κυρίως στὸν Ὀρφισμό. Ὁ Ὀρφεὺς μὲ τὴν λύρα του, ποὺ ἐκφράζει τὸ Ἀπολλώνειο πνεῦμα, κατεβαίνει στὸν Ἅδͅη, γιὰ νὰ ἀναζητήσῃ τὴν Εὐρυδίκη, τὸ ἕτερον τμῆμα τοῦ ἑαυτοῦ του, τὸ Διονυσιακὸ πνεῦμα, τὴν ψυχή, ὥστε νὰ ὁλοκληρωθῇ ὡς προσωπικότητα. Ὁ Ὀρφεὺς