ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ - ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ἡ ἰδεολογικὴ δολοφονία τοῦ Διονύσου O ΑΓΡΙΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ KAI ΤΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ ΑΠΟ TON ΦΑΝΑΤΙΣΜΟ Ὁ Δάμων ὁ τεχνίτης (ἄλλον πιὸ ἱκανὸ στὴν Πελοπόννησο δὲν ἔχει) εἰς παριανὸ μάρμαρο ἐπεξεργάζεται τὴν συνοδεία τοῦ Διονύσου. Ὁ θεὸς μὲ θεσπεσία δόξαν ἐμπρός, μὲ δύναμη στὸ βάδισμά του. Ὁ Ἄκρατος πίσω. Στὸ πλάγι τοῦ Ἀκράτου ἡ Μέθη χύνει στοὺς Σατύρους τὸ κρασὶ ἀπὸ ἀμφορέα ποὺ τὸν στέφουνε κισσοί. Κοντά των ὁ Ἡδύοινος ὁ μαλθακός, τὰ μάτια του μισοκλειστά, ὑπνωτικός. Καὶ παρακάτω ἔρχοντ’ οἱ τραγουδισταὶ Μόλπος κ’ Ἡδυμελής, κι ὁ Κῶμος ποὺ ποτὲ νὰ σβήσῃ δὲν ἀφίνει τῆς πορείας τὴν σεπτὴ λαμπάδα ποὺ βαστᾶ· καὶ, σεμνοτάτη, ἡ Τελετή. ( K. Καβάφης, «Ἡ Συνοδεία τοῦ Διονύσου») I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ὁ ὕπατος θεὸς τῶν Ἑλλήνων Ζεὺς ἐγέννησε τὸν Ἀπόλλωνα καὶ τὸν Διό-νυσο. Ταυ- τόχρονα ὅμως ἐπέτυχε τὴν «ζεῦξι» (Ζεὺς) τῶν δύο τέκνων του, ἤτοι τοῦ Ἀπολλωνείου καὶ τοῦ Διονυσιακοῦ πνεύματος. Εἶναι ἱστορικὸν ψεῦδος ἡ ὑποστηριζομένη ἀπὸ μερι- κοὺς ἄποψι, ὅτι οἱ δύο αὐτοὶ θεοὶ ἦσαν ἀντίπαλοι. Τοὐναντίον ὁ Ἀπόλλων καὶ ὁ Διό- νυσος συγκατοικοῦσαν στοὺς Δελφοὺς καὶ ποτὲ δὲν ἀντιδίκησαν. Στὰ ἀετώματα τοῦ Δελφικοῦ ναοῦ τοῦ Ἀπόλλωνος στὴν μιὰ πλευρὰ ἀπεικονίζεται ὁ Ἀπόλλων μὲ τὴν Λη- τώ, τὴν Ἄρτεμι καὶ τὶς Μοῦσες, ἐνῷ στὴν ἄλλη πλευρὰ ὁ Διόνυσος καὶ οἱ Θυϊάδες. Χα- ρακτηριστικὸ εἶναι, ὅτι στὸ ἄδυτο τῶν Δελφῶν ὑπῆρχε ὁ τάφος τοῦ Διονύσου. Κι ὅταν ὁ Ἀπόλλων μετέβαινε κάθε ἔτος στοὺς Ὑπερβορείους γιὰ τρεῖς μῆνες, ὁ Διόνυσος ἔμε- νε μόνος του στοὺς Δελφούς. Αὐτὸ ὅμως δὲν συνέβαινε μόνο στοὺς Δελφούς. Στὸ ἱερὸ τοῦ Ἀπόλλωνος στὶς Ἀμύκλες τῆς Λακωνικῆς ὑπῆρχε ὁ τάφος τοῦ Ὑακίνθου, θεότη- τος ποὺ ταυτίζεται μὲ τὸν Διόνυσο. Γι’ αὐτὸ καὶ στὴν ἑορτὴ στὶς Ἀμύκλες πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος οἱ ἑορτάζοντες ἦσαν στεφανωμένοι μὲ κισσό, ὁ ὁποῖος εἶναι ἱερὸ φυτὸ τοῦ Διονύσου. Χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν τραγῳδία τοῦ Σοφοκλῆ «Ἀντιγόνη» (στ. 1120), ὅπου φαίνεται καθαρὰ ἡ παρουσία τοῦ Διονυσιασμοῦ στὸν «Απολλώνειο» Παρνασό: «Πάνω στὶς δύο ψηλὲς κορφὲς τοῦ Παρνασοῦ, ὅπου χορεύουν στὴν σειρὰ οἱ Βακχίδες, οἱ Κηρύκειες νύμφες, σὲ βλέπουν, Διόνυσε, συχνὰ οἱ καπνοὶ ἀπὸ τὶς δᾶδες καὶ τὰ ὕδατα τῆς Κασταλίας». Ἡ ζεῦξι τοῦ Ἀπολλωνείου καὶ τοῦ Διονυσιακοῦ πνεύματος διαφαίνεται κυρίως στὸν Ὀρφισμό. Ὁ Ὀρφεὺς μὲ τὴν λύρα του, ποὺ ἐκφράζει τὸ Ἀπολλώνειο πνεῦμα, κατε- βαίνει στὸν Ἅδͅη, γιὰ νὰ ἀναζητήσῃ τὴν Εὐρυδίκη, τὸ ἕτερον τμῆμα τοῦ ἑαυτοῦ του, τὸ Διονυσιακὸ πνεῦμα, τὴν ψυχή, ὥστε νὰ ὁλοκληρωθῇ ὡς προσωπικότητα. Ὁ Ὀρφεὺς