ΠΑΝ. Λ. ΚΟΥΒΑΛΑΚΗΣ «...Χαῖρε, ἑλικοβλέφαρε, γλυκομείλιχε...» O ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ KAI TOY ΕΡΩΤΟΣ KAI H «ΕΠΙΚΗΡΥΞΗ» ΤΟΥΣ ΩΣ «ΑΜΑΡΤΙΑΣ» I. O ΕΡΩΤΑΣ Ὁ Ὀρφεὺς στὰ «Ἀργοναυτικὰ» σχετικῶς μὲ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἔρωτος ἀναφέρει: «...Κατ’ ἀρχὴν τοῦ ἀρχαίου Χάους τὴν ἀπροσδιόριστη δύναμη, καὶ τὸν Κρόνο, ποὺ ἐπαγίδεψε στοὺς ἀπέραντους κόλπους τὸν αἰθέρα καὶ τὸν δίμορφο τὸν ἐμπρηστή, τὸν εὐγενῆ Ἔρωτα, τῆς ἀειγέννητης Νύκτας τὸν ἔνδοξο γυιό· τὸν ὁποῖον οἱ νεώτεροι θνητοὶ τὸν ὀνομάζουν Φάνητα· γιατὶ πρῶτος παρουσιάστηκε» (στίχοι 9-15). Καὶ παρακάτω (στίχοι 424427): «Γιὰ τὴ γέννηση τῆς εὐρείας Γῆς, καὶ τοὺς πυθμένες τῆς θαλάσσης· καὶ γιὰ τὸν μεγαλύτερο κι αὐτόνομο πολυμήχανον Ἔρωτα, καὶ ὅλα ὅσα δημιούργησε καὶ τὰ ξεχώρισε τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο». Ἐπίσης στὸν «Ὕμνο τοῦ Ἔρωτα» ὁ Ὀρφεὺς προσθέτει: «ἐπικαλοῦμαι τὸν μεγάλο, ἁγνό, ποθητὸ καὶ γλυκὸν Ἔρωτα, τὸν τοξότη, πτερωτό, πυροκροτητή, καλοταχύδρομο, τὸν συμπαίζοντα μὲ τοὺς θεοὺς καὶ ἀνθρώπους: ἐφευρέτη, διφυῆ (μὲ δύο φύσεις), τὰ κλειδιὰ ὅλων ἔχοντα, τοῦ οὐρανίου αἰθέρος, τῆς θαλάσσης, τῆς ξηρᾶς κι ὅσους στὰ θνητὰ πνεύματα ἡ γεννήτρα τῶν πάντων θεὰ (ἡ φύση) καρποὺς (γνώσεις) διατηρεῖ, κι ὅσα ἔχει ὁ εὐρὺς Τάρταρος (ὁ Ἅδͅης) καὶ ὁ γδοῦπος τῆς θαλάσσης. Γιατὶ μόνος σου τὸ πηδάλιο (τὴν ἐξέλιξη) ὅλων τούτων κρατᾶς». Ἡ περιγραφὴ τῆς ἐμφάνισης τοῦ Ἔρωτος ἀπὸ τὸν Ὀρφέα φαίνεται νὰ ἀντιστοιχῇ μὲ τὴν ἀρχικὴ «μεγάλη ἔκρηξη» στὸ Σύμπαν, ποὺ ὑποστηρίζουν οἱ σύγχρονες ἐπιστῆμες τῆς κοσμολογίας καὶ τῆς ἀστροφυσικῆς. Ὅμως ὁ Ὀρφεὺς δὲν συλλαμβάνει τὸν Ἔρωτα ὡς μιὰ ἀπρόσωπη φυσικὴ δύναμη, ἀλλὰ ὡς μία παγκόσμια συνείδηση διάχυτη παντοῦ, ποὺ «συμπαίζει μὲ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους» κατέχοντας τὰ «κλειδιὰ ὅλων», δηλαδὴ τὴν ἀπάντηση σὲ κάθε ἀπορία ποὺ μπορεῖ νὰ διατυπώσῃ ὁ ἄνθρωπος. Στὴν «Θεογονία» (στίχοι 116-122) περιγράφεται ἡ ἐμφάνιση τοῦ Ἔρωτος, κατόπιν τοῦ Χάους καὶ τῆς Γῆς ὡς ἑνὸς ἐκ τῶν ἀθανάτων, τοῦ ὀμορφότερου ὅλων: «Πρῶτα ἀπ’ ὅλα λοιπὸν ἔγινε τὸ Χάος κι ὕστερα ἡ πλατύστηθη Γῆ, τὸ αἰώνιο στέρεο βάθρο ὅλων (τῶν ἀθανάτων ποὺ κατέχουν τοῦ χιονοσκέπαστου Ὀλύμπου τὴν ἀκροκορφὴ καὶ τὰ ζοφερὰ τὰ Τάρταρα μέσα στῆς μεγαλόδρομης τῆς γῆς τὰ βάθη) καὶ ὁ Ἔρως· κι’ εἶναι αὐτὸς μέσ’ στοὺς ἀθανάτους θεοὺς ὁ πλέον ὡραῖος, τὰ μέλη κόβει, κι ὅλων τῶν θεῶν καὶ τῶν ἀνθρώπων ὅλων αὐτὸς δαμάζει στὰ στήθη τὴν ψυχὴ καὶ τὴν συνετὴ γνώμη». Ὁ Ἔρως ἐδῶ παρουσιάζεται ὡς «δαμαστὴς» τόσο τῆς ψυχῆς (ἐπιθυμία καὶ συναίσθημα) ὅσο καὶ τῆς λογικῆς, ὤστε νὰ ἀποφεύγεται ἡ ὑπερβολὴ ἢ ἡ μονομέρεια. Πρόκειται δηλαδὴ γιὰ τὴν πρώτη ἀναφορὰ στὴν ζεύξη («Ζεὺς») τῶν μετέπειτα ὀνομαζομένων διονυσιακοῦ καὶ ἀπολλωνείου στοιχείων τῆς ἀνθρώπινης ὑπόστασης. (Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὁ Διόνυσος καὶ ὁ Ἀπόλλων εἶναι προσφιλεῖς υἱοὶ τοῦ Διός). Ὁ Ἡράκλειτος καὶ ὁ Ἐμπεδοκλῆς θεώρησαν κι αὐτοὶ τὸν Ἔρωτα ὡς μία φυσικὴ δύναμη διάχυτη στὸ Σύμπαν. Ἡ δυσαρμονία, ἡ ἀκαταστασία τοῦ Σύμπαντος μετατρέπεται σὲ εὐταξία μέσα ἀπὸ τὸν ἀγῶνα τοῦ Ἔρωτος ἐναντίον τοῦ Μίσους, τῆς ἕτερης φυσικῆς