ΠΑΝ. Λ. ΚΟΥΒΑΛΑΚΗΣ «...Χαῖρε, ἑλικοβλέφαρε, γλυκομείλιχε...» O ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ KAI TOY ΕΡΩΤΟΣ KAI H «ΕΠΙΚΗΡΥΞΗ» ΤΟΥΣ ΩΣ «ΑΜΑΡΤΙΑΣ» I. O ΕΡΩΤΑΣ Ὁ Ὀρφεὺς στὰ «Ἀργοναυτικὰ» σχετικῶς μὲ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἔρωτος ἀναφέρει: «...Κατ’ ἀρχὴν τοῦ ἀρχαίου Χάους τὴν ἀπροσδιόριστη δύναμη, καὶ τὸν Κρόνο, ποὺ ἐπα- γίδεψε στοὺς ἀπέραντους κόλπους τὸν αἰθέρα καὶ τὸν δίμορφο τὸν ἐμπρηστή, τὸν εὐγενῆ Ἔρωτα, τῆς ἀειγέννητης Νύκτας τὸν ἔνδοξο γυιό· τὸν ὁποῖον οἱ νεώτεροι θνητοὶ τὸν ὀνο- μάζουν Φάνητα· γιατὶ πρῶτος παρουσιάστηκε» (στίχοι 9-15). Καὶ παρακάτω (στίχοι 424- 427): «Γιὰ τὴ γέννηση τῆς εὐρείας Γῆς, καὶ τοὺς πυθμένες τῆς θαλάσσης· καὶ γιὰ τὸν με- γαλύτερο κι αὐτόνομο πολυμήχανον Ἔρωτα, καὶ ὅλα ὅσα δημιούργησε καὶ τὰ ξεχώρισε τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο». Ἐπίσης στὸν «Ὕμνο τοῦ Ἔρωτα» ὁ Ὀρφεὺς προσθέτει:«ἐπικα- λοῦμαι τὸν μεγάλο, ἁγνό, ποθητὸ καὶ γλυκὸν Ἔρωτα, τὸν τοξότη, πτερωτό, πυροκροτη- τή, καλοταχύδρομο, τὸν συμπαίζοντα μὲ τοὺς θεοὺς καὶ ἀνθρώπους:ἐφευρέτη, διφυῆ (μὲ δύο φύσεις),τὰ κλειδιὰ ὅλων ἔχοντα, τοῦ οὐρανίου αἰθέρος, τῆς θαλάσσης, τῆς ξηρᾶς κι ὅσους στὰ θνητὰ πνεύματα ἡ γεννήτρα τῶν πάντων θεὰ (ἡ φύση) καρποὺς (γνώσεις) δια- τηρεῖ, κι ὅσα ἔχει ὁ εὐρὺς Τάρταρος (ὁ Ἅδͅης) καὶ ὁ γδοῦπος τῆς θαλάσσης. Γιατὶ μόνος σου τὸ πηδάλιο (τὴν ἐξέλιξη) ὅλων τούτων κρατᾶς». Ἡ περιγραφὴ τῆς ἐμφάνισης τοῦ Ἔρωτος ἀπὸ τὸν Ὀρφέα φαίνεται νὰ ἀντιστοιχῇ μὲ τὴν ἀρχικὴ «μεγάλη ἔκρηξη» στὸ Σύμπαν, ποὺ ὑποστηρίζουν οἱ σύγχρονες ἐπιστῆμες τῆς κοσμολογίας καὶ τῆς ἀστροφυσικῆς. Ὅμως ὁ Ὀρφεὺς δὲν συλλαμβάνει τὸν Ἔρωτα ὡς μιὰ ἀπρόσωπη φυσικὴ δύναμη, ἀλλὰ ὡς μία παγκόσμια συνείδηση διάχυτη παντοῦ, ποὺ «συ- μπαίζει μὲ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους» κατέχοντας τὰ «κλειδιὰ ὅλων», δηλαδὴ τὴν ἀπάντηση σὲ κάθε ἀπορία ποὺ μπορεῖ νὰ διατυπώσῃ ὁ ἄνθρωπος. Στὴν «Θεογονία» (στίχοι 116-122) περιγράφεται ἡ ἐμφάνιση τοῦ Ἔρωτος, κατόπιν τοῦ Χάους καὶ τῆς Γῆς ὡς ἑνὸς ἐκ τῶν ἀθανάτων, τοῦ ὀμορφότερου ὅλων: «Πρῶτα ἀπ’ ὅλα λοιπὸν ἔγινε τὸ Χάος κι ὕστερα ἡ πλατύστηθη Γῆ, τὸ αἰώνιο στέρεο βάθρο ὅλων (τῶν ἀθανάτων ποὺ κατέχουν τοῦ χιονοσκέπαστου Ὀλύμπου τὴν ἀκροκορφὴ καὶ τὰ ζοφερὰ τὰ Τάρταρα μέσα στῆς μεγαλόδρομης τῆς γῆς τὰ βάθη) καὶ ὁ Ἔρως· κι’ εἶναι αὐτὸς μέσ’ στοὺς ἀθανάτους θεοὺς ὁ πλέον ὡραῖος, τὰ μέλη κόβει, κι ὅλων τῶν θεῶν καὶ τῶν ἀνθρώ- πων ὅλων αὐτὸς δαμάζει στὰ στήθη τὴν ψυχὴ καὶ τὴν συνετὴ γνώμη». Ὁ Ἔρως ἐδῶ πα- ρουσιάζεται ὡς «δαμαστὴς» τόσο τῆς ψυχῆς (ἐπιθυμία καὶ συναίσθημα) ὅσο καὶ τῆς λο- γικῆς, ὤστε νὰ ἀποφεύγεται ἡ ὑπερβολὴ ἢ ἡ μονομέρεια. Πρόκειται δηλαδὴ γιὰ τὴν πρώ- τη ἀναφορὰ στὴν ζεύξη («Ζεὺς») τῶν μετέπειτα ὀνομαζομένων διονυσιακοῦ καὶ ἀπολ- λωνείου στοιχείων τῆς ἀνθρώπινης ὑπόστασης. (Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὁ Διόνυσος καὶ ὁ Ἀπόλλων εἶναι προσφιλεῖς υἱοὶ τοῦ Διός). Ὁ Ἡράκλειτος καὶ ὁ Ἐμπεδοκλῆς θεώρησαν κι αὐτοὶ τὸν Ἔρωτα ὡς μία φυσικὴ δύ- ναμη διάχυτη στὸ Σύμπαν.Ἡ δυσαρμονία, ἡ ἀκαταστασία τοῦ Σύμπαντος μετατρέπεται σὲ εὐταξία μέσα ἀπὸ τὸν ἀγῶνα τοῦ Ἔρωτος ἐναντίον τοῦ Μίσους, τῆς ἕτερης φυσικῆς