Γ. Δ. ΔΕΠΟΣ Μεταφυσικὴ καὶ "Ανθρωπος Γιὰ χιλιάδες χρόνια ἀπυωροῦσε ὁ ΄Ανθρω- πος, τὸ µόνο ὄρθιο ζῶο µέσα στὴ Φύση, τὸ ζῶο ποὺ μποροῦσε νὰ κυτάζει τ᾽ ἄστρα: Τί ἄραγε συνέβαινε μ᾽ αὐτά; Ἠτανε κολληµέ- να σὰν ταπετσαρία στὸ ταβάνι τοῦ Σύμ- παντός του (ἕνά ταβάνι περιστρεφόμενο), πάνω ἀπ᾿ τὸ ὁποῖο δὲν ὑπῆρχε τίποτα ἤ, το- ποθετηµένα σὲ διαφορετικὲς ἀποστάσεις ἀπὸ μᾶς, πηγαίνανε συνέχεια μακρυὰ κι ὅ- λο καὶ πιὸ μακρυά;. Κι αὐτὸ τὸ «μακρυά» ποῦ τελείωνε; Πουθενά; Κι ἄν τέλειωνε κά- που, τί βρισκότανε παραπέρα; Δυστυχῶς τὰ ἐρωτήματα αὐτὰ δὲν ἔπαιρναν εὔκολη ἀπάντηση κι ὁ ἄνθρωπος τὰ ἀνάθεσε στὴν ἐπιστήμη του, ποὺ ὅλο ἀνάβαλλε κι ὅλο ἆ- νάβαλλε μὴ μπορώντας, ἀκόμα καὶ σήµε- ρα, νὰ μᾶς δώσει τὴν ἀπόφασή της. Παρὰ τὰ τέλεια σημερινὰ ὄργανά της (κατοπτρι- κἁ καὶ ραδιοτηλεσκόπια μεγάλης ἐμβέ- λειας), ποὺ φτάνουνε στὴν ἀσύλληπτη ἀπό- σταση τῶν, κάπου, ἕξι δισεκατομμύριων χρόνων φωτὸς νὰ βλέπουνε, ἡ Ἐπιστήμη, ποὺ βασίζεται στὶς αἰσθήσεις καὶ τὰ κάθε εἴδους ὄργανα μὲ τὰ ὁποῖα πολλαπλασιάζει τὶς δυνατότητές της, καθὼς καὶ στὸν ἐπα- γωγικὸ συλλογισμό, βρίσκεται τὸ ἴδιο ἀνί- κανη σήμερα γιὰ μιὰ ὁριστικὴ ἐξήγηση. ᾿Α- πὸ τότε, δηλαδή, ποὺ μεθοδικώτερα ἄρχι- σε νὰ παρατηρεῖ τὸν οὐρανό. Τὸ νόστιμο ὅμως ἐδῶ εἶναι, ὅτι μεγαλώ- νοντας τὴν ἀπόσταση (χῶρο) γύρω μας στὰ ἕξι δισεκατομμύρια χρόνια φωτός, αὖ- τόματα κι ἰσόποσα μεγαλώνουμε καὶ τὸ χρόνο μέσα στὸν ὁποῖο ζοῦμε. Καὶ συμπε- ραίνουμε, ὅτι εἴμαστε τουλάχιστο ἄλλο τό- σο παλιοί. Γιατί, βέβαια, γιὰ νὰ φτάνει τὸ φῶς ἀπὸ μακρυνοὺς γαλαξίες σὲ μᾶς ὕστε- ρα ἀπὸ ἕξι δισεκατομμύρια χρόνια (μὲ τὴν ἰλιγγιώδη ταχύτητά του τῶν τριακοσίων χι- λιάδων χιλιόμετρων τὸ δευτερόλεπτο), ση- µαίνει, ὅτι τὴν ἐποχή κείνη, πρὶν ἕξι δισε- κατομμύρια χρόνια, οἱ γαλαξίες αὐτοὶ Ἄ- πήρχανε. Καὶ τοὺς βλέπουμε σήµερα, ὅπως τότε ἦταν. Δηλαδὴ ὅτι ὁ κόσμος δὲν κατα- σκευάστηκε (ἄν κατασκευάστηκε) ἀπὸ τό- τε κι ἔπειτα, ἀλλὰ ἀπὸ τότε καὶ πρωτύτε- ρα. Κι ὄχι, ὅπως ἔλεγε ἡ Ἐκκλησία τοῦ Μεσαίὠνα βασισμένη στὴν Παλιὰ Διαθή- κη, πρὶν τέσσερις χιλιάδες τετρακόσια σα- ράντα τέσσερα χρόνια π.Χ. Αὐτὴ τὴ στιγ- µή, µάλιστα, ἀντιμετωπίζουμε ἕνα Σύμπαν ποικίλης ἡλικίας: Τὰ πιὸ κοντινὰ οὐράνια σώματα τὰ βλέπουμε, ὅπως ἤτανε πρὶν λί- γο. Καὶ τὰ πιὸ µακρυνά, ὅπως ἤτανε πολὺ- πολὺ παλιά. Αὐτὸ ποὺ κυτάζουµε, δηλαδή, εἶναι µόνο τὸ παρελθόν τοῦ Κόσμου µας. Κι ἡ ἐνημέρωσή µας, ἀπ᾿ τὰ «πέρατα» τοῦ Σύμπαντος εἶναι πολὺ ἑλαττωματική. ᾿Αρ- κεῖ ν᾿ ἀναλογιστοῦμε, ὅτι, ἄν ὁ Ἥλιος σβήσει ξαφνικά, θὰ τὸ μάθουμε σὲ λίγα λε- φτά. "Αν ὅμως ἕνας μακρυνὸς γαλαξίας διασπαστεῖ, δὲ θὰ τὸ πληροφορηθοῦμε πα- ρὰ σὲ κάμποσα δισεκατομμύρια χρόνια (δηλαδὴ ποτέ). ᾿Αλίμονο, τὸ τηλεγραφεῖο τοῦ Σύμπαντος πάει μὲ τὸν ἀραμπᾶ! “Ὅσο γιὰ τὴν ᾿Ἐπιστήμη, φαίνεται νἄάναι μᾶλλον ὄργανο γιὰ τὸν πολλαπλασιασμὸ τῶν προ- βλημάτων μας παρὰ κλειδὶ γιὰ τὴν ἐπίλυ- σή τους. Γιατὶ δυστυχῶς σὲ κάθε πόρτα μυ- στηρίου ἀπ᾽ αὐτὲς ποὺ μᾶς ἀνοίγει, δέκα καινούργιες κλειδωμένες παρουσιάζονται μπροστὰ στὰ μάτια μας, ποὺ δὲν τὶς εἴχαμε δεῖ νωρίτερα, νὰ ὑπάρχουνε πίσω ἀπ᾽ αὐτή. Κι ἔτσι τὰ ἐρωτήματα αὐτὰ γιὰ τὸν τόπο καὶ τὸ χρόνο τοῦ Κόσμου ἐξακολουθοῦνε νὰ κρέμονται ἀπὸ ψηλὰ (σὰ σταφύλια, ποὺ δὲ μποροῦμε νὰ κόψουμε). Κι ὁ οὐρανός, τὸ σκοτεινὸ μάτι τοῦ Σύμπαντος, μᾶς κυ- τάζει τὶς νύχτες ἀνέκφραστος. Δίχως νὰ μᾶς ἀφήνει νὰ μαντέψουμε, μέσα του, τὸ λόγο τῆς παρουσίας μας ἀπὸ κάτω του καὶ τὴ μελλοντική μας τύχη. Οὔτε τί ἄλλα «ση- μεῖα καὶ τέρατα» κρύβονται στὰ ἀπύθμενα βάθη πίσω του. ΕΝ ᾿Αλλὰ ὁ ἄνθρωπος βιαζότανε πάντοτε. Καὶ τὸ ἐρώτημα γιὰ τὴν ἀρχὴ τοῦ χρόνου καὶ τὸ τέλος τοῦ τόπου τὸν κατάτρωγε μέ- σα του. Κι ἤθελε μιὰ σύντομη καὶ καθαρὴ ἀπάντηση γιὰ χρήση τῆς κάθε γενιᾶς ποὺ