OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κ. Πρόδικος Ὁ Πρόδικος ὑπῆρξεν ἔξοχος φυσικὸς φιλόσοφος καὶ σοφιστὴς (Σουΐδας), ὅπως καὶ σπουδαῖος μετεωροσοφιστὴς (Ἀριστοφάνης). «Προδίκου δὲ τοὔνομα τοσοῦτον ἐπὶ σοφίαν ἐγένετο, ὥστε πάντας βούλεσθαι ἀκροᾶσθαι αὐτοῦ» (Φιλόστρατος). Ὅλα μαρτυροῦν, ὅτι ὁ Πρόδικος – ὅπως κι ὅλοι σχεδὸν οἱ Ἕλληνες φιλόσοφοι – εἶχε γενικὴν μόρφωσιν· ἦταν παν-επιστήμων: «Πάσσοφος γάρ μοι δοκεῖ ἀνὴρ εἶναι καὶ θεῖος» (Πλάτων). Δίδασκε ἀδιακρίτως τόσο πρὸς ἀρχαρίους εἰς τὴν φιλοσοφίαν ὅσο καὶ πρὸς ἐπιστήμονες, λαμβάνοντας ὡς δίδακτρα ἀπὸ μὲν τοὺς πρώτους μίαν δραχμή, ἀπὸ δὲ τοὺς δεύτερους πεντήκοντα. Μαθητές του ὑπῆρξαν πλεῖστοι Ἀθηναῖοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ Σωκράτης, ὁ Ἰσοκράτης, ὁ Θηραμένης, ὁ Καλλίας... Ὁ πρῶτος μάλιστα, ἀδυνατῶντας νὰ καταβάλῃ τὸ πεντηκοντάδραχμον, παρηκολούθει συχνὰ τὰ μαθήματα τῆς μιᾶς δραχμῆς («Κρατύλος»), στὰ ὁποῖα ὁ σοφιστὴς παρενέβαλλε καὶ κάτι ἀπὸ τὰ ἀνώτερα μαθήματα, ὁσάκις ἀντελαμβάνετο ὅτι οἱ ἀκροατές του ἔτειναν νὰ πλήξουν ἢ νὰ νυστάξουν. Ὁ Πρόδικος ἦταν μύστης τῆς ἡρακλειτικῆς, τῆς ξενοφάνειας καὶ τῆς παρμενίδειας φιλοσοφίας. Ἀπὸ τὸν πρῶτο δανείστηκε τὸ «διαιρεῖν», στὸ ὁποῖο προσέδωσε ἐντελῶς ξεχωριστὴν σημασία, ἔτσι ὥστε ὁ Σωκράτης νὰ τὸ θεωρῇ «θείαν δόσιν, ἥτις ἐρρίφθη ἐκ θεῶν εἰς ἀνθρώπους διά τινος Προμηθέως ἅμα φανοτάτῳ τινὶ πυρί» («Φίληβος»). Τὸ «διαιρεῖν ἕκαστον κατὰ φύσιν καὶ φρὰζειν ὅκως ἔχει» τοῦ Ἐφεσίου βρίσκει πλήρη ἐφαρμογὴν στὴν γλωσσολογία· καὶ ὁ Πρόδικος «δοκεῖ τῶν σοφιστῶν κάλλιστα τὰ τοιαῦτα ὀνόματα διαιρεῖν» (“Λάχης”). Οἱ ἀκριβολογικὲς διακρίσεις τῶν συνωνύμων καὶ συγγενικῶν λέξεων ἦσαν ἐξίσου ἀξιοθαύμαστες μὲ τὰ παρισωτικὰ σχήματα καὶ τὸ ἀντιθετικὸ λεξιλόγιο τοῦ Γοργία. Ἡ ὀρθότης τῶν ὀνομάτων καὶ οἱ λεπτὲς νοηματικὲς διακρίσεις μεταξὺ τῶν συγγενικῶν λέξεων καὶ ἐννοιῶν δὲν ἔχουν μόνο γλωσσολογικὴν σημασία ἀλλὰ καὶ μαθηματικήν, καὶ φυσικήν, ἀφοῦ ὁδηγοῦν τοὺς ἐρευνητὲς στὴν ἀνακάλυψιν τῆς πρώτης ἀρχῆς ἢ στὴν ἰδέαν τοῦ ὄντως Ὄντος. Ἡ μέθοδος ποὺ ἀκολουθεῖ ὁ Κεῖος σοφὸς διαφέρει ἐκείνης τοῦ Πρωταγόρα, ποὺ ἐπεδίωκε τὴν ὀρθοέπειαν. Ὁ Πρόδικος δὲν θέλει νὰ διορθώσῃ τὶς λέξεις καὶ τὰ ὀνόματα, παρὰ τὸ ὅτι φρονεῖ πὼς ἡ γλῶσσα δὲν ἀποτελεῖ δώρημα τῶν θεῶν ἀλλ’ ἀνθρώπινη δημιουργία. Ὅ,τι τὸν ἐνδιαφέρει εἶναι τὸ «μαθεῖν περὶ ὀνομάτων ὀρθότητος», ἡ ὀρθὴ χρῆσις δηλαδὴ τῶν λέξεων, ὅπως καὶ ἡ χρησιμοποίησις «ὄχι μακροσκελῶν ἢ βραχειῶν προτάσεων ἀλλὰ μετρίων». Ὁ Πρόδικος δὲν καταφεύγει στὴν ποίησιν, ὅπως οἱ σοφοὶ τῶν Ἀβδήρων, καὶ ἀποφεύγει τὶς ὁριστικὲς προτάσεις. Λαμβάνει τὰ παραδείγματά του ἀπ’ τὸν καθημερινὸν βίο καὶ ἐρωτᾷ τοὺς μαθητές του περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς ἄλφα λέξεως ἀπὸ τὴν βῆτα, ὑποβοηθῶντάς τους νὰ ἐξεύρουν τὴν ἀκριβῆ σχέσιν μεταξὺ σημαίνοντος ὀνόματος καὶ σημαινομένου πράγματος. Ὁ Σωκράτης θὰ υἱοθετήσῃ τὴν τέχνην αὐτὴ τοῦ Προδίκου καὶ θὰ ἐρωτᾷ, ὡς γνωστόν, τοὺς δικούς του μαθητὲς ἐπίμονα: «Τί ἐστιν ἀνδρεία, τί ἀρετή, τί σωφροσύνη, τί ἐγκράτεια...». Ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρουσα εἶναι καὶ ἡ θεωρία τοῦ σοφιστοῦ γιὰ τὴν γένεσιν τῆς θρησκείας. Οἱ ἰδέες του μπορεῖ νὰ ἀνάγωνται στὸν Ξενοφάνη καὶ τὸν Ἡράκλειτο, δίδονται ὅμως μ’ ἕναν ἐντελῶς ξεχωριστὸ τρόπο. Ὁ Εὐήμερος, ὁ Περσαῖος, ὁ Διαγόρας καὶ ὁ Θεόδωρος, οἱ γνωστοὶ ἄθεοι ὅπως ἀναφέρονται, δὲν κάνουν κάτι περισσότερο ἀπὸ τὸ νὰ