OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κ. Πρόδικος ὉΠρόδικος ὑπῆρξεν ἔξοχος φυσικὸς φιλόσοφος καὶ σοφιστὴς (Σουΐδας), ὅπως καὶ σπουδαῖος μετεωροσοφιστὴς (Ἀριστοφάνης). «Προδίκου δὲ τοὔνομα τοσοῦτον ἐπὶ σο- φίαν ἐγένετο, ὥστε πάντας βούλεσθαι ἀκροᾶσθαι αὐτοῦ» (Φιλόστρατος). Ὅλα μαρτυ- ροῦν, ὅτι ὁ Πρόδικος – ὅπως κι ὅλοι σχεδὸν οἱ Ἕλληνες φιλόσοφοι – εἶχε γενικὴν μόρ- φωσιν· ἦταν παν-επιστήμων:«Πάσσοφος γάρ μοι δοκεῖ ἀνὴρ εἶναι καὶ θεῖος» (Πλάτων). Δίδασκε ἀδιακρίτως τόσο πρὸς ἀρχαρίους εἰς τὴν φιλοσοφίαν ὅσο καὶ πρὸς ἐπιστήμο- νες, λαμβάνοντας ὡς δίδακτρα ἀπὸ μὲν τοὺς πρώτους μίαν δραχμή, ἀπὸ δὲ τοὺς δεύτε- ρους πεντήκοντα. Μαθητές του ὑπῆρξαν πλεῖστοι Ἀθηναῖοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ Σω- κράτης, ὁ Ἰσοκράτης, ὁ Θηραμένης, ὁ Καλλίας... Ὁπρῶτος μάλιστα, ἀδυνατῶντας νὰ καταβάλῃ τὸ πεντηκοντάδραχμον, παρηκολούθει συχνὰ τὰ μαθήματα τῆς μιᾶς δραχμῆς («Κρατύλος»), στὰ ὁποῖα ὁ σοφιστὴς παρενέβαλλε καὶ κάτι ἀπὸ τὰ ἀνώτερα μαθήματα, ὁσάκις ἀντελαμβάνετο ὅτι οἱ ἀκροατές του ἔτειναν νὰ πλήξουν ἢ νὰ νυστάξουν. Ὁ Πρόδικος ἦταν μύστης τῆς ἡρακλειτικῆς, τῆς ξενοφάνειας καὶ τῆς παρμενίδειας φιλοσοφίας. Ἀπὸ τὸν πρῶτο δανείστηκε τὸ «διαιρεῖν», στὸ ὁποῖο προσέδωσε ἐντελῶς ξε- χωριστὴν σημασία, ἔτσι ὥστε ὁ Σωκράτης νὰ τὸ θεωρῇ «θείαν δόσιν, ἥτις ἐρρίφθη ἐκ θεῶν εἰς ἀνθρώπους διά τινος Προμηθέως ἅμα φανοτάτῳ τινὶ πυρί» («Φίληβος»). Τὸ «διαιρεῖν ἕκαστον κατὰ φύσιν καὶ φρὰζειν ὅκως ἔχει» τοῦ Ἐφεσίου βρίσκει πλήρη ἐφαρ- μογὴν στὴν γλωσσολογία· καὶ ὁ Πρόδικος «δοκεῖ τῶν σοφιστῶν κάλλιστα τὰ τοιαῦτα ὀνόματα διαιρεῖν» (“Λάχης”). Οἱ ἀκριβολογικὲς διακρίσεις τῶν συνωνύμων καὶ συγγε- νικῶν λέξεων ἦσαν ἐξίσου ἀξιοθαύμαστες μὲ τὰ παρισωτικὰ σχήματα καὶ τὸ ἀντιθετικὸ λεξιλόγιο τοῦ Γοργία. Ἡ ὀρθότης τῶν ὀνομάτων καὶ οἱ λεπτὲς νοηματικὲς διακρίσεις μεταξὺ τῶν συγγενικῶν λέξεων καὶ ἐννοιῶν δὲν ἔχουν μόνο γλωσσολογικὴν σημασία ἀλλὰ καὶ μαθηματικήν, καὶ φυσικήν, ἀφοῦ ὁδηγοῦν τοὺς ἐρευνητὲς στὴν ἀνακάλυψιν τῆς πρώτης ἀρχῆς ἢ στὴν ἰδέ- αν τοῦ ὄντως Ὄντος. Ἡμέθοδος ποὺ ἀκολουθεῖ ὁ Κεῖος σοφὸς διαφέρει ἐκείνης τοῦ Πρωταγόρα, ποὺ ἐπεδίωκε τὴν ὀρθοέπειαν. ὉΠρόδικος δὲν θέλει νὰ διορθώσῃ τὶς λέ- ξεις καὶ τὰ ὀνόματα, παρὰ τὸ ὅτι φρονεῖ πὼς ἡ γλῶσσα δὲν ἀποτελεῖ δώρημα τῶν θεῶν ἀλλ’ ἀνθρώπινη δημιουργία. Ὅ,τι τὸν ἐνδιαφέρει εἶναι τὸ «μαθεῖν περὶ ὀνομάτων ὀρθό- τητος», ἡ ὀρθὴ χρῆσις δηλαδὴ τῶν λέξεων, ὅπως καὶ ἡ χρησιμοποίησις «ὄχι μακροσκελῶν ἢ βραχειῶν προτάσεων ἀλλὰ μετρίων». ὉΠρόδικος δὲν καταφεύγει στὴν ποίησιν, ὅπως οἱ σοφοὶ τῶν Ἀβδήρων, καὶ ἀποφεύγει τὶς ὁριστικὲς προτάσεις. Λαμβάνει τὰ παρα- δείγματά του ἀπ’ τὸν καθημερινὸν βίο καὶ ἐρωτᾷ τοὺς μαθητές του περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς ἄλφα λέξεως ἀπὸ τὴν βῆτα, ὑποβοηθῶντάς τους νὰ ἐξεύρουν τὴν ἀκριβῆ σχέσιν με- ταξὺ σημαίνοντος ὀνόματος καὶ σημαινομένου πράγματος. ὉΣωκράτης θὰ υἱοθετήσῃ τὴν τέχνην αὐτὴ τοῦ Προδίκου καὶ θὰ ἐρωτᾷ, ὡς γνωστόν, τοὺς δικούς του μαθητὲς ἐπί- μονα: «Τί ἐστιν ἀνδρεία, τί ἀρετή, τί σωφροσύνη, τί ἐγκράτεια...». Ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρουσα εἶναι καὶ ἡ θεωρία τοῦ σοφιστοῦ γιὰ τὴν γένεσιν τῆς θρη- σκείας. Οἱ ἰδέες του μπορεῖ νὰ ἀνάγωνται στὸν Ξενοφάνη καὶ τὸν Ἡράκλειτο, δίδονται ὅμως μ’ ἕναν ἐντελῶς ξεχωριστὸ τρόπο. Ὁ Εὐήμερος, ὁ Περσαῖος, ὁ Διαγόρας καὶ ὁ Θε- όδωρος, οἱ γνωστοὶ ἄθεοι ὅπως ἀναφέρονται, δὲν κάνουν κάτι περισσότερο ἀπὸ τὸ νὰ