ΟἹ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΕΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΑΙΓΙΣΝΟΥ κα. Γοργίας Ὃ Μένανδρος, δίδοντας στοὺς νεαροὺς ἠρωές του τὸ ὄνομα «Γοργίας», στὸ νοῦ του θὰ εἶχε τὸν /εοντῖνο, ὁ ὁποῖος ἔφθασε εἰς ἡλικίαν ἑκατὸν ὀκτὼ ἐτῶν, διατηρῶντας ὅλο τὸ σφρῖγος καὶ τὴν νεανικότητά του πρὸς δικαίωσιν τοῦ σοφοῦ ἴερέως τῆς Σάιδος. πού, ὡς γνωστόν, ἤθελε τοὺς “Ελληνας «ἀεὶ παῖδας». Ερωτηθεὶς κάποτε, ποῦ ὤφειλε τὴν μακροζωία καὶ τὴν εὐρωστία του, εἶπεν: «οὐδὲν πώποτε ἡδονῆς ἤ ἑτέρου ἕνεκεν πράξας». ̓Εγγίζοντος δὲ τοῦ τέλους του, ἔλεγε χαριτολογῶντας ὅτι «ἤδη με ὁ ὕπνος ἄρχεται παρακατατίθεσθαι τῷ ἀδελφῷ (Ξ- θανάτῳ) αὐτοῦ». Ὃ Γοργίας ἀπέκτησε μεγάλην φήμην καὶ δόξαν, διότι ἐφεῦρε τὴν καλυτέραν τέχνην ἐχγυμνάσεως τῶν ψυχῶν διὰ τοὺς ἀγῶνας τῆς ἀρετῆς, δηλαδὴ τὴν ῥητοοικήν, «ἥτις πάντα ὑφ ̓ αὑτῇ δοῦλα δι’ ἑκόντων, ἀλλ ̓ οὐ διὰ δίας ποιοῖτο», καθὼς ἔλεγεν. Εἰς τὸν λόγον εἰσήγαγε τὸ ὁρμητικὸν καὶ μεγαλόπρεπον ὕφος, τὶς ἀπροσδόκητες ἐκφράσεις, τὶς ἐμφαντικὲς παύσεις καὶ τὶς ξαφνικὲς μεταδάσεις, ποὺ τὸν καθιστοῦν σαγηνευτικὸν καὶ ἐπιδλητικόν: αὐτοσχεδίαζε δὲ μὲ ἀφάνταστον εὐχέθειαν. Εἰς τὸν ῥητορικὸν λόγον εἰδικώτερα προσέδωσε ἐκφραστικὴν δύναμιν καὶ μεθοδικότητα, χρησιμοποιῶντας τὶς τροπὲς καὶ τὶς ὑπαλλαγές, τὶς μεταφορὲς καὶ τὶς ἀλληγορίες, τὶς καταχρήσεις καὶ τὰ ὑπερδατά, τὶς ἀναδιπλώσεις καὶ τὶς ἐπαναλήψεις, τὶς ἀποστροφές, τὶς παρισώσεις καὶ τὰ ὁμοιοτέλευτα, σχήματα ποὺ κα: τέπληξαν τοὺς Αθηναίους, «εὐφυεῖς ὄντας καὶ φιλολόγους». ́Ο Περικλῆς, δ ̓ Αλκιδιάδης, ὁ Κριτίας... ὑπῆρξαν θαυμαστὲς τοῦ Γοργίου, ἐνῷ ὁ σοφὸς καὶ καλλιεπὴς ̓Αγάθων «πολλαχοῦ τῶν ἰάμδων ἐγοργίαζεν». Πλεῖστοι ̓Αθηναῖοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ̓Ισοκράτης, καὶ ὁ Λυκόφρων, καὶ ὁ Θουκυδίδης, μαθήτευσαν σ ̓ αὐτόν, φράσεις δὲ τοῦ τελευταίου, ὅπως ἡ περιδόητος «φιλοκαλοῦμεν μέτ ̓ εὐτελείας...», ἀποτελοῦν μιμήσεις ἢ παραλλαγὲς ἀναλόγων γοργίειων, ἄν δὲν ἀνήκουν στὸν ἴδιο τὸν σοφιστή, ὁ ὁποῖος τοὺς καλλιέργησε τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως καὶ τοῦ λόγου καὶ τοὺς χαλύδδωσε τὸ δημοκρατικὸν ἦθος. Οἱ Τριάκοντα τύραννοι στὰ πρόσωπα τῶν νέων αὐτῶν ὄρῆκαν τοῦς δεινότερους πολεμίους τους, γι ̓ αὐτὸ καὶ διὰ νόμου ἀπηγόρευσαν τὴν διδασκαλίαν τῆς ῥητοοικῆς, 'Ο ̓ Αριστοφάνης τέλος, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, μόνον ἐναντίον τῶν ἰσχυρῶν καὶ ἀξιολόγων προσώπων ἐξετόξευε τὰ σατιρικά του δέλη, κάνει λόγον στὶς «Νεφέλες» περὶ «ἐγγλωττογαστόρων» (Ξαὐτῶν ποὺ ζοῦν ἀπ’ τὴ γλῶσσαν τους) καὶ περὶ «ἀπατηλῶν ξενικῶν λόγων καὶ ἐξαπατώντων πρέσόεων», ἔχοντας κατὰ νοῦν τὸν Γοργία ἀσφαλῶς, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωποῦσε τὴν πόλιν του εἰς τὰς ̓Αθήνας. Ἢ πραγματεία τοῦ σοφιστοῦ «Περὶ τοῦ μὴ ὄντος» ἤ «Περὶ φύσεως» θεωρεῖται ἐξόχως σημαντιχὴ καὶ πρωτοποριακή, ἀποτελεῖ δὲ τὸ πληρέστερον δεῖγμα σοφιστικοῦ ἐπιχειρήματος. Εἶναι δύσκολο ν' ἀποφανθῇ κανεὶς μὲ δεδαιότητα περὶ τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῶν στόχων τῆς πραγματείας αὐτῆς. Πολλοὶ τὴ συσχετίζουν μὲ τὴν θεωρία τοῦ Παρμενίδου καὶ τὴν θεωροῦν παρῳδίαν της ἤ προσπάθειαν ἀναιρέσεως τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ̓Ελεατῶν' ἄλλοι τὴν θεωροῦν ὡς «ἕνα καθαρῶς μηδενιστικὸν κείμενον», ἐνῷ ὁ Νίτσε χαρακτηρίζει τὸν Γοργίαν ὡς «τὸν πρῶτον ὦλο- . κληρωμένον μηδενιστὴν τῆς Εὐρώπης»... Ο ̓Ισοκράτης τὴν χαρακτηρίζει «ἀξε-