ΟἹ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΕΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΑΙΓΙΣΝΟΥ κα. Γοργίας Ὃ Μένανδρος, δίδοντας στοὺς νεαροὺς ἠρωές του τὸ ὄνομα «Γοργίας», στὸ νοῦ του θὰ εἶχε τὸν /εοντῖνο, ὁ ὁποῖος ἔφθασε εἰς ἡλικίαν ἑκατὸν ὀκτὼ ἐτῶν, δια- τηρῶντας ὅλο τὸ σφρῖγος καὶ τὴν νεανικότητά του πρὸς δικαίωσιν τοῦ σοφοῦ ἴε- ρέως τῆς Σάιδος. πού, ὡς γνωστόν, ἤθελε τοὺς “Ελληνας «ἀεὶ παῖδας». Ερωτηθεὶς κάποτε, ποῦ ὤφειλε τὴν μακροζωία καὶ τὴν εὐρωστία του, εἶπεν: «οὐδὲν πώποτε ἡδονῆς ἤ ἑτέρου ἕνεκεν πράξας». ᾿Εγγίζοντος δὲ τοῦ τέλους του, ἔλεγε χαριτο- λογῶντας ὅτι «ἤδη µε ὁ ὕπνος ἄρχεται παρακατατίθεσθαι τῷ ἀδελφῷ (Ξ- θανάτῳ) αὐτοῦ». Ὃ Γοργίας ἀπέκτησε μεγάλην φήμην καὶ δόξαν, διότι ἐφεῦρε τὴν καλυτέραν τέχνην ἐχγυμνάσεως τῶν ψυχῶν διὰ τοὺς ἀγῶνας τῆς ἀρετῆς, δηλαδὴ τὴν ῥητο- οικήν, «ἥτις πάντα ὑφ᾽ αὑτῇ δοῦλα δι’ ἑκόντων, ἀλλ᾽ οὐ διὰ δίας ποιοῖτο», καθὼς ἔλεγεν. Εἰς τὸν λόγον εἰσήγαγε τὸ ὁρμητικὸν καὶ μεγαλόπρεπον ὕφος, τὶς ἀπροσ- δόκητες ἐκφράσεις, τὶς ἐμφαντικὲς παύσεις καὶ τὶς ξαφνικὲς μεταδάσεις, ποὺ τὸν καθιστοῦν σαγηνευτικὸν καὶ ἐπιδλητικόν: αὐτοσχεδίαζε δὲ μὲ ἀφάνταστον εὐχέ- θειαν. Εἰς τὸν ῥητορικὸν λόγον εἰδικώτερα προσέδωσε ἐκφραστικὴν δύναμιν καὶ μεθοδικότητα, χρησιμοποιῶντας τὶς τροπὲς καὶ τὶς ὑπαλλαγές, τὶς μεταφορὲς καὶ τὶς ἀλληγορίες, τὶς καταχρήσεις καὶ τὰ ὑπερδατά, τὶς ἀναδιπλώσεις καὶ τὶς ἐπα- ναλήψεις, τὶς ἀποστροφές, τὶς παρισώσεις καὶ τὰ ὁμοιοτέλευτα, σχήματα ποὺ κα: τέπληξαν τοὺς Αθηναίους, «εὐφυεῖς ὄντας καὶ φιλολόγους». ΄Ο Περικλῆς, δ᾽ Αλκιδιάδης, ὁ Κριτίας... ὑπῆρξαν θαυμαστὲς τοῦ Γοργίου, ἐνῷ ὁ σοφὸς καὶ καλλιεπὴς ᾿Αγάθων «πολλαχοῦ τῶν ἰάμδων ἐγοργίαζεν». Πλεῖστοι ᾿Αθηναῖοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ᾿Ισοκράτης, καὶ ὁ Λυκόφρων, καὶ ὁ Θουκυ- δίδης, μαθήτευσαν σ᾽ αὐτόν, φράσεις δὲ τοῦ τελευταίου, ὅπως ἡ περιδόητος «φι- λοκαλοῦμεν μέτ᾽ εὐτελείας...», ἀποτελοῦν μιμήσεις ἢ παραλλαγὲς ἀναλόγων γορ- γίειων, ἄν δὲν ἀνήκουν στὸν ἴδιο τὸν σοφιστή, ὁ ὁποῖος τοὺς καλλιέργησε τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως καὶ τοῦ λόγου καὶ τοὺς χαλύδδωσε τὸ δημοκρατικὸν ἦθος. Οἱ Τριάκοντα τύραννοι στὰ πρόσωπα τῶν νέων αὐτῶν ὄρῆκαν τοῦς δεινότερους πολεμίους τους, γι᾿ αὐτὸ καὶ διὰ νόμου ἀπηγόρευσαν τὴν διδασκαλίαν τῆς ῥητο- οικῆς, 'Ο᾽ Αριστοφάνης τέλος, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, μόνον ἐναντίον τῶν ἰσχυρῶν καὶ ἀξιολόγων προσώπων ἐξετόξευε τὰ σατιρικά του δέλη, κάνει λόγον στὶς «Νε- φέλες» περὶ «ἐγγλωττογαστόρων» (Ξαὐτῶν ποὺ ζοῦν ἀπ’ τὴ γλῶσσαν τους) καὶ περὶ «ἀπατηλῶν ξενικῶν λόγων καὶ ἐξαπατώντων πρέσόεων», ἔχοντας κατὰ νοῦν τὸν Γοργία ἀσφαλῶς, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωποῦσε τὴν πόλιν του εἰς τὰς ᾿Αθήνας. Ἢ πραγματεία τοῦ σοφιστοῦ «Περὶ τοῦ μὴ ὄντος» ἤ «Περὶ φύσεως» θεωρεῖται ἐξόχως σημαντιχὴ καὶ πρωτοποριακή, ἀποτελεῖ δὲ τὸ πληρέστερον δεῖγμα σοφι- στικοῦ ἐπιχειρήματος. Εἶναι δύσκολο ν' ἀποφανθῇ κανεὶς μὲ δεδαιότητα περὶ τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῶν στόχων τῆς πραγματείας αὐτῆς. Πολλοὶ τὴ συσχετίζουν μὲ τὴν θεωρία τοῦ Παρμενίδου καὶ τὴν θεωροῦν παρῳδίαν της ἤ προσπάθειαν ἀναιρέ- σεως τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ᾿Ελεατῶν' ἄλλοι τὴν θεωροῦν ὡς «ἕνα καθαρῶς μη- δενιστικὸν κείμενον», ἐνῷ ὁ Νίτσε χαρακτηρίζει τὸν Γοργίαν ὡς «τὸν πρῶτον ὦλο- . κληρωμένον μηδενιστὴν τῆς Εὐρώπης»... Ο ᾿Ισοκράτης τὴν χαρακτηρίζει «ἀξε-