ΕΘΝΙΚΑ Ἡ γενιὰ τῶν σαραντάρηδων Ἐκεῖνοι ποὺ ἐξεγέρθηκαν τὸ ’73 στὸ Πολυτεχνεῖο λένε ὅτι εἶχαν τὸν εὐσεβῆ πόθο νὰ ἀνακόψουν τὴν καταστροφικὴ πορεία τῆς χῶρας. Διέθεταν ἰδέες καὶ ὁράματα, ἐνῷ τὸ σθένος καὶ ὁ ἐνθουσιασμός τους τοὺς ἐνεψύχωναν νὰ συνεχίσουν ν’ ἀγωνίζωνται γιὰ τὸν καλύτερο κόσμο ποὺ – τόσο αὐτοὶ ὅσο καὶ πολλοὶ ἄλλοι πρὶν καὶ μετὰ ἀπ’ αὐτοὺς – εὐαγγελίζονταν. Αὐτὴ τὴ συζήτηση εἴχαμε ξεκινήσει μὲ τὸν φίλο μου τὸν Κρὶς ἐκεῖνο τὸ πρωινὸ τῆς ἐπετείου, πίνοντας καφὲ σὲ κεντρικὸ ζαχαροπλαστεῖο τῆς Ἀθήνας. Ὅπως μοῦ εἶχε προαναγγείλει τηλεφωνικῶς, ὅταν κανονίζαμε τὰ τῆς συναντήσεώς μας, μοῦ ἐπεφύλασσε μία ἔκπληξη γιὰ ἀργότερα. Ὁ Κρίς, ἕνας ἄνδρας γεροδεμένος, δεκαπέντε περίπου χρόνια μεγαλύτερός μου, ὁδηγὸς ταξὶ στὸ ἐπάγγελμα σήμερα, σπούδαζε τότε στὴ Σχολὴ Καλῶν Τεχνῶν. Μοῦ ἄρεσε νὰ συναναστρέφωμαι μαζύ του, καθὼς οἱ ἐν πολλοῖς ἰδιόρρυθμες ἀπόψεις του γιὰ πρόσωπα καὶ πράγματα μοῦ προξενοῦσαν ἐνδιαφέρον. – Τελικά, ἀνεξάρτητα ἀπὸ πολιτικὲς προτιμήσεις καὶ φρονήματα, ἐσεῖς οἱ σαραντάρηδες καὶ κάτι ὑπήρξατε ἰδιαίτερα μαχητικὴ γενιά, τοῦ εἶπα. – Ἀκριβῶς, ὅπως τὸ εἶπες. «Ὑπήρξαμε», εἶπε κυττάζοντας μὲ ἀπλανὲς βλέμμα στὸ δρόμο. – Τώρα δὲν αἰσθάνεσαι ὑπαρκτός; τὸν ρώτησα. – Ἀντὶ νὰ σοῦ ἀπαντήσω ἐγώ, ἔλα νὰ πεταχτοῦμε μέχρι τὸ Πολυτεχνεῖο νὰ λάβῃς τὴν ἀπάντηση ποὺ θέλεις, εἶπε καὶ χαμογέλασε. Κατηφορήσαμε περπατῶντας μέχρι τὸ Ἵδρυμα, ποὺ εἶχε τὴν τιμητική του. Τὸ σκηνικὸ γύρω μας ἴδιο ὅπως κάθε χρόνο. Κόσμος συγκεντρωμένος μὲ κόκκινα γαρύφαλλα στὰ πέτα, σκόρπια φυλλάδια, ἀναρτημένα ἀεροπανὼ στὶς κολῶνες, καὶ ἡ μουσικὴ τοῦ Μίκη συνοδευόμενη ἀπ’ τὶς φωνὲς τοῦ Μπιθικώτση καὶ τῆς Φαραντούρη νὰ καλύπτουν βελούδινα τὴν ὀχλαγωγία. Ἡ τεράστια γλυπτὴ κεφάλα (τοῦ Σβορώνου, ποὺ ποτὲ δὲν κατάλαβα γιατὶ εἶχε τοποθετηθῆ ἐκεῖ) ἦταν «πνιγμένη» στὰ γαρύφαλλα καὶ τὰ στεφάνια φοιτητῶν, μαθητῶν, ἀντιστασιακῶν καὶ λοιπῶν παρευρισκομένων. Γιὰ μιὰ στιγμὴ θυμήθηκα τὰ δικά μου μαθητικὰ χρόνια, ὅταν ξημέρωνε ἡ 17η Νοεμβρίου καὶ λόγῳ ἀργίας περιμέναμε νὰ ξεσκάσουμε λίγο, ἐρχόταν ὁ «σπασίκλας» τῆς τάξης μὲ τὸ ἀπουσιολόγιο στὸ χέρι καὶ τὸν ὑπεύθυνο καθηγητή, δίκην ταγματασφαλίτη ἀπὸ πάνω του, νὰ «πάρῃ» παρουσίες. Οὐαὶ τοῖς ἀπουσιάσασι! Καθὼς ἤμουν ἀφῃρημένος γιὰ λίγο, ὁ Κρὶς μὲ τράβηξε ἀπὸ τὸ μανίκι. – Δῶσε προσοχὴ τώρα, μοῦ εἶπε. Ἀπὸ τὰ μεγάφωνα ἀκουγόταν τὸ «προσκλητήριο νεκρῶν». Μοῦ φάνηκε περίεργο, ἀλλὰ εἶχα τὴν ἐντύπωση ὅτι τὰ ὀνόματα καὶ ὁ ἀριθμός τους στὸν κατάλογο τῶν πεσόντων δὲν ἦταν τὰ ἴδια μ’ αὐτὰ ποὺ εἶχαν ἀκουσθῆ ἄλλες φορές. Τέλος πάντων, ἴσως νὰ ἔκανα καὶ λάθος. Σίγουρα ὅμως δὲν ἔσφαλα,