ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ Εἰκόνες ἀπὸ τὴν πολιορκία τοῦ Μεσολογγιοῦ [Περισσότερο εὔγλωττο ἀπὸ οἰαδήποτε κριτικὴ τῶν διαφόρων «ἑρμηνειῶν» τοῦ 2], ποὺ ἐπιχειροῦν ἀπὸ διάφορες δογματικὲς σκοπιὸς οἱ πάσης ἰδεολογικῆς ἀποχρώσεως ἱστορικοὶ καὶ διανοούμενοι, εἶναι τὸ ἀπόσπασμα τῆς περιγραφῆς τῆς πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου ἀπὸ ἔναν αὐτόπτη μάρτυρα, ποὺ ἀκολουθεῖ. Ὁ συγκλονιστικὸς ἰδεαλισμός, ὁ φλογερὸς ἔρωτας γιὰ τὴν ἐλευθερία - Ἑλλάδα, ἡ ὄψιστη--- χωρὶς κανένα ὑλικὸ μέσο, οὔτε κὰν τροφὴ ---ἀρετή, ἡ σκληρὴ ἀποφασιστικότητα καὶ ἡ ἀκατάβλητη ψυχικὴ δύναμη τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐνωμένου, ὡς συνόλου, ἀπαρτιζόμενου ἀπὸ κληρικούς, κοτσαμπάσήδες, στρατιωτικοὺς ἡγέτες καὶ ἁπλοῦς μαχητές, ἅμαχους, γυναῖκες--- συνόλου ὅπου δὲν μπορεῖς νὰ διακρίνης οὔτε ἴχνος ταδικῆς, οἰκονομοκοινωνικῆς ἡ ὁποιασδήποτε ἄλλης διακρίσεως, ̓ ἀπὸ ἐκεῖνες ποὺ οἱ δογματικοὶ ἐπιχειροῦν νὰ εἰσαγάγουν στὴν ἱστορία καὶ τὴ ζωὴ τῆς ἀνθρωπότητας--- ἀναδύονται σὰν ρωμαλέο δωρικὸ σύμβολο στοὺς αἰῶνες ἀπὸ τὶς ἁπλὲς κι ἀπέρητες γραμμὲς τῆς περιγραφῆς: Ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 2 ὑπῆρδε καρπὸς τοῦ πόθου τῆς ἐλευθερίας ἀπλῶς, τῆς ἔμφυτης αὐτῆς ὑπέρτατης ἰδέας καὶ ἀξίας, ποὺ ὑπάρχει σ ̓ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ἀνεξάρτητα τυπικῶν ἰδιοτήτων, καὶ τιμᾶται ἀπ ̓αὐτοὺς περισσότερο κι ἀπὸ τὴ ζωή τους, ἀφοῦ θυσιάζουν τὴ δεύτὲρῆ χάριν τῆς πρώτης. Ἕνα τέτοιο σύνολο μὲ τέτοιες ἀρετές, σὰν κι αὐτὲς ποὺ ἀναφάνηκαν μέσα στὴ «μάντρα» τοῦ Μεσολογγιοῦ, δὲν μπορεῖ νὰ μὴ μεγαλουργήση καὶ πάλι, ἄν μπορέση ν ̓ ἁπαλλαγῆ κάποτε ἀπὸ τὸν ἀνθρωποβόρο δογματισμὸ καὶ οἰκονομισμὸ μὲ τὸν ὁποῖο τὸ μπόλιασαν οἱ παρανοϊκοὶ ἐκφυλιστὲς τῆς ἀνθρωπότητας. : Τὸ ἀπόσπασμα ἐλήφθη ἀπὸ τὰ «Στρατιωτικὰ ̓Ενθυμήματα» τοῦ Μακεδόνα ἀγωνιστὴ τοῦ Μεσολογγίου Νικολάου Κασομούλη (ἔκδ. 1]. Βλαχογιάννη, τ. 8, σσ. 240-68), γνωστοῦ γιὰ τὴν ἄκρα εἰλικρίνεια κι ἀπόλυτη ἀξιοπιστία τῶν πληροφοριῶν του. Οἱ ὑποσημειώσεις εἶναι τοῦ ]. Βλαχογιάννη. Τηρεῖται ἡ ὀρθογραφία τοῦ πρωτότυπου]. ̓Απὸ τὰ μέσα Φεβρουαρίου 1826, ἄρχισαν πολλαὶς φαμελλιαὶς νὰ ὑστεροῦνται τὸ ψωμί. Μία Μισολογγίτισσα, Βαρβάρηνα ὠνομάζετο, ἥτις περίθαλπεν ἀσθενῆν καὶ τὸν αὑταδελφόν μου Μῆτρον, ἐτελείωσεν τὴν θροφήν της, καὶ μυστικά, μαζὶ μὲ ἄλλαις δύο φαμελλιαὶς Μισολογγίτικες, ἔσφαξαν ἕνα γαϊδουράκι, πωλάρι καὶ τὸ ἔφαγαν. Ταὶς πῦρα ὁποῦ ἔτρωγαν ἐρώτησα ποῦ ηὗραν τὸ κρέας, καὶ τρόμαξεν ἡ ψυχή μου ὅταν ἄκουσα ὅτι ἦταν γαϊδοῦρι. Μία συνδροφιά στρατιωτῶν Κραβαριτῶν εἶχεν ἕναν σκύλον καί, κρυφὰ καὶ αὐτοί, τὸν ἔσφαξαν καὶ τὸν μαγείρευσαν. Ἐμαθητεύθη καὶ τοῦτο. Ἡμέραν παρ ̓ ἡμέραν αὐξάνουσα ἡ πεῖνα, ἔπεσεν καὶ ἡ πρόληψις καὶ ὅλα τοῦ νὰ τρώγουν ἀκάθαρτα, καὶ ἄρχισαν ἀναφανδὸν πλέον νὰ σφάζουν ἄλογα, μουλάρια καὶ γαϊδούρια, καὶ ἀκόμη νὰ τὰ πωλοῦν μία λίρα τὴν ὀκᾶ οἱ ἰδιοκτῆται των ---καὶ ποῦ νὰ προφθάσουν; Τρεῖς ἡμέραις ἀπέρασαν, καὶ ἐτελείωσαν καὶ αὐτὰ τὰ ζῶα. Περὶ τὰ τέλη Φεβρουαρίου, οἱ στρατιῶται ἄλλοι εἶχαν ἀπὸ 2-3 ὁκ. ἀλεῦρι ἕκαστος, καὶ ἄλλοι καθόλου. Ἐδιορίσθη μία ἐπιτροπὴ νὰ παρατηρήσῃ εἰς ὅλας τὰς οἰκίας, καὶ εἰς τὰ κιβώτια ἀκόμη τῶν οἰκογενειῶν, καὶ ὅ,τι ἀλεῦρι εὑρεθῇ νὰ συνάξῃ διὰ νὰ διανεμηθῆ κατ ̓ ἄνδρα εἰς ὅλους, στρατιώτας καὶ πολίτας, μικροὺς καὶ μεγάλους, ὥστε νὰ σώσωμεν τὴν θροφὴν ὅλοι ἴσια. Ἐξετάσασα κατὰ σειρὰν ὅλας τὰς οἰκίας, μόλις εὖρεν 600 ὀκάδες: καὶ ἕως 600 ἄλλες ὁκ. ὁποῦ εἶχαν αἱ εὑρεθεῖσαι σάκκιναις, 1200. Τοῦτο τὸ ἀλεῦρι ἐμοιράσθη μὲ ἔν φιλτζιάνι ὡς μέτρον. Ἐμοίρασαν καὶ ἀπὸ ἕν φιλτζιάνι κουκκιά. "Αρχισαν λοιπὸν νὰ σμίγουν ἑτοῦτο τὸ ὀλίγον κουκκὶ καὶ ἀλεῦρι εἰς τὴν τέντζερην καὶ νὰ βάνουν μέσα καὶ καβούρους στουμπίζοντές τους. Ὁ συνεργάτης τοῦ Κου Γ. Μεσθενέα τυπογράφου, καθήμενος εἰς τὴν οἰκίαν μας, ἔσφαξεν καὶ ἔφαγεν μίαν γάταν, καὶ ἔβαλεν τὸν ψυχογυιόν τοῦ Στορνάρη καὶ ἐσκότωσεν ἄλλην μίαν. Τοῦτος ὑπέμνησεν εἰς τοὺς ἄλλους νὰ πράξουν τὸ ἴδιον, καὶ εἰς ὀλί-