ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ Εἰκόνες ἀπὸ τὴν πολιορκία τοῦ Μεσολογγιοῦ [Περισσότερο εὔγλωττο ἀπὸ οἰαδήποτε κριτικὴ τῶν διαφόρων «ἑρμηνειῶν» τοῦ 2], ποὺ ἐπιχειροῦν ἀπὸ διάφορες δογματικὲς σκοπιὸς οἱ πάσης ἰδεολογικῆς ἀποχρώσεως ἱστορικοὶ καὶ διανοούμενοι, εἶναι τὸ ἀπόσπασμα τῆς περιγραφῆς τῆς πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου ἀπὸ ἔναν αὐτόπτη μάρτυρα, ποὺ ἀκολουθεῖ. Ὁ συγκλονιστικὸς ἰδεαλισμός, ὁ φλογερὸς ἔρωτας γιὰ τὴν ἐλευθερία - Ἑλλάδα, ἡ ὄψιστη--- χωρὶς κανένα ὑλικὸ µέσο, οὔτε κὰν τροφὴ ---ἀρετή, ἡ σκληρὴ ἀποφασι- στικότητα καὶ ἡ ἀκατάβλητη ψυχικὴ δύναμη τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐνωμένου, ὡς συ- νόλου, ἀπαρτιζόμενου ἀπὸ κληρικούς, κοτσαµπάσήδες, στρατιωτικοὺς ἡγέτες καὶ ἁπλοῦς µαχητές, ἅμαχους, γυναῖκες--- συνόλου ὅπου δὲν μπορεῖς νὰ διακρί- νης οὔτε ἴχνος ταδικῆς, οἰκονομοκοινωνικῆς ἡ ὁποιασδήποτε ἄλλης διακρίσεως, ᾿ ἀπὸ ἐκεῖνες ποὺ οἱ δογματικοὶ ἐπιχειροῦν νὰ εἰσαγάγουν στὴν ἱστορία καὶ τὴ ζωὴ τῆς ἀνθρωπότητας--- ἀναδύονται σὰν ρωμαλέο δωρικὸ σύμβολο στοὺς αἰῶνες ἀ- πὸ τὶς ἁπλὲς κι ἀπέρητες γραμμὲς τῆς περιγραφῆς: Ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 2 ὑπῆρ- δε καρπὸς τοῦ πόθου τῆς ἐλευθερίας ἀπλῶς, τῆς ἔμφυτης αὐτῆς ὑπέρτατης ἰδέας καὶ ἀξίας, ποὺ ὑπάρχει σ᾿ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ἀνεξάρτητα τυπικῶν ἰδιοτήτων, καὶ τιμᾶται ἀπ ᾽αὐτοὺς περισσότερο κι ἀπὸ τὴ ζωή τους, ἀφοῦ θυσιάζουν τὴ δεύτὲ- ρῆ χάριν τῆς πρώτης. Ἕνα τέτοιο σύνολο μὲ τέτοιες ἀρετές, σὰν κι αὐτὲς ποὺ ἀ- ναφάνηκαν µέσα στὴ «μάντρα» τοῦ Μεσολογγιοῦ, δὲν μπορεῖ νὰ μὴ µεγαλουργή- ση καὶ πάλι, ἄν µπορέση ν᾿ ἁπαλλαγῆ κάποτε ἀπὸ τὸν ἀνθρωποβόρο δογματισμὸ καὶ οἰκονομισμὸ μὲ τὸν ὁποῖο τὸ μπόλιασαν οἱ παρανοϊκοὶ ἐκφυλιστὲς τῆς ἀνθρω- πότητας. : Τὸ ἀπόσπασμα ἐλήφθη ἀπὸ τὰ «Στρατιωτικὰ ᾿Ενθυμήματα» τοῦ Μακεδόνα ἀγωνιστὴ τοῦ Μεσολογγίου Νικολάου Κασομούλη (ἔκδ. 1]. Βλαχογιάννη, τ. 8, σσ. 240-68), γνωστοῦ γιὰ τὴν ἄκρα εἰλικρίνεια κι ἀπόλυτη ἀξιοπιστία τῶν πληρο- φοριῶν του. Οἱ ὑποσημειώσεις εἶναι τοῦ ]. Βλαχογιάννη. Τηρεῖται ἡ ὀρθογραφία τοῦ πρωτότυπου]. ᾿Απὸ τὰ µέσα Φεβρουαρίου 1826, ἄρχισαν πολλαὶς φαμελλιαὶς νὰ ὑστεροῦνται τὸ ψωμί. Μία Μισολογγίτισσα, Βαρβάρηνα ὠνομάζετο, ἥτις περίθαλπεν ἀσθενῆν καὶ τὸν αὑταδελφόν µου Μῆτρον, ἐτελείωσεν τὴν θροφήν της, καὶ μυστικά, μαζὶ μὲ ἄλλαις δύο φαμελλιαὶς Μισολογγίτικες, ἔσφαξαν ἕνα γαϊδουράκι, πωλάρι καὶ τὸ ἔφαγαν. Ταὶς πῦ- ρα ὁποῦ ἔτρωγαν ἐρώτησα ποῦ ηὗραν τὸ κρέας, καὶ τρόµαξεν ἡ ψυχή µου ὅταν ἄκου- σα ὅτι ἦταν γαϊδοῦρι. Μία συνδροφιά στρατιωτῶν Κραβαριτῶν εἶχεν ἕναν σκύλον καί, κρυφὰ καὶ αὐτοί, τὸν ἔσφαξαν καὶ τὸν µαγείρευσαν. Ἐμαθητεύθη καὶ τοῦτο. Ἡμέραν παρ᾽ ἡμέραν αὐξάνουσα ἡ πεῖνα, ἔπεσεν καὶ ἡ πρόληψις καὶ ὅλα τοῦ νὰ τρώγουν ἀκάθαρτα, καὶ ἄρχισαν ἀναφανδὸν πλέον νὰ σφάζουν ἄλογα, μουλάρια καὶ γαϊδούρια, καὶ ἀκόμη νὰ τὰ πωλοῦν μία λίρα τὴν ὀκᾶ οἱ ἰδιοκτῆται των ---καὶ ποῦ νὰ προφθάσουν; Τρεῖς ἡμέραις ἀπέρασαν, καὶ ἐτελείωσαν καὶ αὐτὰ τὰ ζῶα. Περὶ τὰ τέλη Φεβρουαρίου, οἱ στρατιῶται ἄλλοι εἶχαν ἀπὸ 2-3 ὁκ. ἀλεῦρι ἕκαστος, καὶ ἄλλοι καθό- λου. Ἐδιορίσθη μία ἐπιτροπὴ νὰ παρατηρήσῃ εἰς ὅλας τὰς οἰκίας, καὶ εἰς τὰ κιβώτια ἀκόμη τῶν οἰκογενειῶν, καὶ ὅ,τι ἀλεῦρι εὑρεθῇ νὰ συνάξῃ διὰ νὰ διανεμηθῆ κατ᾽ ἄν- δρα εἰς ὅλους, στρατιώτας καὶ πολίτας, μικροὺς καὶ μεγάλους, ὥστε νὰ σώσωμεν τὴν θροφὴν ὅλοι ἴσια. Ἐξετάσασα κατὰ σειρὰν ὅλας τὰς οἰκίας, μόλις εὖρεν 600 ὀκάδες: καὶ ἕως 600 ἄλλες ὁκ. ὁποῦ εἶχαν αἱ εὑρεθεῖσαι σάκκιναις, 1200. Τοῦτο τὸ ἀλεῦρι ἐμοι- ράσθη μὲ ἔν φιλτζιάνι ὡς μέτρον. Ἐμοίρασαν καὶ ἀπὸ ἕν φιλτζιάνι κουκκιά. "Αρχισαν λοιπὸν νὰ σμίγουν ἑτοῦτο τὸ ὀλίγον κουκκὶ καὶ ἀλεῦρι εἰς τὴν τέντζερην καὶ νὰ βάνουν μέσα καὶ καβούρους στουμπίζοντές τους. Ὁ συνεργάτης τοῦ Κου Γ. Μεσθενέα τυπογράφου, καθήμενος εἰς τὴν οἰκίαν μας, ἔσφαξεν καὶ ἔφαγεν μίαν γάταν, καὶ ἔβαλεν τὸν ψυχογυιόν τοῦ Στορνάρη καὶ ἐσκότω- σεν ἄλλην μίαν. Τοῦτος ὑπέμνησεν εἰς τοὺς ἄλλους νὰ πράξουν τὸ ἴδιον, καὶ εἰς ὀλί-