ΜΙΧΑΗΛ ΠΕΡΑΝΘΗΣ Ἢ Κλεφτουριὰ Οἱ πληθυσμιακὲς κινήσεις μετὰ τὴν "Αλώση εἶχαν σὰν κύρια κατεύθυνση τὶς ὀρεινὲς περιφέρειες, σὲ σημεῖο ποὺ ἡ βουνίσια Ἑλλάδα νὰ διαθέτει μὲ τὸν καιρὸ πληθυσμὸ ὑπερτριπλάσιον ἀπὸ ἐκεῖνον τοῦ κάμπου. 'Οβουνίσιος αὐτὸς ἑλληνισμὸς δὲν εἶναι μόνον ἀριθμητικὰ ὑπέρτερος, ἀλλὰ καὶ ἔμπρακτα δυναμικός, καθὼς τροφοδοτεῖται ᾱδιάλειπτα ἀπὸ τὰ ξεσηκωμένα νιάτα τοῦ κάμπου ποὺ πυκνώνουν ὁλοένα τὶς τάξεις του. Ὅπως οἱ νέοι τῶν νήσων ἑπανδρώνουν τὸ βενετσιάνικο ναυτικὸ ἤ συγκροτοῦν ἕφιππες ὕλες καὶ πεζὰ ἁποσπάσματα στὴν ὑπηρεσία δυτικῶν ἡγεμόνων ποὺ ἑτοιμάζονται νὰ πολεμήσουν τὸν τοῦρκο, ἔτσι καὶ οἱ νέοι τῆς τουρκικῆς ὑποτέλειας, ἀγανακτώντας ἀπὸ τὶς ἀδικίες καὶ τινάζοντας τὴν παθητική τους ὑποταγή, περνοῦν στὴν ἐνεργὸ ἁντίσταση: | γὰ τρώγω τούρκικα κορμιά, σκλάβο νὰ μὴ μὲ λένε... Ἢ μόνη διέξοδος ποὺ τοὺς ἔμενε ἦταν «νὰ βγοῦν στὸ κλαρί», νὰ γίνουν κλέφτες, νἄχω τὰ βράχια ἀδέρφια μου, τὰ δέντρα συγγενάδια, νὰ μὲ κοιμίζουν πέρδικες, νὰ μὲ ξυπνοῦν τ ̓ ἀηδόνια... Τὸ ψυχικὸ σθένος δὲν τοὺς ἔλειπε, τούρκους ἐγὼ δὲν σκιάζομαι, πασάδες δὲν φοβοῦμαι, φτάνει νὰ ζώνονταν.τὸ ντουφέκι καὶ τὸ σπαθί, ποὺ τἄχει καμάρι ἡ λεβεντιὰ κι ὁ κλέφτης περηφάνεια. Θὰ μποροῦσαν τότε κι’ αὐτοὶ νὰ καμαρώνουν, “ντουφέκι μου περήφανο, σπαθί μου παινεμένο καὶ νὰ ποῦν τὸ μεγάλο λόγο τῆς ἐθνικῆς τοὺς πίστης: - ἔχω πασά μου τὸ σπαθί, βεζύρη τὸ ντουφέκι! Ἔτσι, τὴν ἄνοιξη, κάθε ἄνοιξη, ἑκατοντάδες ἄνοιξες, καινούργιες φουρνιὲς ἀπὸ νέους σκαρφάλωναν τὰ ραχόπλαγα κι ἔφταναν στὰ λημέρια, ὅπου οἱ παλιοί τοὺς περίμεναν καὶ τοὺς καλοδέχονταν: --καλῶς το τ ̓ ἄξιο τὸ παιδὶ καὶ τ ̓ ἄξιο παληκάρι! Οἱ ἀφίξεις ἀπὸ χρόνο σὲ χρόνο ἐπύκνωναν καὶ τ ̓ ἀνυπόταχτα νιάτα τοῦ κάμπου ἀνανέωναν τὸ σφρίγος τῆς ὀρεινῆς Ἑλλάδας, ποὺ πολλαπλασιάζονταν εὕρωστη, ἐπεκτείνονταν ἔνοπλη καὶ στέργιωνε ἐλεύθερη. Οἱ τοῦρκοι, μιὰ καὶ τοὺς ἐνδιέφερε ὁ εὔκολος καὶ ἄμεσος πλουτισμός, δὲν καταδέχονταν ν ̓ ἀσχοληθοῦν μὲ τὶς ὀρεινὲς περιφέρειες. Ὅλη τους τὴν πιεστικότητα τὴν ἀσκοῦσαν στὰ εὔφορα πεδινὰ ἐδάφη. Ἣ Θεσσαλία, ποὺ ἔπεσε πρώτη στὶς ἐξοντωτικές τους μεθόδους, ἦταν καὶ ἡ πρώτη ποὺ τροφοδότησε μὲ τοὺς ἀπελπισμένους της τὸν "Ὄλυμπο καὶ τὸν Κίσσαβο, πρῶτα καὶ πολυτραγουδισμένα ὁρμητήρια τοῦ κλεφταρματολισμοῦ. Μὲ τὴν σειρά τους ἐπανδρώθηκαν οἱ ὀρεινοὶ ὄγκοι τῆς Μακεδονίας, τῆς Ἢπείρου, τῆς Ρούμελης. Καὶ καθὼς τὸ ἕνα βουνὸ δένονταν μὲ τὸ ἄλλο, ἐπικοινωνώντας μεταξύ τους, σχηματίστηκε μιὰ μεγάλη ὀρεινὴ ἐπικράτεια, ἀπρόσιτη στὸν τοῦρκο, ὅπου οἱ χωρικοὶ καὶ οἱ κλέφτες μποροῦσαν νὰ κινοῦνται ἐλεύθεροι. Ὃ Κ. Κούμας σημειώνει σχετικὰ πὼς ἡ τουρκοκρατούμενη ἐπικράτεια κατανέμεται σὲ «κώμας κατοικουμένας ὑπὸ μόνων χριστιανῶν» καὶ σὲ «κώμας κατοικουμένας. τὸ πλεῖστον μέρος ὑπὸτούρκων». Καὶ μᾶς δίνει γιὰ τὴν πρώτη περίπτωση μιὰ χαρακτηριστικὴ ἐξεικόνιση: «Εἰς κωμοπόλεις καὶ εἰς χωρία ὅπου ἐκατοίκουν μόνον χριστιανοί, τὰ κακὰ ταῦτα (τῆς δουλείας) ἦσαν ἄγνωστα. Οἱ κωμοπολίται μὲ τέχνας διαφόρους, ἐξαιρέτως τὴν ὑφαντικήν, τὴν ἀμπελουργίαν καὶ μεταξουργίαν, ἠδύναντο νὰ φθάσωσιν εἰς ἀκμὴν ἀξιόλογον. ̓Πολλοὶ τούτων διετήρουν καὶ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ ἐστολίζοντο μὲ γνώσεις μετρίας τῆς γλώσσης, τῆς ἱστορίας καὶ τῆς θρησκείας». Οἱ γηγενεῖς ὀρεσίβιοι καὶ τὰ διάσπαρτα μοναστήρια συμπαραστάθηκαν ὁμόψυχα