H ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ KAI O ΔΙΟΝΥΣΟΣ Τὸ δίλημμα, ἂν ἡ τηλεόρασις παράγῃ τέχνη, εἶναι ψευδές· ὅπως ψευδῶς εἶχε τεθῆ στὶς ἀρχὲς τοῦ αἰῶνος μας γιὰ τὸν κινηματογράφο. Ἡ τηλεόρασις ὄχι μόνο παράγει καὶ ἀναπαράγει ἄλλες μορφὲς τέχνης (μετάδοσις κινηματογραφικῶν ἔργων, θεατρικῶν καὶ χορευτικῶν παραστάσεων, ἐκθέσεων εἰκαστικῶν ἔργων), ἀλλὰ ἡ τηλεόρασις ἔχει καὶ τὴν δύναμι νὰ μετατρέπῃ τὴν εἰδησεογραφία σὲ θέαμα, ὅπως ἐσημειώθη σὲ προηγούμενο ἄρθρο («Δαυλὸς», τ 205, Ἰανουάριος 1999). Ἀπὸ τὴν ἄποψιν αὐτὴ ἡ τηλεόρασις ἔχει βαθμὸ συγγενείας μὲ τὸ θέαμα τὸν ἴδιο ποὺ ἔχει ἡ ἔντυπη δημοσιογραφία μὲ τὴν λογοτεχνία. Βεβαίως ἡ παραγωγὴ ἔργου τέχνης ἀπὸ τὴν τηλεόρασιν ὑπακούει στὶς ἴδιες προϋποθέσεις μὲ τὴν καλλιτεχνικὴν δημιουργίαν τῶν ὁμοειδῶν τεχνῶν (θεάτρου καὶ κινηματογράφου). Καὶ σημεῖο κρίσεως γιὰ τὴν καλλιτεχνικὴ δημιουργία δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὸν ὁρισμὸ τῆς τραγῳδίας ἀπὸ τὸν Ἀριστοτέλη, ποὺ σίγουρα ἰσχύει καὶ γιὰ τὸ σύγχρονο θέατρο καὶ γιὰ τὸν κινηματογράφο καὶ γιὰ τὴν τηλεόρασιν. Οἱ ἰδιαίτερες αἰσθητικὲς διαφορὲς στὴν μορφὴ τῆς κάθε τέχνης δὲν ἀλλάζουν τὸν γενικώτερο κανόνα ποὺ πρέπει νὰ τὶς διέπῃ. Πρὶν ὅμως δοῦμε τὴν ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ γενικώτερου κανόνα στὴν τηλεόρασιν, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἐξετάσουμε τὶς συνθῆκες ποὺ ἐγέννησαν τὴν τηλεόρασιν. Γιατὶ τὴν τηλεόρασιν δὲν τὴν ἐγέννησε ἡ σύγχρονη τεχνολογία, ἀλλὰ ἐσωτερικὲς ἀνθρώπινες ἀνάγκες, ποὺ ἐξεμεταλλεύθησαν ἁπλῶς τὴν ὑπάρχουσα προηγμένη τεχνολογία. Ἡ τραγῳδὸς κ. Ἀσπασία Παπαθανασίου στὴ συνέντευξιν ποὺ παρεχώρησε στὸν «Δαυλὸ» (τ. 204, Δεκέμβριος 1998) παρετήρησε σωστά, ὅτι ἡ τραγῳδία ἀπέθανε μαζὶ μὲ τὴν Ἀθηναϊκὴ Δημοκρατία στὸ τέλος τοῦ 5ου π.X. αἰῶνος. Θὰ ἦταν ἄδικο γιὰ τὴν τότε κοινωνία νὰ ἰσχυρισθῇ κάποιος, ὅτι μὲ τὸν θάνατο τοῦ Εὐριπίδου ἐχάθησαν οἱ ἄξιοι ἄνθρωποι νὰ γράψουν τραγῳδίες καὶ νὰ τὶς παραστήσουν. Ἡ τραγῳδία ἐξέφρασε τὴν ἄμεση Ἀθηναϊκὴ Δημοκρατία, ποὺ μετὰ τὴν πτῶσιν της τὸ 404 (τέλος τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου) δὲν ἀνεβίωσε ἀκριβῶς ἡ ἴδια μετὰ τὴν ἀποκατάστασίν της. Ἡ τραγῳδία ἡ κλασσική, ὄχι ἡ ὕστερη, ἦταν κυριολεκτικὰ δημιούργημα τῆς πόλεως μέσα στὰ στενὰ γεωγραφικά της ὅρια. Γιὰ τὸν λόγον αὐτό, παρ’ ὅλο ποὺ θέατρα ὑπάρχουν σὲ ὅλο τὸν ἑλλαδικὸ χῶρο, δὲν ἔχουμε παραγωγὴ κλασσικῶν θεατρικῶν ἔργων. Ἂν ὑπῆρχε τέτοια μεγάλη παραγωγή, κάτι θὰ εἶχε διασωθῆ. Ἐξ ἄλλου κανεὶς δὲν ἐτόλμησε μέχρι σήμερα νὰ ὁμιλήσῃ περὶ Μακεδονικοῦ θεάτρου, ἐπειδὴ ὁ Εὐριπίδης ἔζησε στὴν αὐλὴ τοῦ Ἀρχελάου καὶ ἔγραψε ἔργα ἐκεῖ· ἢ γιὰ Συρακούσιο, ἐπειδὴ ὁ Αἰσχύλος ἔζησε καὶ ἔγραψε ἔργα στὴν αὐλὴ τοῦ Ἱέρωνος. Ἡ κλασσικὴ τραγῳδία εἶναι ἄρρηκτα συνυφασμένη μὲ τὴν πόλιν τῆς Παλλάδος καὶ μὲ τὸν 5ον αἰῶνα. Ὁ φρικτὸς ἐμφύλιος Πελοποννησιακὸς πόλεμος καθὼς καὶ ὁ Θηβαϊκὸς διέγραψαν τὴν ἀνάγκη συνενώσεως τῶν ἑλληνικῶν φύλων κάτω ἀπὸ ἑνιαία διοί-