ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
206ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1999
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Γιατί δεν απέδρασε ο Αλ. Υψηλάντης από το αυστριακό κάτεργο Μούνκατς — ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ
Κείμενο φύλλου
Γιατὶ δὲν ἀπέδρασε ὁ Ἀλ. Ὑψηλάντης
ἀπὸ τὸ αὐστριακὸ κάτεργο Μούνκατς
Μετὰ τὴ διάλυση (Ἰούνιος 1821) τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ποὺ τὸν Φεβρουάριο τοῦ 1821
ἄρχισε τὴν ἐπανάσταση στὴ Μολδοβλαχία, οἱ δυνάμεις ποὺ εἶχαν ἐμπλακῆ στὴν τροπὴ τῶν γεγονότων
θέλησαν νὰ ἀπαλλαγοῦν μὲ κάθε τρόπο ἀπὸ τὸν ἐθνεγέρτη Ἀλέξανδρο Ὑψηλάντη
(1792-1828). Ἡ Ρωσία ἤθελε νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὸν πρίγκιπα, ποὺ τῆς θύμισε τὶς κατηγορίες
ποὺ τὴν βάρυναν γιὰ τὴ στάση ποὺ κράτησε στὰ γεγονότα τῆς Μολδοβλαχίας. Ἡ Τουρκία ἤθελε
τὸν ἥρωα τῆς Ἑλλην. Ἐπανάστασης, γιὰ νὰ κάμψῃ τὸ ἐπαναστατικὸ φρόνημα τῶν Ἑλλήνων.
Ἡ θέλησή της ὅμως σκόνταψε στὴ Ρωσία, ποὺ δὲν ἐπέτρεπε τὴ διαπόμπευση ἑνὸς ἔστω
καὶ ἀποκηρυγμένου ἀξιωματικοῦ της. Ἡ Αὐστρία λόγῳ Μέττερνιχ (1773-1859) καὶ συνοριακῆς
γειτνίασης μὲ τὰ γεγονότα ἀνέλαβε νὰ τὸν παγιδεύσῃ. Γιὰ νὰ περάσῃ τὰ αὐστριακὰ σύνορα ὁ
Ἀλ. Ὑψηλάντης, δόθηκε ἡ ὑπόσχεση – ἡ ὁποία δὲν τηρήθηκε – ὅτι μέσῳ Ἁμβούργου θὰ πήγαινε
στὴν Ἀμερική. Ἡ ἐπιτυχία στηριζόταν στὸν πόθο τοῦ Ἀλ. Ὑψηλάντη ἔστω καὶ μέσῳ
Ἀμερικῆς νὰ γύριζε στὴν ἐπαναστατημένη Ἑλλάδα. Ἐκ τῶν ὑστέρων – 1822 – καὶ ἐντελῶς κυνικά
ὁ ὑπουργὸς στρατιωτικῶν τῆς Αὐστρίας Bellegarde ἔγραφε πρὸς τὸν φυλακισμένο πρίγκιπα:
«Ἐπλανᾶσθε, λοιπόν, ἐντελῶς, πρίγκιψ, καὶ ἀγνοῶ διατὶ ἐπιστεύσατε ὅτι ἦτο δυνατὸν
κατόπιν τῶν ὅσων συνέβησαν νὰ εἰσέλθητε καὶ νὰ διαβῆτε τὴν Αὐστριακὴν ἐπικράτειαν ἐλευθέρως,
μεταβαίνοντες κατὰ τὸ συμφέρον ὑμῶν εἰς Ἁμβοῦργον ἢ ἀλλαχοῦ».
Ἡ πρόθεση τῶν Αὐστριακῶν ἦταν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ εἴσοδος μόνο στὸν Ἀλέξανδρο, ὅμως κατόπιν
ἐπιμονῆς του καὶ γιὰ εὐνόητους λόγους – ὁ Μέττερνιχ θεωροῦσε τὸν ἐπαναστάτη πρίγκιπα
«ἐπικίνδυνον ἄνδρα» καὶ τὴ στιγμὴ τῆς σύλληψής του «ποθητὴν εὐκαιρίαν» – πέρασαν τὰ σύνορα
οἱ ἀδελφοί του Γεώργιος καὶ Νικόλαος καὶ ἡ μικρὴ συνοδεία του, ὁ ὑπασπιστὴς Γεώργιος
Λασσάνης, ὁ συμπολεμιστὴς Γεράσιμος Ὀρφανὸς καὶ οἱ ὑπηρέτες Κωνσταντῖνος Καβαλερόπουλος
καὶ ὁ Πολωνὸς Βέντσελ Χορνόφσκυ. Τὸ ἀπομακρυσμένο φρούριο Μούνκατς ἀπετέλεσε
τὴν εἱρκτὴ τῶν Ὑψηλαντῶν γιὰ δύο χρόνια (1821-823). Ἐπελέχθη ἀπὸ τὸν Μέττερνιχ,
γιατὶ ἀποτελοῦσε ἐγγύηση πολλῶν δεινῶν, μὰ καὶ γιατὶ ἦταν ὁ ἀσφαλέστερος τρόπος γιὰ νὰ
«ταφοῦν» ζωντανοὶ οἱ Ὑψηλάντες. Ἐξ αἰτίας τῶν ἀπάνθρωπων συνθηκῶν κράτησης,τῆς μεγάλης
αὐστηρότητας, τῶν ὑγρῶν κελιῶν καὶ τῆς ἔλλειψης ἡλίου ἄρχισαν νὰ ἐμφανίζωνται ἐπικίνδυνες
ψυχοσωματικὲς ἀσθένειες. Ἰδίως ὁ Ἀλέξ. Ὑψηλάντης ἐταλαιπωρεῖτο ἀπὸ μεγάλη
αἱμορραγία, σφοδροὺς πόνους καὶ παράλυση στὸ χέρι ποὺ ἔχασε κατὰ τὴ μάχη τοῦ Κοὺλμ
(1813), πολεμώντας ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ Ρωσικοῦ στρατοῦ τὸν Ναπολέοντα. Αὐτὲς τὶς παθήσεις
ἐπέτεινε ὁ ἀλκοολισμός του, τὸν ὁποῖο εὕρισκε ὡς διέξοδο τῶν ψυχοσωματικῶν του ταλαιπωριῶν.
Ἐξαιτίας τῆς κλονισμένης του ὑγείας μεταφέρθηκαν στὸ φρούριο Τερέζιενστατ
(1823-1827). Ἂν καὶ σὲ ὅλες τὶς μετακινήσεις τοῦ μονόχειρα δημοκράτη πρίγκιπα ἐτηρεῖτο ἐχεμύθεια,
παντοῦ ἀνεγνώριζαν τὸν ἐθνεγέρτη Ἀλ. Ὑψηλάντη παρὰ τὸ πλαστὸ διαβατήριο μὲ τὸ
ὄνομα Παλαιογενίδης, τὸ γερμανικὸ ἀργότερα ὄνομα «βαρῶνος φὸν Schönwarth» καὶ τὰ τεχνάσματα
τοῦ Μέττερνιχ γιὰ ἀπόλυτη ἐλευθερία.
Ἀρνεῖται τρεῖς φορὲς νὰ ἀποδράσῃ
Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ἑπτάχρονης φυλάκισης ἔγιναν στὸν Ἀλέξ. Ὑψηλάντη τρεῖς προτάσεις
ἀπόδρασης. Ἡ ἑλληνικὴ ἱστοριογραφία, ποὺ στάθηκε περισσότερο στὰ γεγονότα τῆς Μολδοβλαχίας
καὶ ὄχι στὴ φυλάκιση του ἐθνεγέρτη, δὲν φώτισε τὸ θέμα τῶν προτάσεων ἀπόδρασης.
Τὸ προσπέρασε ἐπιγραμματικὰ ἢ τὸ τύλιξε μὲ τὸν μανδύα τοῦ μύθου. Ἀπὸ τὸ πῶς ἀντιλαμβα-