ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΠΟΣ Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση καὶ ἱστορικὸς ὑλισμὸς ᾽Αντιμετωπίζοντας τὸ θέµα τῆς Ἐθνικῆς µας Παλιγγενεσίας τοῦ 1821 ἡ «ἀριστε- ρή» διανόηση μὲ τὰ ὑλιστικά, τὰ ταξικἁ της κριτήρια προχώρησε σ᾽ ἕνα ἁδιέξοδο ἀπὸ τὸ ὁποῖο γιὰ χρόνια πολλὰ εἶναι ἀδύνατο νὰ βγεῖ. Καὶ τὸ ἁδιέξοδο αὐτὸ εἶναι ὁ γενικὸς κοινωνιολογικὸς χαρακτηρισμὸς τῆς Ἐπανάστασής µας. Ὑπάρχει ἡ γνώμη Κορδάτου ἀπὸ τὴ μιὰ πλευρὰ καὶ ἢ γνώµη Ζεύγου ἀπὸ τὴν ἅλ- λη. Ὁ καθένας ἀκολουθεῖται καὶ ἀπὸ τοὺς ἱδιαίτερούς του ὁπαδούς. Ὑπάρχουν δὲ καὶ πολλοὶ συγχυσµένοι καὶ µεσοβέζικοι. .Ο Κορδᾶτος, ἐφαρμόζοντας πιστὰ τὴν ἀναλο- γία, ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ φορέας, ὁ προπομπός, ὁ κύριος παράγοντας τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 21, ἦταν ἡ ἀστικὴ ἑλληνικὴ τάξη, στὴν ὁποία ἀποδίνει τὸ εὔσημο τῆς ἔκρηξης καὶ τῆς διεξαγωγῆς της. Τοῦτο, ἐπειδὴ ὁ Μάρξ λέει ὅτι ἡ Γαλλικὴ Ἐπανάσταση τοῦ 1789 ἀπελευθέρωσε τὶς βιομηχανοεμπορικὲς σχέσεις παραγωγῆς ἀπὸ τὴν ὑποτέλεια στοὺς φεουδαρχικοὺς θεσμούς. "Οτι ἡ ἀστικὴ τάξη στὴ Γαλλία, δηλαδὴ ἡ τάξη τῶν ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων, μὲ τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἔκανε μιὰ γενικώτερη κοινωνικὴ πρόοδο, ἱδρύ- οντας τὸ νεώτερο «ἁστικό» καθεστὼς στὴ θέση τοῦ ὁπισθοδρομικοῦ καθεστῶτος τῆς βασιλείας, τῆς κληρικοκρατίας καὶ τῶν γαιοκτημόνων εὐγενῶν. ᾿Αλλὰ στὴν Ἑλλάδα πότε ἡ ἁἀστικὴ κοινωνία ξέφυγε ἀπὸ τὸν μεσαιωνικὸ ἀγροτισμὸ καὶ ἐπικράτησε; Ὁ Κορδᾷᾶτος, βρισκόμενος μπροστὰ στὸ ἐρώτημα αὐτό, παίρνει τὴν ἕτοιμη πάρα πάνω μαρξιστικὴ συνταγὴ (τὴ στολὴ αὐτὴ τὴν κομμένη καὶ ραμμένη στὰ µέτρα τῆς μεγάλης Γαλλικῆς Επανάστασης) καὶ τὴν ἑφαρμόζει «εἰς τὰ καθ ἡμᾶς» καὶ ἀπαντάει ὅτι τὸ ἵ- διο ἔγινε καὶ ἐδῶ μὲ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Καὶ χρησιμοποιεῖ σὰν κύριο ἐπιχείρη- μα τὸ ρόλο τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, ποὺ ἀποτελέστηκε ἀπὸ «πλούσιους ἄμπορους τοῦ ἐξωτερικοῦ». Ὄχι, λέει ὁ Ζεῦγος καὶ ἡ σχολή του. Ποτὲ ἡ ἑλληνικὴ ἀστικὴ τάξη δὲν ἔκανε πρόοδο. Ἠταν «ἀπὸ τὴν κούνια της» ἀντιδραστική. Ὁ χαρακτήρας τῆς Ἐπανάστα- σης ἦταν «λαϊκός». Οὔτε οἱ ἔμποροι οὔτε οἱ βιομήχανοι ὑπῆρξαν κήρυκες καὶ ἕκτελε- στὲς τοῦ πνεύματός της. Αὐτοὶ ἀντίδρασαν πάντοτε, μὲ λύσσα, ἐναντίον της. Ἐναν- τίον τοῦ «λαϊκοῦ» της χαρακτήρα. Εναντίον τῶν φτωχῶν καὶ καταφρονηµένων (ποὺ ἦταν οἱ δημιουργοί της) μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τοὺ «λαϊκοὺς» ἀγωνιστές-ἀντάρτες Καραϊσκά- κη ἤ Μακρυγιάννη. Καὶ ἡ ἀντίφαση αὐτή, μεταξὺ τῶν θεμελιωδῶν αὐτῶν ρευμάτων, δὲν ἔχει φαίνεται ἀκόμη ἐντελῶς τελειώσει. Χρονογραφικὰ ἀναφέρουμε ὅτι, τελευ- ταῖα, κέρδισε ἔδαφος ἡ δεύτερη θεωρία. ᾿Αλλὰ αὐτὸ δὲν ὀφείλεται στὴν ἐπιστημονικὴ της ἀξία... Στὰ πεταχτὰ θὰ ποῦμε, ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόψεις ἀποτυχαίνουν στὸ νὰ ἑρμηνεύσουν τὴν Ἐπανάσταση: Ἡ πρώτη (Κορδᾶτος) ἀποτυχαίνει, γιατὶ προὐποθέτει τὴν ὕπαρξη, τὸ 1821, πολυάριθµης καὶ ἀνθούσας ἁἀστικῆς τάξης στὴν Ἑλλάδα μὲ πυρήνα τοὺς βιο- µήχανους --ὅπως εἶναι ἄλλωστε ἡ τυπικὴ σύνθεση μιᾶς ἀστικῆς τάξης. Τέτοια ὅμως τάξη δὲν ὑπῆρχε τότε στὴν Ἑλλάδα. ἙἘκτὸς ἐὰν ἐννοοῦν, σὰν ἀστικὴ τάξη, τοὺς Ὕ- δραίους καπεταναίους καὶ ἔμπορους τοῦ ἑξωτερικοῦ. ᾿Αλλὰ. τότε παίζουμε μὲ τὶς λέ- ξεις, ὅταν μιλᾶμε γιὰ «ἀστικὴ» τάξη καὶ «ἁστική» ἐπανάσταση. Ταυτόχρονα παραλεί- πουν τελείως τὸ ρόλο ποὺ ἔπαιξαν τὰ τζάκια καὶ οἱ ἁρματολοὶ καὶ κλέφτες στὴν Ἐπα- νάσταση (π.χ. ἡ οἰκογένεια τῶν Μαυρομιχαλαίωῶν τῆς Μάνης, τοῦ Πετρόμπεη, ἔδωσε, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ᾽Αγώνα, 35 νεκρούς). Ἢ δεύτερη ἄποψη εἶναι ἐπίσης αὐθαίρετη. «Λαἰκή» ἐπανάσταση δὲν ὑπῆρξε ποτέ. Γιατί τέτοια εἶναι ἐκείνη ποὺ στρέφεται κατὰ τῶν ντόπιων ἀνώτερων τάξεων (τῆς ἁστι- κῆς τάξης ἤ τῶν ντόπιων γαιοκτημόνων ἤ καὶ τῶν δυό μαζθ. Ἐνῷ ἡ Ἐπανάσταση ἑ- κείνη στράφηκε ἀποκλειστικὰ κατὰ τοῦ Τούρκου. Πολὺ λιγότερο δὲ ὑπῆρξε προλετα- ριακή, ὥστε νὰ κολακεύονται. Γιατί προλεταριάτο, κατὰ τὸ Μάρξ τουλάχιστο, εἶναι ἡ τάξη τῶν βιομηχανικῶν ἐργατῶν καὶ µόνο. Καὶ γιὰ κάτι τέτοιο, κατὰ τὴν ἐποχὴ ἐκεί- νη, εἶναι ἀστεῖο νὰ μιλᾶμε. Ἢ «ρεαλιστική», ἡ ὑλιστική, ἡ ταξικὴ ἄποψη μὲ τὰ χωρι- στικά της κριτήρια ὁδήγησε, λοιπόν, στὴν ἀπόλυτη διαφωνία τῶν ἴδιων τῶν ὀπαδῶν της, τὴν ὁποία μόλις περιγράψαµε. Αν δηλαδὴ οἱ «ἀστοί» ἤ οἱ «προλετάριου ἔκαναν τὴν Ἐπανάσταση. Καὶ θὰ ἔπρεπε ἴσως νὰ λύσουνε πρῶτα τὰ ἐσωτερικά ἰδεολογικά τους προβλήματα καὶ κατόπιν νὰ βγάλουν στὸ φῶς τὶς ἀπόψεις τους. ᾿Αλλὰ δυστυχῶς οἱ θεωρίες δὲν κρίνονται µόνο ἀπὸ τὴν ἑσωτερική τους ἀξία. Κρέε