OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Φιλόλαος Ὁ Φιλόλαος φέρεται μεταξὺ τῶν «λεγομένων Πυθαγορείων», ὅπως παρατηρεῖ εἰρωνικὰ ὁ Ἀριστοτέλης. Οἱ ἔρευνες ὡστόσο ἀποδεικνύουν (Szabό, Kirk-RavenSchofield, Βέικος), ὅτι ὑπῆρξε μαθητὴς καὶ στέλεχος τῆς σχολῆς τοῦ μαθηματικοῦ Ἱππάσου, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, δολοφονήθηκε ἀπό τὰ μέλη τῆς θρησκευτικοπολιτικῆς ἐκείνης αἱρέσεως. Διωκόμενος καὶ ὁ Φιλόλαος –ἀπὸ τὸν Κύλωνα ἢ τοὺς πυθαγορικούς, ἀδιάφορο– ἀναγκάσθηκε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν Τάραντα καὶ νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὰς Θήβας, ὅπου παρέμεινε ἐπὶ πολλὰ ἔτη, διδάσκοντας φιλοσοφίαν, ἀστρονομίαν, μαθηματικὰ καὶ μουσικήν. Διδασκαλίες του παρηκολούθησε καὶ ὁ Πλάτων, ποὺ ἐπηρεάσθηκε αἰσθητὰ ἀπὸ τὶς ἰδέες τοῦ ἀνδρός. Ἡ πληροφορία ὡστόσο τοῦ Ἑρμίππου, ὅτι ὁ Πλάτων ἠγόρασε καὶ πλαστογράφησε τὰ ἔργα τοῦ Ταραντίνου, θεωρεῖται ὑπερβολικὴ καὶ κακόβουλη (Diels - Kranz 44a1). ’Απὸ τὰ διασωθέντα ἀποσπάσματα τῶν ἔργων του (εἴκοσι τὸν ἀριθμό, ἐξ ὧν πλεῖστα ἀθετοῦνται) διαπιστώνουμε, ὅτι οἱ γνωσιολογικὲς καὶ φιλοσοφικὲς ἀντιλήψεις του σχετίζονται μ’ ἐκεῖνες τοῦ Ἀλκμαίωνος, τοῦ Ἡρακλείτου, τοῦ Ἀναξιμένους καὶ τοῦ Ξενοφάνους. Κατὰ τὸν Φιλόλαο ἡ γνῶσις μόνο στοὺς θεοὺς εἶναι δυνατή, διότι ἡ φύσις καὶ ἡ οὐσία τῶν ὄντων εἶναι θεϊκὴ καὶ αἰώνια. Οἱ ἄνθρωποι μποροῦν νὰ παρατηροῦν τὸ γίγνεσθαι καὶ νὰ ἐξάγουν τὰ συμπεράσματά τους, ἔχοντας ὡς γνώμονά τους τὸν ἀριθμό, ποὺ ἀποτελεῖ γνωστικὸν ὄργανο τῆς νοήσεως καὶ βασικὸ χαρακτηριστικὸ τῶν ὄντων. Ἡ φύσις καὶ τὰ ὄντα ἀποτελοῦν δημιούργημα τῶν μείξεων περαινόντων καὶ ἀπείρων, τὰ ὁποῖα σχηματίζουν (χημικές;) ἑνώσεις χάριν τῆς ἁρμονίας (ἀπ. 6). Τὰ περαίνοντα καὶ τὰ ἄπειρα ὡστόσο ἀποτελοῦν ἰδιότητες τῶν ἀριθμῶν (ἀπ. 4). Οἱ ἀριθμοὶ διακρίνονται εἰς περιττοὺς καὶ ἀρτίους· καὶ οἱ μὲν περιττοὶ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὰ πεπερασμένα, οἱ δὲ ἄρτιοι πρὸς τὰ ἄπειρα (ἀπ. 5). Ἡ μονὰς δὲν εἶναι οὔτε περιττὴ οὔτε ἀρτία ἀλλὰ ἀρτιοπέριττος, διότι προστιθεμένη εἰς τοὺς περιττοὺς ἀριθμοὺς τοὺς καθιστᾶ ἀρτίους καὶ τἀνάπαλιν· ταυτίζεται δὲ μὲ τὴν δύναμιν ἢ τὸ «πρῶτον κινοῦν» τοῦ Ἀριστοτέλους. Τὰ περιττὰ ἢ περαίνοντα ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὴν μορφή, εἶδος ἢ ἰδέαν, ἐνῷ τὰ ἄρτια ἤ ἄπειρα πρὸς τὴν ἐστὼἢ οὐσία... Λέγοντας λοιπὸν ὁ Φιλόλαος ὅτι τὰ ὄντα καὶ ἡ φύσις εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἀριθμῶν, ἐννοεῖ ὅτι ἀποτελοῦν ἀναλογικὰ μίγματα ὕλης, μορφῆς καὶ ἐνεργείας. Ἡ ἄποψίς του αὐτή, ὅτι τὰ ὄντα ἔχουν τὸν (εἰδικὸ) ἀριθμό τους (τὸν ἀτομικὸ ἀριθμό, θὰ λέγαμε σήμερα), δὲν ἀπέχει ἐκείνης τοῦ Ἀναξιμένους, ὅτι δηλαδὴ τὰ ὄντα εἶναι ἀποτέλεσμα πυκνώσεως καὶ ἀραιώσεως ἤτοι κάποιου εἰδικοῦ βαθμοῦ θερμοκρασίας. Ὁ (εἰδικὸς) ἀριθμὸς τῶν ὄντων ὁδηγεῖ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὴν γνῶσιν, ὑποδεικνύοντάς τους ν’ ἀντιπαραθέτουν τὰ αἰσθητὰ πρὸς τὰ νοητὰ καὶ ν’ ἀνακαλύπτουν τοὺς ἀμοιβαίους συσχετισμοὺς καὶ τὶς ἀναλογικὲς μίξεις πεπερασμένων καὶ ἀπείρων, ὁριστῶν καὶ ἀορίστων, τεταγμένων καὶ ἀτάκτων στοιχείων, κάτι ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἰδέα τῆς ταξιθετικῆς δυνάμεως τῶν ἀριθμῶν καὶ τῆς ἁρμονίας. «Ἔστι δὲ ἁρμονία πολυμισγέων ἕνωσις καὶ δίχα φρονεόντων συμφρόνησις», σύμφωνα μὲ τὸν Ταραντῖνο (D.-K. 44α10). Ἡ κρυμμένη στὴν οὐσία τῶν ὄντων καὶ τῆς φύσεως ἁρμονία –«φύσις κρύπτεσθαι