OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Φιλόλαος Ὁ Φιλόλαος φέρεται μεταξὺ τῶν «λεγομένων Πυθαγορείων», ὅπως παρατηρεῖ εἰρωνικὰ ὁ Ἀριστοτέλης. Οἱ ἔρευνες ὡστόσο ἀποδεικνύουν (Szabό, Kirk-Raven- Schofield,Βέικος), ὅτι ὑπῆρξε μαθητὴς καὶ στέλεχος τῆς σχολῆς τοῦ μαθηματικοῦ Ἱππάσου, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, δολοφονήθηκε ἀπό τὰ μέλη τῆς θρησκευτικοπολι- τικῆς ἐκείνης αἱρέσεως. Διωκόμενος καὶ ὁ Φιλόλαος –ἀπὸ τὸν Κύλωνα ἢ τοὺς πυ- θαγορικούς, ἀδιάφορο– ἀναγκάσθηκε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν Τάραντα καὶ νὰ ἐγκατα- σταθῇ εἰς τὰς Θήβας, ὅπου παρέμεινε ἐπὶ πολλὰ ἔτη, διδάσκοντας φιλοσοφίαν, ἀστρο- νομίαν, μαθηματικὰ καὶ μουσικήν. Διδασκαλίες του παρηκολούθησε καὶ ὁ Πλάτων, ποὺ ἐπηρεάσθηκε αἰσθητὰ ἀπὸ τὶς ἰδέες τοῦ ἀνδρός. Ἡ πληροφορία ὡστόσο τοῦ Ἑρμίππου, ὅτι ὁ Πλάτων ἠγόρασε καὶ πλαστογράφησε τὰ ἔργα τοῦ Ταραντίνου, θε- ωρεῖται ὑπερβολικὴ καὶ κακόβουλη (Diels - Kranz 44a1). ’Απὸ τὰ διασωθέντα ἀποσπάσματα τῶν ἔργων του (εἴκοσι τὸν ἀριθμό, ἐξ ὧν πλεῖστα ἀθετοῦνται) διαπιστώνουμε, ὅτι οἱ γνωσιολογικὲς καὶ φιλοσοφικὲς ἀντιλήψεις του σχετίζονται μ’ ἐκεῖνες τοῦ Ἀλκμαίωνος, τοῦ Ἡρακλείτου, τοῦ Ἀναξιμένους καὶ τοῦ Ξενοφάνους. Κατὰ τὸν Φιλόλαο ἡ γνῶσις μόνο στοὺς θεοὺς εἶναι δυνατή, διότι ἡ φύσις καὶ ἡ οὐσία τῶν ὄντων εἶναι θεϊκὴ καὶ αἰώνια. Οἱ ἄνθρωποι μποροῦν νὰ πα- ρατηροῦν τὸ γίγνεσθαι καὶ νὰ ἐξάγουν τὰ συμπεράσματά τους, ἔχοντας ὡς γνώμονά τους τὸν ἀριθμό, ποὺ ἀποτελεῖ γνωστικὸν ὄργανο τῆς νοήσεως καὶ βασικὸ χαρα- κτηριστικὸ τῶν ὄντων. Ἡ φύσις καὶ τὰ ὄντα ἀποτελοῦν δημιούργημα τῶν μείξεων περαινόντων καὶ ἀπεί- ρων, τὰ ὁποῖα σχηματίζουν (χημικές;) ἑνώσεις χάριν τῆς ἁρμονίας (ἀπ. 6). Τὰ πε- ραίνοντα καὶ τὰ ἄπειρα ὡστόσο ἀποτελοῦν ἰδιότητες τῶν ἀριθμῶν (ἀπ. 4). Οἱ ἀριθ- μοὶ διακρίνονται εἰς περιττοὺς καὶ ἀρτίους· καὶ οἱ μὲν περιττοὶ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὰ πεπερασμένα, οἱ δὲ ἄρτιοι πρὸς τὰ ἄπειρα (ἀπ. 5). Ἡ μονὰς δὲν εἶναι οὔτε περιττὴ οὔτε ἀρτία ἀλλὰ ἀρτιοπέριττος, διότι προστιθεμένη εἰς τοὺς περιττοὺς ἀριθμοὺς τοὺς καθιστᾶ ἀρτίους καὶ τἀνάπαλιν· ταυτίζεται δὲ μὲ τὴν δύναμιν ἢ τὸ «πρῶτον κινοῦν» τοῦ Ἀριστοτέλους.Τὰ περιττὰ ἢ περαίνοντα ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὴν μορφή, εἶδος ἢ ἰδέαν, ἐνῷ τὰ ἄρτια ἤ ἄπειρα πρὸς τὴν ἐστὼἢ οὐσία... Λέγοντας λοιπὸν ὁ Φιλόλαος ὅτι τὰ ὄντα καὶ ἡ φύσις εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἀριθμῶν, ἐννοεῖ ὅτι ἀποτελοῦν ἀνα- λογικὰ μίγματα ὕλης, μορφῆς καὶ ἐνεργείας. Ἡ ἄποψίς του αὐτή, ὅτι τὰ ὄντα ἔχουν τὸν (εἰδικὸ) ἀριθμό τους (τὸν ἀτομικὸ ἀριθμό, θὰ λέγαμε σήμερα), δὲν ἀπέχει ἐκεί- νης τοῦ Ἀναξιμένους, ὅτι δηλαδὴ τὰ ὄντα εἶναι ἀποτέλεσμα πυκνώσεως καὶ ἀραιώ- σεως ἤτοι κάποιου εἰδικοῦ βαθμοῦ θερμοκρασίας. Ὁ(εἰδικὸς) ἀριθμὸς τῶν ὄντων ὁδηγεῖ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὴν γνῶσιν, ὑποδει- κνύοντάς τους ν’ ἀντιπαραθέτουν τὰ αἰσθητὰ πρὸς τὰ νοητὰ καὶ ν’ ἀνακαλύπτουν τοὺς ἀμοιβαίους συσχετισμοὺς καὶ τὶς ἀναλογικὲς μίξεις πεπερασμένων καὶ ἀπεί- ρων, ὁριστῶν καὶ ἀορίστων, τεταγμένων καὶ ἀτάκτων στοιχείων, κάτι ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἰδέα τῆς ταξιθετικῆς δυνάμεως τῶν ἀριθμῶν καὶ τῆς ἁρμονίας. «Ἔστι δὲ ἁρμο- νία πολυμισγέων ἕνωσις καὶ δίχα φρονεόντων συμφρόνησις», σύμφωνα μὲ τὸν Τα- ραντῖνο (D.-K.44α10). Ἡκρυμμένη στὴν οὐσία τῶν ὄντων καὶ τῆς φύσεως ἁρμονία –«φύσις κρύπτεσθαι