ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
207ΜΑΡΤΙΟΣ 1999
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Οι επιστήμες υπό το φως του Ομήρου — ΚΟΥΤΡΟΥΒΕΛΗΣ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
Κείμενο φύλλου
Οἱ σημερινὲς ἐπιστῆμες
ὑπό τὸ φῶς τοῦ Ὁμήρου
Μαθηματικά, φυσική, γεωγραφία, ἰατρικὴ κ.λπ.
1. ΓΕΝΙΚΑ
Κατὰ τὸν Ἀριστοτέλη «κάθε διδασκαλία καὶ κάθε διανοητικὴ μάθηση ξεκινάει
ἀπὸ τὴ γνώση ποὺ προϋπῆρχε», καὶ ἡ «ἐπιστήμη εἶναι ἡ ἀλήθεια τῆς φιλοσοφίας».
Κατὰ συνέπεια ἡ «ἐπιστήμη» δὲν εἶναι προϊὸν μιᾶς συγκεκριμένης ἐποχῆς τοῦ ἀνθρωπίνου
γένους, ἀλλὰ χρονολογικὰ ἔχει τὶς ρίζες της στὰ πρῶτα βήματα τοῦ ἀνθρώπου
ἐπὶ τῆς γῆς. Δὲν εἶναι γνωστό, ποῦ ἔφθαναν οἱ ἐπιστημονικὲς γνώσεις κάθε γενεᾶς
σὲ σχέση μὲ τὶς προηγούμενες, ἀλλὰ βάσει τῆς ἀνωτέρω ἀρχῆς τοῦ Ἀριστοτέλη πρέπει
ἡ κάθε μία νὰ προσέφερε κάτι καινούργιο στὴν ἑπόμενη. Ἡ ἀνακάλυψη καὶ ὁ
ἐμπλουτισμὸς τῆς τροφῆς τῶν πρώτων ἀνθρώπων ὁπωσδήποτε προηγεῖται πάσης
ἄλλης μαθήσεως, γιατὶ προήρχετο ἀπὸ τὸ βασικὸ ἔνστικτο τῆς ἐπιβιώσεως. Ἔκτοτε
ἡ καθημερινὴ παρατήρηση τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος καὶ οἱ παρουσιαζόμενες ἀνάγκες
αὐστοσυντηρήσεως προσέθεταν στὴ σκέψη του καὶ μία νέα ἐμπειρία ἢ σπουδή.
Διὰ τῆς σπουδῆς αὐτῆς κάποτε ἔλαβε τὸ «δίπλωμα» τοῦ Homo Sapiens (τοῦ Σοφοῦ
Ἀνθρώπου). Τὸ «δίπλωμα» αὐτὸ τοῦ ἔδινε τὸ ἁπλὸ δικαίωμα νὰ ζῇ ἐπὶ τῆς γῆς μὲ
τὶς ἀνέσεις ποὺ μποροῦσε νὰ τοῦ προσφέρῃ ἕνα φυσικὸ σπήλαιο. Εὐτυχῶς δὲν ἔμεινε
εὐχαριστημένος μὲ αὐτὴ τὴν πρόοδό του καὶ συνέχισε νὰ βασανίζῃ τὸ μυαλό του
γιὰ τὴν ἀπόκτηση καὶ «διδακτορικοῦ διπλώματος». Γιὰ νὰ φθάσῃ σὲ αὐτὸ τὸ ἐπίπεδο
μορφώσεως, ἔπρεπε, ὅπως λέγει ὁ Πλάτων στὴν «Πολιτεία» του (μετ. I. Γρυπάρη,
ἐκδ. Γ. Φέξη 1911, τόμος Γ´, σελ. 64) «ὅσα (φαινόμενα ἢ γεγονότα) διαφεύγουν τῶν
αἰσθήσεων, καὶ τῆς ὁράσεως ἀκόμη, νὰ τὰ συλλάβῃ (ὁ ἄνθρωπος) μόνο διὰ τῆς σκέψεως
καὶ τῆς νοήσεως». Δηλαδή, διὰ τῆς λεγομένης σήμερα ἐπιστημονικῆς σκέψεως.
Ἐπιστήμη κατὰ τὸν Ἀ. Ματακιᾶ στὸ ἔργο του «Λεξικὸ Ἐννοιῶν» (ἐκδ. Πελεκάνος
1993, σελ. 243) εἶναι: «ἡ ἔρευνα τῶν φυσικῶν καὶ κοινωνικῶν φαινομένων καὶ ἡ
προσπάθεια γιὰ τὴν διατύπωση νόμων ποὺ διέπουν τὴ λειτουργία τους. Ἡ συστηματικὴ
καὶ ἡ μεθοδικὴ ἔρευνα ὁδηγοῦν στὴν ἐξαγωγὴ συλλογισμῶν, γνώσεων καὶ συμπερασμάτων
ποὺ προσεγγίζουν τὴν ἀλήθεια». Σήμερα κατὰ τὸν ἴδιο συγγραφέα ἡ
ἐπιστήμη ταξινομεῖται σὲ τρεῖς βασικὲς κατηγορίες, ποὺ εἶναι:
α. – «Οἱ μαθηματικὲς ἐπιστῆμες, ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς ἀριθμούς, τὰ μεγέθη καὶ
τὰ σχήματα, καὶ περιλαμβάνουν τὴν ἀριθμητική, τὴ γεωμετρία καὶ τ’ ἀνώτερα μαθηματικά».
β. – «Οἱ φυσικὲς ἐπιστῆμες, ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τὰ φαινόμενα τῆς ἀνόργανης καὶ
τῆς ἐνόργανης φύσης καὶ περιλαμβάνουν τὴν φυσική, τὴν χημεία, τὴν γεωγραφία,
τὴν ἰατρική, τὴν βιολογία κ.λπ.».
γ. – «Οἱ πνευματικὲς καὶ οἱ ἠθικὲς ἐπιστῆμες, ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τὸν πνευματικό,
ψυχικὸ καὶ πολιτισμικὸ κόσμο τοῦ ἀνθρώπου καὶ περιλαμβάνουν τὴν ἱστορία, κοινωνιολογία,
ψυχολογία, φιλοσοφία κ.λπ.».
Ὁ προϊστορικὸς ἄνθρωπος προώδευσε σὲ αὐτοὺς τοὺς τομεῖς τῆς ἐπιστήμης; Ἡ
πρόχειρη καὶ ἐπιπόλαιη ἀπάντηση εἶναι: ὄχι. Αὐτὸ εἶναι λάθος. Διότι, ἐνῷ ἡ ἀνθρω-