Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Α. ΚΕΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Μερικὲς ἄγνωστες ἱστορικὲς λεπτομέρειες γιὰ τὴ συμμετοχὴ τῶν Μακεδόνων στὸν ̓Αγῶνα Δὲν ἀναζητεῖται ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς μας ἡ αἰτιολογία τῆς μὴ καθόδου τῶν ἑδρευόντων εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην τακτικῶν ὀθωμανικῶν στρατευμάτων πρὸς νότον καὶ οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ὅτι τότε μόνον ἔφθασαν ἀνεμποδίστως εἰς Νότιον Ἑλλάδα ὀθωμανικὰ στρατεύματα (1825) ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τότε ἐλάχιστα, ὅταν ἐστόμωσεν πλήρως ἐκ τοῦ ἀγῶνος τὸ μακεδονικὸν ξῖφος, ἀφοῦ ἐτέθη προηγουμένως ὡς ἀρχηγὸς τῆς ̓Επαναστάσεως ἐν Μακεδονίᾳ καὶ εἰς Β. Ἑλλάδα ὑπὸ τοῦ ̓Αλ. 'Ὑψηλάντου ὁ ἀνάξιος ἐρωτύλος τυχοδιώκτης Γρηγόριος Σάλλας. ὋὉ ἁρμοτολισμὸς καὶ ἡ κλεφτουριά, ποὺ διεξήγαγον τὸν ἀγῶνα τοῦ Γένους, ἀνεστήθησαν καὶ ἠνδρώθησαν πρωϊμότερον καὶ περισσότερον ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Β. Θεσσἀ λίᾳ, ἕνεκα τῆς ἀσφαλείας τὴν ὁποίαν παρεῖχον οἱ σύνθετοι μεγάλοι ὀρεινοὶ ὄγκοι τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Βορ. Θεσσαλίας. Τὰ ἱστορικῶς δὲ γνωστὰ ἀρματολίκα ἦσαν δέκα ἑπτὰ, ἅπαντα εἰς Δυτικὴν Μακεδονίαν, Βόρ. Θεσσαλίαν, Ἤπειρον καὶ δὺο μόνον εἰς Αἰτωλοακαρνανίαν. Αἱ ἐξεγέρσεις τῆς Μακεδονίας καὶ γενικώτερον τῆς Β. Ἑλλάδος ἄρχονται ἀπὸ τοῦ 14905, ὅτε ἐπρόκειτο ὁ Κάρολος ὁ Η ́ νὰ ἐκστρατεύση ἐναντίον τῆς Τουρκίας. Ἣ δὲ ὁρμὴ τῶν Μακεδόνων τότε ἦτο τόση, ὥστε ὁ Σουλτάνος Βαγιαζίτ, ἀφοῦ μετέφερεν τὰ γυναικόπαιδα ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, ἕτοιμάζετο διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς πρωτεύουσης του εἰς ̓Ασίαν. Ματαιώθείσης τῆς ἐκστρατείας τοῦ Καρόλου, ἡ Θράκη καὶ ἡ Μακεδονία σχεδὸν ἐρημώθησαν διὰ πυρὸς καὶ σιδήρου. Τὸ 1571] ἐξηγέρθη ἡ Μακεδονία, ἡ ἠπειρωτικὴ Ἑλλὰς καὶ οἱ νῆσοι μετὰ τῆς Πελοποννήσου. Τότε, καὶ παρὰ τὴν ἦτταν τῆς τουρκικῆς ἁρμάδας ἐν Ναυπάκτῳ, 30.000 Ἕλληνες ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ Χαλκιδικῆς ἐθανατώθησαν ἐν Κωνσταντινουπόλει. Τὸ 1710 νέα ἔκρηξις ἐσημειώθη ὑπὸ τὸν Μπίτουλαν, ἐκ Πισσοδερίου, ὑποκινούμε- ' νον ὑπὸ τοῦ «ἔανθοῦ ὁμοθρήσκου λαοῦ» (τοῦ Τσάρου Πέτρου τοῦ Μεγάλου). Τὸ 1748-1749, ὅτε οἱ ὀρεσίβιοι ἄνδρες κατέλαβον τὰς Βορείους Σποράδας, ἐναυπήγησαν καταδρομικὸν στόλον καὶ ἐρήμωσαν λα- φυραγωγοῦντες τὰς τουρκικὰς παραλίους πόλεις ἀπὸ Λιτοχώρου μέχρις Ἑλλησπόντου. Νέαι ἐκρήξεις σημειώνονται τὸ 177! κατὰ τὸ Ὀρλωφικὰ καὶ τὸ 1782, ἐπὶ Αἰκατερίνης τῆς Μεγάλης, ὁπότε ἐξεγείρονται τὰ 17 ἁρματολίκια καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἀπωθοῦν καὶ νικοῦν τὰ τακτικὰ ἆλβανοτουρκικὰ στρατεύματα τοῦ ̓Αλῆ Τεπελενλῆη. Ἐν συνεχείᾳ ἔχομεν τὴν ἐξέγερσιν μόνον τῶν Ὀλυμπίων, δηλαδὴ Δυτικομακεδόνων καὶ Θεσσαλῶν, ὑπὸ τὸν Νικοτσάραν (17681802) ἐκ Γρεβενῶν, ὅστις ἀνεκηρύχθη ἀρχικλέφτης τοῦ Ὀλύμπου. Καὶ ἀκολουθεῖ ἡ ἀλλαγὴ τῆς ἰδιότητος τοῦ ὀρεσιβίου ἀνδρὸς εἰς ἀρχιπειρατήν, ἡ ναυπήγησις στόλου ἐξ 70 πλοίων καὶ ἡ διενέργεια καταδρομῶν μέχρι καὶ Τενέδου, τὴν ὁποίαν, ᾱφοῦ κατέκτησεν, ἔκαμεν ὁρμητήριόν του. Τὸ 1803 μετὰ τὴν ρωσσοτουρκικὴν εἰρήνην ὁ ̓Αλῆς στρέφεται κατὰ τῶν συνηνωμένων 17 ἁρματολικίων, ἅτινα ὑπὸ τὸν Γιάννην Σταθᾶν ἐκ Βάλτου, Καρατάσσον ἐκ Βεροίας, ̓Αγγελῆν Γάτσον ἐξ Ἐδέσσης, Μπιζιώτην ἐκ Σερβίων, Τσακνάκην ἐκ Πλαταμῶνος, Μπλαχάβαν ἤ Παπαθύμιον, γνωστὸν ὡς Βλαχάβαν, θεῖον ἐκ μητρὸς τοῦ Νικοτσάρα, ἐκ Γρεβενῶν, τοὺς Λαζαίους καὶ Τζαχίλαν ἐκ Πλαταμῶνος, Ρομφέτην καὶ Κοζαβέρνην ἐκ Ναούσης, Γιάννην Φαρμάκην ἐκ Βλάστης (πατρίδος τοῦ ἀειμνήστου πατρὸς μου: πρβλ. καὶ ΠαπαρΡηΥ. Ε ́, σελ. 220) ἡττῶνται, οἱ δὲ ἡγέται της εῥρίσκουν καταφύγιον εἰς τὰς Βορείους Σποράδας. Καὶ πάλιν ὁ Νικοτσάρας ναυπηγεῖ στολίσκον, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ {1807 καταναυμαχεῖ τὴν τουρκικὴν ἀρμάδαν. Ἣ ἔγγραφος δὲ ἀφήγησις τῆς ναυμαχίας καὶ καταστροφῆς γίνεται ὑπὸ τοῦ ναύτου τότε ως Θεοδώρου Κολοκοτρώνη (βλέπε Ἱ]απαρ. Ε., σελὶς 221). Ὡς σημαία δὲ καὶ τῶν πλοίων καὶ τῶν χερσαίων δυνάμεων ἐπιλέγεται τὸ 1807 ὁ λευκὸς σταυρὸς ἐντὸς κυανοῦ πλαισίου, δηλαδὴ ἡ σημερινὴ ἑλληνικὴ σημαία. Βαρὺ πλῆγμα διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν εἶναι ἡ. ἧττα τῆς Ναπολεοντείου Στρατιᾶς καὶ τὸ ἐν συνεχείᾳ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης, ὅπου ὁ Μέττερνιχ ἐν ὀργῇ ἀπαντᾶ εἰς τὴν διακήρυἔιν τοῦ Καποδίστρια καὶ τοῦ Φιλέλληνος καθ. Λίψ διὰ μίαν ἐλευθέραν Ἑλλάδα ὅτι