Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ Α. ΚΕΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Μερικὲς ἄγνωστες ἱστορικὲς λεπτομέρειες γιὰ τὴ συμμετοχὴ τῶν Μακεδόνων στὸν ᾽Αγῶνα Δὲν ἀναζητεῖται ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς μας ἡ αἰτιολογία τῆς μὴ καθόδου τῶν ἑ- δρευόντων εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην τα- κτικῶν ὀθωμανικῶν στρατευμάτων πρὸς νότον καὶ οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ὅτι τότε µό- νον ἔφθασαν ἀνεμποδίστως εἰς Νότιον Ἑλ- λάδα ὀθωμανικὰ στρατεύματα (1825) ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τότε ἐλάχιστα, ὅταν ἐστόμωσεν πλήρως ἐκ τοῦ ἀγῶνος τὸ μακεδονικὸν ξῖφος, ἀφοῦ ἐτέθη προηγου- μένως ὡς ἀρχηγὸς τῆς ᾿Επαναστάσεως ἐν Μακεδονίᾳ καὶ εἰς Β. Ἑλλάδα ὑπὸ τοῦ ᾽Αλ. 'Ὑψηλάντου ὁ ἀνάξιος ἐρωτύλος τυ- χοδιώκτης Γρηγόριος Σάλλας. ὋὉ ἁρμοτολισμὸς καὶ ἡ κλεφτουριά, ποὺ διεξήγαγον τὸν ἀγῶνα τοῦ Γένους, ἀνεστή- θησαν καὶ ἠνδρώθησαν πρωϊμότερον καὶ περισσότερον ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Β. Θεσσα- ᾿ λίᾳ, ἕνεκα τῆς ἀσφαλείας τὴν ὁποίαν πα- ρεῖχον οἱ σύνθετοι μεγάλοι ὀρεινοὶ ὄγκοι τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Βορ. Θεσσαλίας. Τὰ ἱστορικῶς δὲ γνωστὰ ἀρματολίκα ἦσαν δέκα ἑπτὰ, ἅ- παντα εἰς Δυτικὴν Μακεδονίαν, Βόρ. Θεσ- σαλίαν, Ἤπειρον καὶ δὺο μόνον εἰς Αἰτω- λοακαρνανίαν. Αἱ ἐξεγέρσεις τῆς Μακεδονίας καὶ γενι- κώτερον τῆς Β. Ἑλλάδος ἄρχονται ἀπὸ τοῦ 14905, ὅτε ἐπρόκειτο ὁ Κάρολος ὁ Η΄ νὰ ἐκστρατεύση ἐναντίον τῆς Τουρκίας. Ἣ δὲ ὁρμὴ τῶν Μακεδόνων τότε ἦτο τόση, ὥστε ὁ Σουλτάνος Βαγιαζίτ, ἀφοῦ μετέφερεν τὰ γυναικόπαιδα ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, ἕ- τοιµάζετο διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς πρωτεύ- ουσης του εἰς ᾿Ασίαν. Ματαιώθείσης τῆς ἐκστρατείας τοῦ Καρόλου, ἡ Θράκη καὶ ἡ Μακεδονία σχεδὸν ἐρημώθησαν διὰ πυρὸς καὶ σιδήρου. Τὸ 1571] ἐξηγέρθη ἡ Μακεδο- νία, ἡ ἠπειρωτικὴ Ἑλλὰς καὶ οἱ νῆσοι μετὰ τῆς Πελοποννήσου. Τότε, καὶ παρὰ τὴν ἦτ- ταν τῆς τουρκικῆς ἁρμάδας ἐν Ναυπάκτῳ, 30.000 Ἕλληνες ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ Χαλκιδικῆς ἐθανατώθησαν ἐν Κωνσταντι- νουπόλει. Τὸ 1710 νέα ἔκρηξις ἐσημειώθη ὑπὸ τὸν Μπίτουλαν, ἐκ Πισσοδερίου, ὑποκινούμε- ' νον ὑπὸ τοῦ «ἔανθοῦ ὁμοθρήσκου λαοῦ» (τοῦ Τσάρου Πέτρου τοῦ Μεγάλου). Τὸ 1748-1749, ὅτε οἱ ὀρεσίβιοι ἄνδρες κατέλα- βον τὰς Βορείους Σποράδας, ἐναυπήγησαν καταδρομικὸν στόλον καὶ ἐρήμωσαν λα- φυραγωγοῦντες τὰς τουρκικὰς παραλίους πόλεις ἀπὸ Λιτοχώρου μέχρις Ἑλλησπόν- του. Νέαι ἐκρήξεις σημειώνονται τὸ 177! κατὰ τὸ Ὀρλωφικὰ καὶ τὸ 1782, ἐπὶ Αἰκα- τερίνης τῆς Μεγάλης, ὁπότε ἐξεγείρονται τὰ 17 ἁρματολίκια καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἀπωθοῦν καὶ νικοῦν τὰ τακτικὰ ἆλβανο- τουρκικὰ στρατεύματα τοῦ ᾿Αλῆ Τεπελεν- λῆη. Ἐν συνεχείᾳ ἔχομεν τὴν ἐξέγερσιν µόνον τῶν Ὀλυμπίων, δηλαδὴ Δυτικομακεδόνων καὶ Θεσσαλῶν, ὑπὸ τὸν Νικοτσάραν (1768- 1802) ἐκ Γρεβενῶν, ὅστις ἀνεκηρύχθη ἀρχι- κλέφτης τοῦ Ὀλύμπου. Καὶ ἀκολουθεῖ ἡ ἀλλαγὴ τῆς ἰδιότητος τοῦ ὀρεσιβίου ἀν- δρὸς εἰς ἀρχιπειρατήν, ἡ ναυπήγησις στό- λου ἐξ 70 πλοίων καὶ ἡ διενέργεια κατα- δρομῶν μέχρι καὶ Τενέδου, τὴν ὁποίαν, ᾱ- φοῦ κατέκτησεν, ἔκαμεν ὁρμητήριόν του. Τὸ 1803 μετὰ τὴν ρωσσοτουρκικὴν εἰρή- νην ὁ ᾽Αλῆς στρέφεται κατὰ τῶν συνηνω- μένων 17 ἁρματολικίων, ἅτινα ὑπὸ τὸν Γιάννην Σταθᾶν ἐκ Βάλτου, Καρατάσσον ἐκ Βεροίας, ᾽Αγγελῆν Γάτσον ἐξ Ἐδέσσης, Μπιζιώτην ἐκ Σερβίων, Τσακνάκην ἐκ Πλαταμῶνος, Μπλαχάβαν ἤ Παπαθύμιον, γνωστὸν ὡς Βλαχάβαν, θεῖον ἐκ μητρὸς τοῦ Νικοτσάρα, ἐκ Γρεβενῶν, τοὺς Λα- ζαίους καὶ Τζαχίλαν ἐκ Πλαταμῶνος, Ρομ- φέτην καὶ Κοζαβέρνην ἐκ Ναούσης, Γιάν- νην Φαρμάκην ἐκ Βλάστης (πατρίδος τοῦ ἀειμνήστου πατρὸς µου: πρβλ. καὶ Παπαρ- ΡηΥ. Ε΄, σελ. 220) ἡττῶνται, οἱ δὲ ἡγέται της εῥρίσκουν καταφύγιον εἰς τὰς Βορείους Σποράδας. Καὶ πάλιν ὁ Νικοτσάρας ναυ- πηγεῖ στολίσκον, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ {1807 καταναυμαχεῖ τὴν τουρκικὴν ἀρμάδαν. Ἣ ἔγγραφος δὲ ἀφήγησις τῆς ναυμαχίας καὶ καταστροφῆς γίνεται ὑπὸ τοῦ ναύτου τότε ως Θεοδώρου Κολοκοτρώνη (βλέπε Ἱ]α- παρ. Ε., σελὶς 221). Ὡς σημαία δὲ καὶ τῶν πλοίων καὶ τῶν χερσαίων δυνάμεων ἐπιλέ- γεται τὸ 1807 ὁ λευκὸς σταυρὸς ἐντὸς κυα- νοῦ πλαισίου, δηλαδὴ ἡ σημερινὴ ἑλληνικὴ σημαία. Βαρὺ πλῆγμα διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν εἶναι ἡ. ἧττα τῆς Ναπολεοντείου Στρατιᾶς καὶ τὸ ἐν συνεχείᾳ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης, ὅπου ὁ Μέττερνιχ ἐν ὀργῇ ἀπαντᾶ εἰς τὴν διακήρυ- ἔιν τοῦ Καποδίστρια καὶ τοῦ Φιλέλληνος καθ. Λίψ διὰ μίαν ἐλευθέραν Ἑλλάδα ὅτι