Ὁ ἀφορισμὸς τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο TO ΠΛΗΡΕΣ KEIMENO TOY ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ TOY E´ Εἶναι γνωστὸς ὁ μῦθος, ποὺ ἔχει πλάσει καὶ συντηρεῖ ἡ κρατοῦσα ἰδεολογία καὶ ἡ ἐπίσημη ἱστοριογραφία, ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία συνέβαλε τὰ μάλα στὸν ἀπελευθερωτικὸ ἀγῶνα τοῦ ὑπόδουλου ἔθνους γιὰ τὴν ἀποτίναξι τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ. Ἡ πραγματικότητα ὅμως εἶναι διαφορετική: ἡ Ἐκκλησία καὶ τὸ Πατριαρχεῖο ἀφώρισε ὄχι μία ἀλλὰ πλεῖστες φορὲς κάθε ἀπελευθερωτικὴ προσπάθεια τῶν Ἑλλήνων, ἐνῷ ἐκυνήγησε ἀνηλεῶς κάθε διαφωτιστὴ ποὺ προσπαθοῦσε νὰ φέρῃ τὰ φῶτα τῆς Ἀναγεννήσεως στὸν ζοφερὸ ἀπ’ τὴν τουρκικὴ καὶ ἐκκλησιαστικὴ σκλαβιὰ τόπο (πρβλ. Διονύσιο Σκυλόσοφο, Μεθόδιο Ἀνθρακίτη, Βενιαμὶν Λέσβιο, ἀφορισμὸ τῶν Κλεφτῶν τοῦ 1805, τοῦ Ρήγα Φεραίου, δύο ἀφορισμοὺς κατὰ τῶν Σουλιωτῶν, τὸ 1820 καὶ τὸ 1821 κ.λπ.). Ἐδῶ πρόκειται γιὰ τὸν ἀφορισμὸ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 ἀπ’ τὸν Γρηγόριο τὸν E´. Μόλις ἐκηρύχθη καὶ ἐξερράγη ἡ Ἐπανάσταση στὴ Μολδαβία ἀπ’ τὸν Μιχαὴλ Βόδα Σοῦτσο καὶ τὸν Ἀλ. Ὑψηλάντη, ὁ πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριος E´ καὶ ὁ πατριάρχης Ἱεροσολύμων Πολύκαρπος, συνυπογραφόντων καὶ τῶν 21 μητροπολιτῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τοὺς ἀφώρισαν. Στὸν ἀφορισμό τους, ποὺ διαβάστηκε σ’ ὅλες τὶς ἐκκλησίες τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας τοὺς ἀποκαλοῦν ἀλαζόνες, δοξομανεῖς, κακοήθεις, ἀνόητους, μισελεύθερους, ἀχρείους, κακόβουλους, κακοποιούς, κοινοὺς λυμεῶνας καὶ ματαιόφρονες» καὶ θεωροῦν «ὅρκον ἀπάτης» τὸν ὅρκο τῶν ἀγωνιστῶν γιὰ τὴν ἐλευθερία. Ἀπειλοῦν ὅλους ὅσους συνταχθοῦν μὲ τοὺς ἐπαναστάτες μὲ μεταθανάτιες τιμωρίες καὶ ζητοῦν ἀπόλυτη ὑποταγὴ στὸ σουλτᾶνο. Ἀπειλοῦν τοὺς ἱερωμένους, ὅτι, ἄν δὲν ἀκολουθήσουν τὶς ἐντολές τους, θὰ χάσουν τὴν ἱερατική τους θέσι κ.λπ. καὶ ἀπαιτοῦν νὰ καταδίδουν καὶ νὰ παραδίδουν στοὺς Τούρκους τοὺς ἐπαναστάτες. Ὁ Γρηγόριος ὁ E´ ἔστειλε τρεῖς ἀφοριστικὲς ἐγκύκλιους. Ἡ προαναφερθεῖσα εἶναι γενικὴ γιὰ ὅλους τοὺς χριστιανούς τῆς Αὐτοκρατορίας, ἡ ἄλλη ἀπευθύνεται στοὺς μητροπολῖτες καὶ στὸν ὑπόλοιπο κλῆρο καὶ ἡ τρίτη εἶναι προσωπικὴ δική του ἐμπιστευτικὴ καὶ στέλνεται στοὺς μητροπολῖτες. Ὁ ἐμπιστευτικός –προσωπικὸς