Οἱ μεταλλουργικὲς ἐγκαταστάσεις «εὐφυοῦς τεχνολογίας» τοῦ Λαυρίου ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΑΝ ΑΠΟ TO 5.300 π.X. Οἱ περιοχὲς τῆς ὀρεινῆς Λαυρεωτικῆς Ἅγιος Κωνσταντῖνος (Καμάριζα), Μεγάλα Πεῦκα, Μαρώνεια, Σούριζα καὶ Θορικὸ περιλαμβάνονται στὶς πιὸ ἀξιόλογες ἱστορικές περιοχὲς τοῦ κόσμου, χάρη στὴν ἐπαναστατικὴ ἐξέλιξη τῶν μεταλλουργικῶν ἐπινοήσεων καὶ δραστηριοτήτων ποὺ σημειώθηκαν ἐκεῖ. Ἤδη τὸ 5.000 π.X. στὸ Θορικὸ λειτούργησαν μεταλλουργεῖα χωρὶς διακοπὴ ὅπως τὴν σύγχρονη ἐποχή. Τὰ πλουσιώτερα κοιτάσματα ἀργύρου, ψευδαργύρου, μολύβδου, χαλκοῦ καὶ σιδήρου καταλαμβάνουν μία περιοχὴ 120 καὶ πλέον τετραγωνικῶν χιλιομέτρων στὴν καρδιὰ τοῦ Ἐθνικοῦ Δρυμοῦ Σουνίου. Ὑπάρχουν γύρω στὰ 350 ὀρυκτά, τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται στὸ Ὀρυκτολογικὸ Μουσεῖο Λαυρίου. Σ’ αὐτὴν τὴν οἰκολογικὰ εὐαίσθητη περιοχὴ ὑπάρχουν ἐκτεταμένα κατάλοιπα ἀρχαίων μεταλλουργικῶν ἐγκαταστάσεων: ὀρύγματα, φρεάτια (ἄνω τῶν 2.000), ὑπόγειες στοὲς («γαλαρίες»), δεξαμενές, μεταλλοπλυντήρια, καμίνια καθὼς καὶ λείψανα ὀχυρωμάτων, οἰκισμῶν, τάφων (λακκοειδεῖς, θολωτοί), ναῶν καὶ ἑνὸς θεάτρου. Στὴν κορυφὴ τοῦ δασωμένου λόφου τῆς Καμάριζας ὑπάρχει ἡ «Σπηλιὰ τοῦ Κίτσου», ποὺ ἡ χρήση της ἐντοπίζεται ἀπὸ τὴν παλαιολιθικὴ ἐποχή. Τὰ ὀστᾶ ὀρνίθων, ποὺ ἀνακαλύφθηκαν ἐκεῖ, μαρτυροῦν τὴν ἐξημέρωσή τους ἤδη ἀπὸ τὴν «παλαιολιθικὴ» ἐποχή. Ἡ ὑπέροχη τοποθεσία τοῦ σπηλαίου δεσπόζει τῆς θάλασσας, καὶ ὑπάρχουν ἐνδείξεις ναυτικῆς ἐπικοινωνίας μὲ τὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου τὸ 8.000 π.X. Αὐτὲς οἱ ἐνδείξεις εἶναι οἱ ἄφθονοι ὀψιανοὶ προερχόμενοι ἐκ τῆς Μήλου. Ἄλλα σημαντικὰ εὑρήματα τοῦ σπηλαίου εἶναι τὰ πήλινα σκεύη μεταλλουργίας, ὅπως φυσητῆρες γιὰ τὴν ἐνδυνάμωση τῆς φωτιᾶς, χυτήριο καὶ μία χάλκινη περόνη τοῦ 5.300 π.X. I. H ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ Ἡ μεταλλουργικὴ δραστηριότητα τῶν Ἑλλήνων χάνεται στὰ βάθη τῆς προϊστορίας. Ἡ παράδοση θέλει τὸν Ἥφαιστο ὡς κάτοχο τῶν μυστικῶν τῆς μεταλλουργίας. Σύμφωνα μὲ τὸν Gollin Renfrew (“The Emergence of Civiliration” καὶ “Ancient History”, Cambridge), ἡ ἐποχὴ τοῦ Χαλκοῦ γιὰ τὴν Εὐρώπη καὶ πιθανῶς γιὰ ὁλόκληρο τὸν κόσμο ἄρχισε στὸ Αἰγαῖο στὴν τέταρτη χιλιετία. Ἀλλὰ ἡ ἀρχαιολογικὴ σκαπάνη φέρνει συνέχεια στὸ φῶς εὑρήματα, τὰ ὁποῖα μεταθέτουν ὅλο καὶ βαθύτερα στὸ παρελθὸν τὶς χρονολογίες. Ἐνδεικτικά: ὑπάρχουν στὸ Μουσεῖο Χαιρώνειας τὰ ἀρχαιότατα σφυρήλατα χάλκινα ἐγχειρίδια. Στὸ Ἐθνικὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο ἐκτίθεται ἕνας ἐπίπεδος πέλεκυς ἀπὸ τὸ Σέσκλο τοῦ 4.500 π.X. Τὸ ἐργαλεῖο αὐτὸ κατασκευάστηκε μὲ χύτευση σὲ ἀνοικτὴ μήτρα καὶ στὴ συνέχεια σφυρηλατήθηκε. Σύμφωνα μὲ χημικὴ ἀνάλυση εἶναι κατασκευασμένο ἀπὸ καθαρὸ χαλκὸ (99%). Ἐξετάζοντας τὰ μεταλλικὰ ἐγχειρίδια καὶ κοσμήματα παρατηροῦμε μία ὁμαλὴ μετάβαση καὶ ἀντιγραφὴ τῶν λιθίνων καὶ ὄχι σὲ μία δῆθεν «ἔξωθεν ἐπίδραση», ὅπως ὡρισμένοι ἰσχυρίζονται. Ἄλλα εὑρήματα, ποὺ πιστοποιοῦν τὴν ἐπιτόπια μεταλλουργία, εἶναι οἱ μεταλλευτικοὶ κλίβανοι στὸ Στενὸ Ἀρκαδίας καὶ στὰ Ἁγιωργίτικα τῆς Μαντινείας. Πρόκειται γιὰ ἐργαστήρια χυτεύσεως μετάλλων, μὴ κεραμικῶν μεταλλευτικῶν κλιβάνων, ὑψικαμίνων καὶ ἀγωγῶν. Ἀποτελοῦν ἀνακαλύψεις καὶ ἐπιτεύγματα προηγμένης τεχνολογίας, μοναδικὰ στὸν κόσμο. Μὲ τὴν μέθοδο τοῦ παλαιομαγνητισμοῦ καὶ ἀρχαιομετρίας τῆς σκουριᾶς χρονολογήθηκαν στὴν 3η χιλιετία π.X. Ὁ ἔφορος ἀρχαι-