Οἱ μεταλλουργικὲς ἐγκαταστάσεις «εὐφυοῦς τεχνολογίας» τοῦ Λαυρίου ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΑΝ ΑΠΟ TO 5.300 π.X. Οἱ περιοχὲς τῆς ὀρεινῆς Λαυρεωτικῆς Ἅγιος Κωνσταντῖνος (Καμάριζα), Μεγάλα Πεῦκα, Μαρώνεια, Σούριζα καὶ Θορικὸ περιλαμβάνονται στὶς πιὸ ἀξιόλογες ἱστορι- κές περιοχὲς τοῦ κόσμου, χάρη στὴν ἐπαναστατικὴ ἐξέλιξη τῶν μεταλλουργικῶν ἐπι- νοήσεων καὶ δραστηριοτήτων ποὺ σημειώθηκαν ἐκεῖ. Ἤδη τὸ 5.000 π.X. στὸ Θορικὸ λειτούργησαν μεταλλουργεῖα χωρὶς διακοπὴ ὅπως τὴν σύγχρονη ἐποχή. Τὰ πλουσιώ- τερα κοιτάσματα ἀργύρου, ψευδαργύρου, μολύβδου, χαλκοῦ καὶ σιδήρου καταλαμ- βάνουν μία περιοχὴ 120 καὶ πλέον τετραγωνικῶν χιλιομέτρων στὴν καρδιὰ τοῦ Ἐθνι- κοῦ Δρυμοῦ Σουνίου. Ὑπάρχουν γύρω στὰ 350 ὀρυκτά, τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται στὸ Ὀρυ- κτολογικὸ Μουσεῖο Λαυρίου. Σ’ αὐτὴν τὴν οἰκολογικὰ εὐαίσθητη περιοχὴ ὑπάρχουν ἐκτεταμένα κατάλοιπα ἀρχαί- ων μεταλλουργικῶν ἐγκαταστάσεων: ὀρύγματα, φρεάτια (ἄνω τῶν 2.000), ὑπόγειες στοὲς («γαλαρίες»), δεξαμενές, μεταλλοπλυντήρια, καμίνια καθὼς καὶ λείψανα ὀχυ- ρωμάτων, οἰκισμῶν, τάφων (λακκοειδεῖς, θολωτοί), ναῶν καὶ ἑνὸς θεάτρου. Στὴν κο- ρυφὴ τοῦ δασωμένου λόφου τῆς Καμάριζας ὑπάρχει ἡ «Σπηλιὰ τοῦ Κίτσου», ποὺ ἡ χρή- ση της ἐντοπίζεται ἀπὸ τὴν παλαιολιθικὴ ἐποχή. Τὰ ὀστᾶ ὀρνίθων, ποὺ ἀνακαλύφθη- καν ἐκεῖ, μαρτυροῦν τὴν ἐξημέρωσή τους ἤδη ἀπὸ τὴν «παλαιολιθικὴ» ἐποχή. Ἡ ὑπέ- ροχη τοποθεσία τοῦ σπηλαίου δεσπόζει τῆς θάλασσας, καὶ ὑπάρχουν ἐνδείξεις ναυτικῆς ἐπικοινωνίας μὲ τὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου τὸ 8.000 π.X. Αὐτὲς οἱ ἐνδείξεις εἶναι οἱ ἄφθο- νοι ὀψιανοὶ προερχόμενοι ἐκ τῆς Μήλου. Ἄλλα σημαντικὰ εὑρήματα τοῦ σπηλαίου εἶναι τὰ πήλινα σκεύη μεταλλουργίας, ὅπως φυσητῆρες γιὰ τὴν ἐνδυνάμωση τῆς φω- τιᾶς, χυτήριο καὶ μία χάλκινη περόνη τοῦ 5.300 π.X. I. H ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ Ἡ μεταλλουργικὴ δραστηριότητα τῶν Ἑλλήνων χάνεται στὰ βάθη τῆς προϊστορίας. Ἡ παράδοση θέλει τὸν Ἥφαιστο ὡς κάτοχο τῶν μυστικῶν τῆς μεταλλουργίας. Σύμφωνα μὲ τὸν Gollin Renfrew (“The Emergence of Civiliration”καὶ “Ancient History”, Cambridge),ἡ ἐποχὴ τοῦ Χαλκοῦ γιὰ τὴν Εὐρώπη καὶ πιθανῶς γιὰ ὁλόκληρο τὸν κό- σμο ἄρχισε στὸ Αἰγαῖο στὴν τέταρτη χιλιετία. Ἀλλὰ ἡ ἀρχαιολογικὴ σκαπάνη φέρνει συνέχεια στὸ φῶς εὑρήματα, τὰ ὁποῖα μεταθέτουν ὅλο καὶ βαθύτερα στὸ παρελθὸν τὶς χρονολογίες. Ἐνδεικτικά: ὑπάρχουν στὸ Μουσεῖο Χαιρώνειας τὰ ἀρχαιότατα σφυρή- λατα χάλκινα ἐγχειρίδια. Στὸ Ἐθνικὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο ἐκτίθεται ἕνας ἐπίπεδος πέλεκυς ἀπὸ τὸ Σέσκλο τοῦ 4.500 π.X. Τὸ ἐργαλεῖο αὐτὸ κατασκευάστηκε μὲ χύτευση σὲ ἀνοικτὴ μήτρα καὶ στὴ συνέχεια σφυρηλατήθηκε. Σύμφωνα μὲ χημικὴ ἀνάλυση εἶναι κατασκευασμένο ἀπὸ καθαρὸ χαλκὸ (99%). Ἐξετάζοντας τὰ μεταλλικὰ ἐγχειρίδια καὶ κοσμήματα παρατηροῦμε μία ὁμαλὴ με- τάβαση καὶ ἀντιγραφὴ τῶν λιθίνων καὶ ὄχι σὲ μία δῆθεν «ἔξωθεν ἐπίδραση», ὅπως ὡρισμένοι ἰσχυρίζονται. Ἄλλα εὑρήματα, ποὺ πιστοποιοῦν τὴν ἐπιτόπια μεταλλουρ- γία, εἶναι οἱ μεταλλευτικοὶ κλίβανοι στὸ Στενὸ Ἀρκαδίας καὶ στὰ Ἁγιωργίτικα τῆς Μα- ντινείας. Πρόκειται γιὰ ἐργαστήρια χυτεύσεως μετάλλων, μὴ κεραμικῶν μεταλλευτικῶν κλιβάνων, ὑψικαμίνων καὶ ἀγωγῶν. Ἀποτελοῦν ἀνακαλύψεις καὶ ἐπιτεύγματα προηγ- μένης τεχνολογίας, μοναδικὰ στὸν κόσμο. Μὲ τὴν μέθοδο τοῦ παλαιομαγνητισμοῦ καὶ ἀρχαιομετρίας τῆς σκουριᾶς χρονολογήθηκαν στὴν 3η χιλιετία π.X. Ὁ ἔφορος ἀρχαι-