ΑΧΙΛΛΕΥΣ ΤΑΓΑΡΗΣ Τὸ 1821 ὑπὸ τὸ φῶς τῆς πολεμικῆς ἐπιστήμης Ὃ περασµένος αἰῶνας θὰ ἦταν ὁ νεκρο- θάφτης τοῦ ᾿Ελληνισμοῦ, ἄν δὲν συνέβαινε τὸ θαῦμα τοῦ 2]. Μὲ τὴν πτώση τῆς Κων- σταντινουπόλεως οἱ Ἕλληνες ξεπερνοῦ- σαν τὰ 35 ἑκατομμύρια, πού, ἄν ἀφαιρέ- σουµε τοὺς σὲ μέγα ποσοστὸ ἀφελληνι- σθέντες, ἦταν φυσικὴ ἀναπαραγωγικὴ ἐξέ- λιξη τῶν ᾽Αρχαίων Ἑλλήνων. (Αὐτοὶ ἔφθα- ναν, ὡς γνωστὸ τὰ 20 ἑκατομμύρια καὶ ᾱ- ποτελοῦσαν τὸ πολυπληθέστερο, τότε, ἔ- θνος τῆς Γῆς, μὲ ἑνιαία δομὴ χωρὶς παρα- κλάδια, ὅπως εἶχαν οἱ Κινέζοι καὶ οἱ Λατί- νοι). Στὸ τέλος τῆς Επαναστάσεως τοῦ ᾿2] ἡ ἐλεύθερη ᾿Ελλάδα ἀγκάλιασε στοὺς κόλ- πους της λίγες ἑκατοντάδες χιλιάδες ΄Ελ- ληνες, µόνο 700 χιλ. 'Ὑπολογίζουν οἱ ἔθνο- λόγοι, ὅτι ἡ κατιοῦσα φθορὰ τοῦ Ελληνι- σμοῦ θὰ ὡλοκληρωνόταν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 19ου αἰῶνα, κι ἔτσι ἡ ἐξαφάνιση τοῦ Ἔθννους µας θὰ ἦταν ὁριστική. Καὶ σήµερα στὸ χῶρο µας θὰ κυριαρχοῦσαν οἱ ἀπόγο- νοι τῶν ἐπήλυδων ᾿Ασιατῶν, ὅπως συμβαί- νει στὸν ἐπίσης ἑλληνικὸ μικρασιατικὀὸ χῶ- ρο. Καὶ τὸ παντοτεινὸ σβήσιµο τοῦ Ελλη- νικοῦ Ἔθνους --ποὺ σήµερα, σύμφωνα μὲ τὴν κανονικὴ πληθυσμιακὴ ἐξέλιξη, ἔπρε- πε νὰ ξεπερνάη τὰ 500 ἑκατ. Ἕλληνες, ποὺ ὑπάρχουν ἀλλὰ ἔχουν ἀφομοιωθῆ ἀπὸ ἅλ- λα ἔθνη---, θὰ σφραγιζόταν μὲ τὴν μοιραία σφραγίδα τοῦ ὁριστικοῦ τέλους του, κλεί- νοντας ἔτσι μιὰ ὑπέρλαμπρη ἱστορία ἑνὸς μεγάλου λαοῦ, μὲ ἄπειρες ἀρετές μὰ καὶ μὲ καταλυτικὰ ἐλαττώματα. ᾿Αλλὰ ἦρθε τὸ ᾿2Ι. Τοῦτο τὸ θαῦμα ἔχει ἐξετασθῆ πολύπλευρα καὶ τοῦ ἔχουν δοθῆ ἑρμηνεῖες, καὶ σωστές ἀλλὰ καὶ προσαρ- μοσμένες στὶς ἐπιθυμίες τοῦ κάθε ἱστορι- κοῦ ἐξεταστῆ, ποὺ ἔθεσε τὴν γραφίδα του στὴν διάθεση διαφόρων σκοπῶν. Δὲν γνω- ρίζω, ἄν τὸ ᾿2ἱ ἔχει ἐξετασθῆ μὲ τὸ πρίσμα τῆς ἐπιστημονικῆς πολεμολογίας, ἀπὸ κά- πως ψηλότερο ἐπίπεδο καὶ μὲ εὐρύτητα, ποὺ νὰ περιλαμβάνη ὅλους τοὺς σχετικοὺς παράγοντες. Μὰ νομίζω ὄχι. Αὐτὴν τὴν ἐ- ξέταση, σὰν στρατιωτικός, θὰ ἐπιχειρήσω ἐδῶ. Ἢ Ἐπανάσταση τοῦ 2|, ὅπως καὶ κάθε ἐπανάσταση, εἶναι ἕνα εἶδος πολέμου, μία ἀπ᾿ τὶς πολυποίκιλες πολεμικὲς μορφές. Σὰν πόλεμος, λοιπόν, πρέπει νὰ ἔχη τὰ χα- ρακτηριστικά του. Ποιὰ ἦταν, λοιπόν, αὖ- τὰ γιὰ τὴν .-Επανάσταση ἐκείνη; Δηλαδὴ ὁ γενικὸς σκοπὸς τοῦ πολέμου, ἡ προετοιμα- σία του, ὁ πολιτικὸς καὶ στρατηγικὸς σκο- πός του, ἤ γενικὴ στρατηγική του ἀπὸ πλευ- ρᾶς προπαρασκευῆς καὶ διευθύνσεως του καὶ τελικὰ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀποτελε- σμάτων του, ἡ ἐπιχειρησιακὴ στρατηγική του, ἡ τακτική του, ή συντήρηση τῆς ἑπανα- στατικῆς πολεμικῆς μηχανῆς κλπ. Κι’ ἄς ἀρχίσουμε ἀπ᾿ τὸ σκοπό: Σκοπὸς τοῦ ᾿Αγῶνα ἦταν ἕνας καὶ μοναδικός: Ἢ νεκρανάσταση τοῦ Ἔθνους. «Κοινὸς σκοπὸς τῶν ἐπαναστατῶν ἦταν τὸ διώξιµο τῶν κατακτητῶν καὶ ἡ ἀπελευ- θέρωση τῆς Πατρίδος», λένε οἱ ἱστορικοὶ τοῦ Μεγ. ᾽Αγῶνα. Καὶ τώρα γιὰ τὴ προετοιμασία του. ᾿Απ᾿ τὰ πρῶτα χρόνια τῆς ὑποδουλώσε- ως τοῦ ᾿Ελληνισμοῦ ἄρχισε μιὰ σκληρὴ ἀν- τίσταση κατὰ τοῦ κατακτητοῦ, μὲ διάφο- ρες διακυμάνσεις, κρατῶντας ἀκατάπαυ- τα ἐπὶ 4 αἰῶνες ἀναμμένο τὸ ἀντιστασιακὸ δαυλό, ποὺ μεταβιβαζόταν σὰν ἱερὸ σύμβο- λο, ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιά. Απ τὴν ἄλλη μεριὰ δὲν ἔσβηνε ἡ λαμπάδα τῆς πνευματικῆς καλλιέργειας τοῦ σκλαβωμένου γένους, ταπεινὴ στὴ φλόγα της ἀλλὰ ἀνέσπερη, οὔ- τε ἡ ἀκάματη προσπάθεια γιὰ μιὰ οἰκονο- μικὴ ἄνθηση, ποὺ εἶναι ἀπαραίτητη σὰν προὐπόθεση γιὰ ἄλλους πιὸ πολύτιμους ἐ- θνικοὺς σκοπούς. Απ᾿ τὰ πρῶτα χρόνια τῆς σκλαβιᾶς τὸ ὑπόδουλο ἔθνος ἀνέβαινε σκαλί-σκαλὶ τὴν πελώρια σκάλα, ποὺ τ᾽ ὡδηγοῦσε στὸ θαῦ- μα τοῦ ᾿2Ι. Ἐκτὸς ἀπ᾽ τὴ ζωτικότητα τῆς περιούσιας φυλῆς μας, κι᾿ ἄλλοι παράγον- τες, δημιουργημένοι κι᾿ ἀπ᾽ τὴν ζωτικότη- τα αὐτή ἀλλὰ καὶ βγαλμένοι κι ἀπὸ ἄλλες συνθῆκες, βοήθησαν σημαντικὰ γιὰ τὸ ἀνέ- βασμα αὐτό, τὸ τόσο κοπιαστικό, μακρο- χρόνιο καὶ δύσκολο. Οἱ σπουδαιότεροι ἀπ᾽ αὐτοὺς ἦσαν: Ἢ θρησκεία, ποὺ τὴν ἄφησε ἐλεύθερη ὁ κατα- κτητὴς κι’ ἀναγνώρισε τὸν Πατριάρχη σὰν τὴν κεφαλὴ τοῦ Γένους, ὁ κοινοτικὸς μηχα- νισμὸς μὲ τοὺς δημογέροντες, οἱ πνευματι- κοὶ Ἕλληνες τοῦ Φαναρίου, ποὺ τοὺς χρη- σιμοποιοῦσαν οἱ Τοῦρκοι σὲ καίριες κρατι- κὲς θέσεις, ἡ ναυτιλία μὲ τὰ ἑκατοντάδες ἑλληνικὰ πλοῖα ποὺ ταξίδευαν στὸ ἐξωτε- ρικὸ σὰν σύνδεσμος ζωοδότης μὲ τὶς ἐλεύ-