«Πληροφορία»: Μία παράξενη ἔννοια μὲ πολλὰ «πρόσωπα» στὶς ἐπιστῆμες EINAI H ΓΕΝΕΣΙΟΥΡΓΟΣ AITIA ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΝΟΜΩΝ; Στὸ τεῦχος τοῦ Ἰανουαρίου εἴχαμε ἀναφέρει πολὺ σύντομα μερικὲς ἀπὸ τὶς σύγχρονες καὶ διεθνῶς παραδεδεγμένες θεωρίες γιὰ τὴν «πληροφορία» καὶ τὶς προτεινόμενες σχέσεις της μὲ τοὺς φυσικοὺς νόμους κ.λπ., ὡς καὶ γιὰ τὸν «πληροφοριακὸ αἰθέρα» (βλ. βιβλιογραφία: I καὶ IA). Κατὰ ἐνδιαφέρουσα ἀλλὰ καὶ ἀρκετὰ παράδοξη συγκυρία τὸ τελευταῖο τεῦχος τῆς 30 Ἰανουαρίου 1999 τοῦ γνωστότατου ἐπιστημονικοῦ περιοδικοῦ “New Scientist” τοῦ Λονδίνου (βλ. II) εἶχε ὡς κύριο ἐκδοτικὸ θέμα καὶ ἄρθρο ἀκριβῶς τὸ θέμα τῆς σχέσεως τῆς πληροφορίας μὲ τὴν φυσικὴ καὶ τοὺς φυσικοὺς νόμους (τίτλος ἐξωφύλλου «Πέραν τῆς πραγματικότητος. Εἶναι πράγματι τὸ Σύμπαν ἕνα παιχνίδισμα πρωταρχικῆς πληροφορίας καὶ ἡ ὕλη ἕνας ἁπλὸς ἀντικατοπτρισμός;»: βλ. II). Τὸ κύριο ἄρθρο τῶν ἐκδοτῶν, γραμμένο ἀπὸ τὸν γνωστότατο φυσικὸ καὶ συγγραφέα Paul Davies, ἔχει τίτλο “Bit before it?”, μία παραλλαγὴ τῆς φράσεως τοῦ διασήμου ἀστροφυσικοῦ J.A. Wheeler “It from the Bit” (βλ. XI - ποὺ ἀνέφερε καὶ ὁ γράφων τὸ παρὸν σὲ σχετικὸ ἄρθρο του, βλ. «Δαυλὸς» II σελ. 12338), ἐνῷ ἡ ἐπιστημονικὴ ἀνάλυση μὲ τίτλο “I is the Law” (μὲ τὴν ἔννοια ὅτι τὸ “I” τῆς λέξεως “Information” εἶναι ὁ νόμος –τῆς Φύσεως) παρουσιάζεται στὶς σελ. 24-28 τοῦ περιοδικοῦ μὲ ἄρθρο τοῦ Robert Matthews, βασισμένο σὲ πρόσφατο βιβλίο τοῦ Roy Frieden (τοῦ Πανεπιστημίου Ἀριζόνας, ΗΠΑ) μὲ τίτλο: «Ἡ Φυσικὴ βασισμένη στὴν Πληροφορία τοῦ Fisher» (βλ. VII· τὴν «πληροφορία τοῦ R.A. Fisher” ἀνέφερε ὁ γράφων στὸ τεῦχος Ἰανουαρίου 1999, «Δαυλοῦ» σελ. 12864). Τὸ παρὸν ἄρθρο ἀποτελεῖ μία πολὺ περιληπτικὴ ἀνασκόπηση τῶν ἀνωτέρω ἄρθρων τοῦ περιοδικοῦ “New Scientist”. Σύμφωνα μὲ τὸν P. Davies: «... [Σήμερα] οἱ φυσικομαθηματικοὶ χρησιμοποιοῦν τὴν λέξη “πληροφορία” μὲ πολλὲς καὶ διάφορες ἔννοιες / σημασίες...». Μία ἀρχικὴ προσπάθεια ταξινομήσεως τῶν πολλῶν αὐτῶν ἐννοιῶν καὶ σχετικῶν τύπων ἔγινε ἀπὸ τὸν καθηγητὴ D.M. Mackay (1969, βλ. III), ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα πρόσφατα βιβλία σχετικὰ μὲ τὰ διάφορα «μέτρα» καὶ ἑρμηνεῖες τῆς πληροφορίας. Εἶναι γνωστό, ὅτι στὴν θερμοδυναμικὴ ἡ πληροφορία παρουσιάζεται σὰν τὸ ἀντίθετο τῆς ἐντροπίας ἢ τῆς ἀταξίας / χάους, ἑπομένως ὡς μέτρο τῆς τάξεως καὶ ὀργανώσεως. Στὴν βιολογία, ὅπου πρωτοπαρουσιάσθηκε μὲ τὴν διπλῆ ἕλικα τοῦ DNA, εἶναι ἐπίσης μέτρο τῆς ὀργανώσεως καὶ «πολυπλοκότητος» ἑνὸς βιολογικοῦ ὀργανισμοῦ. Στὴν εἰδικὴ θεωρία τῆς σχετικότητος ἀναφέρεται συνήθως στὴν ταχύτητα φωτὸς μὲ τὴν ἔννοια ὅτι ἡ «πληροφορία σημάτων» δὲν μπορεῖ νὰ μεταδοθῇ μὲ ταχύτητα μεγαλύτερη τῆς ταχύτητας τοῦ φωτὸς (ὑπάρχει ὅμως καὶ ἀρκετὰ μεγαλύτερη σχέση μεταξὺ τῆς ἔννοιας τῆς πληροφορίας καὶ τῶν βασικῶν ἀρχῶν τῶν θεωριῶν σχετικότητος): στὶς θεωρίες γιὰ τὶς «μαῦρες τρύπες» κ.λπ. ἀναφέρεται ὡς ἡ πληροφορία ποὺ «χάνεται» –ἢ μεταλλάσσεται– στὸ ἐσωτερικό τους. Στὴν κβαντομηχανικὴ ἡ «κυματικὴ συνάρτηση» –ποὺ περιγράφει τὴν διαγωγὴ σωματιδίων κ.λπ.– ἐμπεριέχει καὶ παριστᾷ τὸ σύνολο τῶν πληροφοριῶν σχετικὰ μὲ τὸ σωματίδιο. Πολλὲς ἄλλες μορφὲς πληροφορίας ἔχουν διερευνηθῆ πέραν τῶν ἀρχικῶν θεωριῶν τῶν C. Shannon, R. Wiener, D. Gabor, L. Brillouin, R. Carnap, R. Baierlein κ.ἄ. (βλ. I καὶ IA), ποὺ ἔχουν ἐφαρμογὲς στὶς φυσικὲς ἐπιστῆμες. Ἡ «πληροφορία» ἐκτείνεται σήμερα μέχρι τοὺς γκρίζους τομεῖς τῆς ἀσαφοῦς ἢ θολῆς πληροφορίας, τῆς ἀμφιβολίας, τῶν διαφοροποιήσεων κ.λπ. καὶ καλύπτει ἔννοιες λεξικές, συντακτικὲς καὶ σημειωτικὲς ὡς καὶ βασικὲς ἔννοιες τῆς θεωρίας προτύπων, ἀπεικονισμῶν καὶ ἀναπαραστάσεων, τῆς θεωρίας κρυπτογραφήσεων κ.λπ. Τὸ θέμα ἐξετάζεται κυ-