Τὸ ψυχορράγημα τοῦ Βυζαντίου H ΒΑΘΕΙΑ ΣΗΨΗ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ἡ τελευταία περίοδος τῆς χριστιανικῆς αὐτοκρατορίας στὴν Ἀνατολή, ποὺ σίγουρα δὲν ἔχει καμμία σχέσιν πρὸς τὴν προηγηθεῖσα Ἀνατολικὴν Ρωμαϊκὴν Αὐτοκρατορία, εἶναι ἕνα συνεχὲς ψυχορράγημα ἐν μέσῳ συγκρούσεων εὐτελῶν συμφερόντων. Ἀκόμη καὶ ἡ ἔννοια μιᾶς αὐτοκρατορίας ποὺ τὴν συνέδεε ἡ ὑπεράσπισις τῆς κοινῆς πίστεως εἶχεν ἐγκαταλειφθῆ. Ἡ διοικητικὴ πυραμὶς τοῦ Βυζαντίου διερράγη ὁριστικὰ τὸ 1204 μὲ τὴν Φραγκοκρατία. Ἔκτοτε καὶ τὸ βασίλειο, ποὺ προέκυψε μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως τὸ 1261 ἀπὸ τὸν Μιχαὴλ Παλαιολόγο, δὲν διέφερε ἀπὸ τὰ τόσα ἀνεξάρτητα κράτη, ποὺ ἐδημιουργήθησαν μὲ τὴν Φραγκικὴ κατοχή. Ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἡ ἀνακατάληψις τῆς Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἦταν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τῆς Αὐτοκρατορίας τῆς Νικαίας. Οὔτε ἀπὸ τοὺς Παλαιολόγους ἐτέθη ποτὲ ζήτημα ἀναβιώσεως τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ἀλλὰ οὔτε καὶ ἦταν δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἄλλωστε στὸν αὐτοκράτορα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ποὺ τυπικὰ πλέον ἔφερε τὸν τίτλο «βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων», μηδὲ τὰ δύο ἄλλα κράτη, ποὺ εἷλκον τὴν καταγωγήν τους ἀπὸ τὸ Βυζάντιον (Δεσποτᾶτον τῆς Ἠπείρου καὶ Αὐτοκρατορία τῆς Τραπεζοῦντος), ἐδέχθησαν νὰ ὑπαχθοῦν. Μάλιστα ἀρκετὲς φορὲς ἐνεπλάκησαν σὲ πολέμους μεταξύ τους. Καὶ ἂν θέλουμε νὰ ἀναζητήσουμε τὴν αἰτία, θὰ τὴν εὕρουμε στὸν χριστιανικὸ χαρακτῆρα τῆς προηγούμενης αὐτοκρατορίας. Ἀκόμα καὶ ὅταν συνερρικνώθη καὶ ἔχασε τὸν πολυεθνικόν της χαρακτῆρα ἡ πρώην αὐτοκρατορία, δὲν ἀνέπτυξε ἐθνικὴν συνείδησιν, ἀφοῦ ἡ μόνη ποὺ ἠδύνατο ν’ ἀποκτήσῃ ἦταν ἡ ἑλληνική, πρᾶγμα ἐπικίνδυνον γιὰ τὴν βυζαντινὴν χριστιανικὴν ἀντίληψιν. Μέσα στὴν ἐσχάτη διαφθορά, ποὺ διέκρινε τὸ νέον βασίλειο, ὁ ἀνθελληνισμὸς παρέμεινε ἀναλλοίωτος. Καὶ αὐτὸ συνέβη, γιατὶ καὶ τὸ νέον βασίλειο συνεπλέχθη μὲ τὸν χριστιανισμόν· καὶ μάλιστα μὲ τὴν πιὸ συντηρητικὴ μορφή του, τὸν καλογερισμό. Καλόγεροι προΐσταντο τοῦ βυζαντινοῦ ὄχλου, ποὺ παρέσυραν συνεχῶς τὴν μᾶζα σὲ στάσεις καὶ καθώριζαν τὴν ζωὴ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Στὸ βιβλίο του «Γιατί τούρκεψε τὸ Βυζάντιο;» ὁ θεολόγος-κοινωνιολόγος Γ. Μουστάκης Οἱ μοναχοὶ «παρεκάλουν θερμῶς» τὸν Σουλτᾶνο νὰ τοῦ παραδοθοῦν, γιὰ νὰ μὴν χάσουν τὰ κτήματα... Παρακολουθώντας τὴν ἀρθρογραφία μέσα ἀπὸ τὸν «Δαυλό», τὴν σχετικὴ μὲ τὴν στάσιν τῆς ἐπίσημης Ἐκκλησίας ἐν ὄψει τῆς καταλύσεως τοῦ Βυζαντίου ἀπὸ τοὺς Τούρκους θυμήθηκα κάποιες ἀναφορὲς ποὺ βρῆκα κατὰ τὴν διάρκεια τῶν βιβλιογραφικῶν ἐρευνῶν μου γιὰ τὴν συγγραφὴ ἱστορικοῦ βιβλίου γιὰ τὸν τόπο καταγωγῆς μου («Ἡ ἱστορία τῶν Δαρνακοχωρίων»). Στὰ δύο κείμενα ποὺ ἀκολουθοῦν, φαίνονται: 1) ποιά ἦταν ἡ στάσις καὶ ὁ ρόλος τῶν μοναχῶν ἀπέναντι στὴν ἐπερχόμενη Τουρκικὴν λαίλαπα καὶ 2) ποιά κατάστασιν δημιούργησε ὁ μοναχισμός. A.Τὸ πρῶτο κείμενο ἐλήφθη ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ ἀρχιμανδρίτη Γαβριὴλ Κουντιάδη «Σύντομος ἱστορικὴ ἐπισκόπησις τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Προδρόμου Σερρῶν», 1956, σελίδες 17-19: «Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1373 μέχρι τοῦ 1383 αἱ Σέρραι εἶχον περιέλθει ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν τοῦ Δεσπότου τῆς Θεσσαλονίκης Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, υἱοῦ τοῦ Βασιλέως Ἰωάννου τοῦ Παλαιολόγου. Ὥστε οἱ Τοῦρκοι ὁριστικῶς κατέλαβον τὰς Σέρρας μετὰ 10 ἔτη, ἤτοι ἀκριβῶς τὴν 19ην Σεπτεμβρίου 1383. Ἡ Ἱερὰ ἡμῶν Μονὴ ἔχει τὸ φιρμάνιον τοῦ Σουλτάνου Μουράτ τοῦ A´ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1373, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν πρώτην προσωρινὴν κατάληψιν τῶν Σερρῶν ὑπὸ τῶν Τούρκων. » Εἶναι δὲ πολὺ περίεργον καὶ ἀξιοσημείωτον, τὸ ὅτι ἡ Ἱερὰ ἡμῶν Μονὴ ἦτο ἀπὸ πρὶν γνωστὴ εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐπισήμους καὶ ἐγγραμμάτους Ὀθωμα(cid:2)