Τὸ ψυχορράγημα τοῦ Βυζαντίου H ΒΑΘΕΙΑ ΣΗΨΗ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ἡ τελευταία περίοδος τῆς χριστιανικῆς αὐτοκρατορίας στὴν Ἀνατολή, ποὺ σί- γουρα δὲν ἔχει καμμία σχέσιν πρὸς τὴν προηγηθεῖσα Ἀνατολικὴν Ρωμαϊκὴν Αὐτοκρατορία, εἶναι ἕνα συνεχὲς ψυχορράγημα ἐν μέσῳ συγκρούσεων εὐτελῶν συμφερόντων. Ἀκόμη καὶ ἡ ἔννοια μιᾶς αὐτοκρατορίας ποὺ τὴν συνέδεε ἡ ὑπεράσπισις τῆς κοινῆς πίστεως εἶχεν ἐγκατα- λειφθῆ. Ἡ διοικητικὴ πυραμὶς τοῦ Βυζαντίου διερράγη ὁριστικὰ τὸ 1204 μὲ τὴν Φραγκο- κρατία. Ἔκτοτε καὶ τὸ βασίλειο, ποὺ προέκυψε μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Κωνσταντινουπόλε- ως τὸ 1261 ἀπὸ τὸν Μιχαὴλ Παλαιολόγο, δὲν διέφερε ἀπὸ τὰ τόσα ἀνεξάρτητα κράτη, ποὺ ἐδημιουργήθησαν μὲ τὴν Φραγκικὴ κατοχή. Ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἡ ἀνακατάληψις τῆς Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἦταν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τῆς Αὐτοκρα- τορίας τῆς Νικαίας. Οὔτε ἀπὸ τοὺς Παλαιολόγους ἐτέθη ποτὲ ζήτημα ἀναβιώσεως τῆς Ἀνα- τολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ἀλλὰ οὔτε καὶ ἦταν δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἄλλωστε στὸν αὐτοκράτορα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ποὺ τυπικὰ πλέον ἔφερε τὸν τίτλο «βασιλεὺς τῶν Ρω- μαίων», μηδὲ τὰ δύο ἄλλα κράτη, ποὺ εἷλκον τὴν καταγωγήν τους ἀπὸ τὸ Βυζάντιον (Δε- σποτᾶτον τῆς Ἠπείρου καὶ Αὐτοκρατορία τῆς Τραπεζοῦντος), ἐδέχθησαν νὰ ὑπαχθοῦν. Μά- λιστα ἀρκετὲς φορὲς ἐνεπλάκησαν σὲ πολέμους μεταξύ τους. Καὶ ἂν θέλουμε νὰ ἀναζητήσου- με τὴν αἰτία, θὰ τὴν εὕρουμε στὸν χριστιανικὸ χαρακτῆρα τῆς προηγούμενης αὐτοκρατορίας. Ἀκόμα καὶ ὅταν συνερρικνώθη καὶ ἔχασε τὸν πολυεθνικόν της χαρακτῆρα ἡ πρώην αὐτο- κρατορία, δὲν ἀνέπτυξε ἐθνικὴν συνείδησιν, ἀφοῦ ἡ μόνη ποὺ ἠδύνατο ν’ ἀποκτήσῃ ἦταν ἡ ἑλληνική, πρᾶγμα ἐπικίνδυνον γιὰ τὴν βυζαντινὴν χριστιανικὴν ἀντίληψιν. Μέσα στὴν ἐσχά- τη διαφθορά, ποὺ διέκρινε τὸ νέον βασίλειο, ὁ ἀνθελληνισμὸς παρέμεινε ἀναλλοίωτος. Καὶ αὐτὸ συνέβη, γιατὶ καὶ τὸ νέον βασίλειο συνεπλέχθη μὲ τὸν χριστιανισμόν· καὶ μάλιστα μὲ τὴν πιὸ συντηρητικὴ μορφή του, τὸν καλογερισμό. Καλόγεροι προΐσταντο τοῦ βυζαντινοῦ ὄχλου, ποὺ παρέσυραν συνεχῶς τὴν μᾶζα σὲ στάσεις καὶ καθώριζαν τὴν ζωὴ τῆς Κωνσταντινουπό- λεως. Στὸ βιβλίο του «Γιατί τούρκεψε τὸ Βυζάντιο;» ὁ θεολόγος-κοινωνιολόγος Γ. Μουστάκης Οἱ μοναχοὶ «παρεκάλουν θερμῶς» τὸν Σουλτᾶνο νὰ τοῦ παραδοθοῦν, γιὰ νὰ μὴν χάσουν τὰ κτήματα... Παρακολουθώντας τὴν ἀρθρογραφία μέσα ἀπὸ τὸν «Δαυλό», τὴν σχετικὴ μὲ τὴν στάσιν τῆς ἐπίσημης Ἐκκλησίας ἐν ὄψει τῆς καταλύσεως τοῦ Βυζαντίου ἀπὸ τοὺς Τούρκους θυμήθηκα κά- ποιες ἀναφορὲς ποὺ βρῆκα κατὰ τὴν διάρκεια τῶν βιβλιογραφικῶν ἐρευνῶν μου γιὰ τὴν συγ- γραφὴ ἱστορικοῦ βιβλίου γιὰ τὸν τόπο καταγωγῆς μου («Ἡ ἱστορία τῶν Δαρνακοχωρίων»). Στὰ δύο κείμενα ποὺ ἀκολουθοῦν, φαίνονται: 1) ποιά ἦταν ἡ στάσις καὶ ὁ ρόλος τῶν μοναχῶν ἀπέ- ναντι στὴν ἐπερχόμενη Τουρκικὴν λαίλαπα καὶ 2) ποιά κατάστασιν δημιούργησε ὁ μοναχισμός. A.Τὸ πρῶτο κείμενο ἐλήφθη ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ ἀρχιμανδρίτη Γαβριὴλ Κουντιάδη «Σύντο- μος ἱστορικὴ ἐπισκόπησις τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Προδρόμου Σερρῶν», 1956, σελίδες 17-19: «Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1373 μέχρι τοῦ 1383 αἱ Σέρραι εἶχον περιέλθει ὑπὸ τὴν κυ- ριαρχίαν τοῦ Δεσπότου τῆς Θεσσαλονίκης Μανουὴλ τοῦ Παλαιολόγου, υἱοῦ τοῦ Βασιλέως Ἰω- άννου τοῦ Παλαιολόγου. Ὥστε οἱ Τοῦρκοι ὁριστικῶς κατέλαβον τὰς Σέρρας μετὰ 10 ἔτη, ἤτοι ἀκριβῶς τὴν 19ην Σεπτεμβρίου 1383. Ἡ Ἱερὰ ἡμῶν Μονὴ ἔχει τὸ φιρμάνιον τοῦ Σουλτάνου Μου- ράτ τοῦ A´ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1373, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν πρώτην προσωρινὴν κατάληψιν τῶν Σερρῶν ὑπὸ τῶν Τούρκων. » Εἶναι δὲ πολὺ περίεργον καὶ ἀξιοσημείωτον, τὸ ὅτι ἡ Ἱερὰ ἡμῶν Μονὴ ἦτο ἀπὸ πρὶν γνω- στὴ εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐπισήμους καὶ ἐγγραμμάτους Ὀθωμα- �